Donderdag 05/08/2021

Alternatief jaaroverzichtMark Coenen

‘Zelden is er meer gevogeld dan thuis.’ Het alternatieve jaaroverzicht door Mark Coenen

null Beeld Sven Franzen
Beeld Sven Franzen

Als kunst de allerindividueelste expressie is van de allerindividueelste emotie, dan is elk jaaroverzicht van columnist Mark Coenen kunst. Ook nu selecteert hij weer op eigen vraag, geheel eigenwijs en zo subjectief als de pest of een doorsnee politicus, zijn impressies van een raar jaar. Vanaf 2021 wordt deze bijdrage terugbetaald door de ziekenkas.

Hoe kan men in deze tijden een jaar beter samenvatten dan met een meme?

Niet.

De mooiste vind ik die met koningin Elisabeth, die geheel opgedirkt klaar zit voor haar nieuwjaarstoespraak.

De vrouw kijkt ernstig in de camera, maar dat is niet ongewoon: daar wordt zij royaal voor betaald.

Op de foto is een tekst toegevoegd. Hij luidt: “Well….where do I fucking start?”

null Beeld RV
Beeld RV

Qua veelgeplaagd was zij als oudste koningin ter wereld wel het meest geplaagd van iedereen, dit vermaledijde jaar.

Haar en haar land overkwamen niet één maar twee rampen: de virale crisis die iedereen trof en de deadline des doods die brexit heet. Als je land op dat moment geleid wordt door een warhoofd, een farceur en een boerenkinkel tegelijk dan zou ik kijken zoals de koningin: terminaal somber.

Boris Johnson heeft tegenwoordig minder charme dan zo’n nog niet ontsmet karretje op de supermarktparking, zo omschreef The Guardian hem onlangs gevat.

Er schijnt geen licht aan het einde van de Eurotunnel, het land wordt één grote file op weg naar het vasteland en terug. Binnenkort staan er meer latrines in Dover dan er mensen wonen, omdat die truckers die trachten te overleven in de oneindige file wel ergens hun gevoeg moeten doen. Omdat het onbetrouwbaar stelletje ongeregeld dat in 1973 hartelijk welkom werd geheten door de gehele Europese Gemeenschap ons onder leiding van de conservatieven en Nigel Farage finaal te kakken heeft gezet, wordt er aan deze kant van het Kanaal alleen smalend gereageerd.

Behalve door Sander Loones die zijn confederale model nog eens wilde gaan uitleggen maar niet door de douane geraakte. En alle latrines waren bezet.

Wie zich in deze tijd nog eens op een Vlaamse autosnelweg waagt ziet op grote borden de waarschuwing: ‘Bereid u voor op brexit!’

Digitale dramatiek die mij deels de daver op het lijf bezorgt maar aan de andere kant ook aanzet tot een hinnikende lach.

Als ik wist hoe dat moest: ik zou het doen.

Een gewaarschuwde Europeaan is er twee waard.

Voorraadje scones inslaan? Een palletje of twee thee?

In normale tijden zou ik de vraag gesteld hebben op de feestmaaltijd die we elk jaar in huisje weltevree organiseren ter viering van kerst. Daar hangt dan een beetje de sfeer zoals op Twitter maar dan in een huiskamer: gratuite en steeds meer luidkeels wordende, totaal feitenloze meningen, overgoten met scheepsladingen Bulgaarse wijn en wakke hapjes, u kent dat wel.

Meestal eindigen die festiviteiten in de grootst mogelijke wanorde, omdat er iemand, totaal de oogbollen vol drank, meent te moeten zeggen dat “die Theo nog de kwaadste niet is”.

Il y a quand même des limites.

Zelfs dàt wordt ons dit jaar onthouden. Want ruziemaken tegen een computerscherm waar de familie voor verzameld zit met allemaal zo’n mal feesthoedje op om er de sfeer in te houden, is waarlijk te belachelijk voor woorden.

****

We komen, in deze dagen die wervelen van de jaaroverzichten, metaforen en vergelijkingen te kort om dit jaar te omschrijven. Weinigen die nog in leven zijn hebben de Tweede Wereldoorlog nog bewust meegemaakt en de weinigen die ‘m nog hadden meegemaakt vielen als eerste slachtoffers van het virus in het voorjaar.

Echt vergelijken met toen gaat dus moeilijk en is redelijk ongepast.

Een virus is niet te vergelijken met een V-bom.

Al sterven er op dit moment per dag in Amerika wel meer mensen dan er omkwamen bij Pearl Harbour.

Wie dacht dat corona de grote gelijkmaker zou zijn, kwam van een besmette reis thuis: het is het tegenovergestelde.

Het is niet omdat we allemaal gevaar lopen dat iedereen evenveel gevaar loopt.

Wat leidt tot de terechte vergelijking dat we misschien allemaal in dezelfde storm zitten, maar sommigen op een luxe cruiseschip terwijl anderen ronddobberen in een wankele sloep waarmee je niet eens halverwege de Middellandse Zee geraakt.

null Beeld DM
Beeld DM

Wat we wel allemaal deden: we hamsterden, we applaudisseerden.

De overheid, die verworden was tot een armlastig en hebberig belastingapparaat waarvan niemand nog goed het nut inzag, werd plots een onmisbare reddingsboei: een ezeltje dat geld scheet. En nog steeds schijt. Zowat iedereen werd plots de facto subsidieslurper, tot voorjaar 2020 een scheldwoord dat alleen gebruikt werd voor culturo’s die te lui waren om te werken. En die nu ongeveer allemaal failliet zijn of aan de dop omdat ze niet mogen werken.

Corona zorgde op de werkvloer voor de definitieve triomf van de witte boorden: zij die hun zaakjes zonder fysiek contact kunnen regelen en beschikken over een adequate wifi, ondervonden het minste last van de crisis. Wie graag op café gaat, zijn froufrou wil laten bijknippen of een zanger live in zijn gezicht voelt blaffen was er aan voor zijn moeite. Muilen met een willekeurig gekozen en onder de modder zittende wildvreemde kon niet meer op een festival maar alleen thuis, en daar ken je iedereen al, dus dat viel lelijk tegen.

Gelukkig kon men in Brussel weer snel naar de hoeren.

Het aantal overspelige affaires op het werk zakte spectaculair, ook al omdat bleek dat naaktbeelden doorsturen naar een object van begeerte snel in de krant kon staan.

WhatsAppen werd Whatsaanpappen, maar verder ging het niet.

Zelden is er meer gevogeld dan thuis.

Herontdek de huismus in uzelf

Naast vogelen werd er dit jaar ook nergens meer gebakken dan thuis.

Ik zie het nog zo voor me: dames met helmbos wuivende permanenten in een gevecht op leven en dood met een slecht ter been zijnde gepensioneerde om een zakje gist.

Live in mijn eigen grootwarenhuis.

Iedereen verzamelde bloem en bakpoeder om daar vervolgens niets mee te doen want er was voorgebakken brood genoeg tot het einde der tijden.

Even was het bananenbrood populair; sommige gauche caviar waagden zich zelfs aan de cultuur van de eigen zuurdesem: het volstond volgens sommigen om op een homp deeg te spuwen en vervolgens een week te wachten want dat zou allemaal vanzelf gaan. Nooit meer werd nog iets van hen gehoord.

Zuurdesembrood bleek de nieuwe straathond die je krijgt onder de kerstboom: je wordt dat beest snel beu. En de stank is na een tijdje niet te harden.

Het eindeloze vergaderen via Zoom zorgde voor een opstoot aan aanvragen voor plastische chirurgie. Lockdown Face wordt vanaf 2021 een ziekte die terugbetaald wordt door de ziekenkas.

Dat kwam omdat men in die digitale vergaderingen de hele tijd naar het eigen gezicht zat te staren en elke oneffenheid dra een krater van de Vesuvius leek.

De botox valt niet meer aan te slepen en er is een schrijnend tekort aan nieuwe neuzen.

De verkoop van oled-tv’s is in 2020 wel met 163 procent gestegen, de mensen zaten gemiddeld 7 uur per dag gehypnotiseerd voor de treurbuis.

Zo ziet u maar: een mens in nood vindt op alles een antwoord.

Stad aan de woordenstroom

We komen in deze dagen die wervelen van de jaaroverzichten dus metaforen en vergelijkingen te kort om dit jaar te omschrijven, maar er zijn nog nooit zoveel nieuwe woorden geweest.

Anderhalvemetersamenleving, zorgapplaus, contactspeurder, coronamoe, covidioot, druktebarometer, dutjestaks, hoestschaamte, kuchscherm, lockdownfeestje, reddingsstrook, spookkeuken, sportbubbel, versoepelbrigade, raamvisite, zelfquarantaine.

Democratuur. Wijksafari. Wachtneuzen. Proseccotuinders.

Knuffelcontact werd zelfs het woord van het jaar, men kon er mee lachen tot in verre buitenlanden.

Allemaal woorden die we een jaar geleden niet kenden: dat virus zorgt misschien voor wat oversterfte, maar wat een taalrijkdom kregen we er voor terug!

In Nieuw-Zeeland was doomscrolling het woord der woorden van het jaar. Het eindeloze gezoek op sociale media naar informatie over corona zorgde paradoxaal genoeg voor minder begrip en paranoia maar wel voor een grotere duim.

Surfend op de tsunami van de ongecontroleerde stellingnames verdwalen we op websites vol indianenverhalen die bijna aanstekelijker zijn dan het virus zelf maar waar jammer genoeg geen vaccin voor ontwikkeld kan worden.

We geilen op complottheorieën. Wie nu nog geen chip in zijn mondmasker heeft gevonden, heeft slecht gezocht.

Tel daar de zigzaggende communicatie van sommige politici bij op en je krijgt een brandbare cocktail van ongenoegen en wantrouwen.

In het Engels heeft men voor dat soort mensen al een neologisme: ze zijn agnorant, een samentrekking van ignorant en arrogant.

Tegelijk onwetend en arrogant: een dodelijke combinatie.

Iedereen kent er zo een paar of is het zelf.

We zijn kwaad op elkaar en dat wordt steeds erger.

Ondanks alle waarschuwingen en steeds bezorgder kijkende Alexander De Croo’s wordt er nog veelvuldig aangeschoven in luchthaven en winkelcentrum.

Terwijl zij die braafjes thuisblijven zich niet meer rond de vuurkorf mogen scharen, want die is meer vervuilender dan de uitstoot van zo’n belachelijk cruiseschip aan de nieuwe aanlegkaai in Antwerpen.

De vuurkorf wordt het symbool van het nieuwe verzet, waardoor in 2022 iedereen, geurend als een kapotte schoorsteen, aan de astma is.

Als het zo doorgaat dan voorspel ik op Nieuwjaar een nieuwe Kristallnacht: horden malcontenten gaan met mondmasker en gel op jacht naar overtreders van de coronaregels.

Het komt tot zware onlusten die gelukkig allemaal gefilmd worden door drones, die ons sinds kort vergezellen als waren het hondjes op zoek naar een nieuw warm nest.

Het jaar in de politiek

Eén van mijn dierbaarste veroveringen van 2020 is het T-shirt van het tot 6 november van dit jaar totaal obscure Amerikaanse bedrijfje handelend in groenzorg en tuinaanleg: Four Seasons Total Landscaping.

Gevestigd in een voorstad van Philadelphia, zich bevindend tussen een seksshop en een crematorium: te mooi om waar te zijn en toch was het waar.

Daar organiseerden de Republikeinen per vergissing een persconferentie om de verkiezingsuitslag aan te vechten. Het werd een totaal van elke pot gerukte vertoning onder leiding van Rudy Giuliani, de dementerende Sancho Panza van de Republikeinse partij. Elk regime heeft zijn Comical Ali.

Die onvergetelijke persconferentie werd het symbool van de nederlaag, die steeds pijnlijker duidelijk werd, ook voor zij die het nog niet beseften – het betreft hier twee oude besjes die achter Vladivostok wonen en nog geen telefoon hebben.

Zelden of nooit in de geschiedenis is een zogenaamde leider van wat voor de grootste democratie van de wereld moet doorgaan bekleed met meer beledigende epitheta ornans dan Trump: intellectuele luierik, eindeloze narcist, schaamteloze leugenaar, grossierder in levensgevaarlijke flauwekul, met een zelfopgeblazenheid die onuitgegeven is.

Er was geen woord van gelogen.

Zijn misselijkmakend hoogtepunt bereikte Trump bij zijn mislukte aanpak van de coronacrisis, wat hem terecht een smadelijke nederlaag bezorgde tegen wat hij zelf de zwakste kandidaat aller tijden had genoemd.

Het wat ouwelijke vadertje Biden lachte vrolijk achter zijn kekke zonnebrilglazen, maar zal moeten oppassen of hij wordt overvleugeld door zijn furieuze vicepresidente Kamala Harris.

De beschaafde wereld haalt bijna unisono opgelucht adem.

Ook bij ons beleven de Vlaamse republikeinen kwade dagen. Men kan zich niet van de indruk ontdoen dat we voor het eerst in de geschiedenis een minister-president hebben die zijn job tegen zijn zin doet en zich zuchtend van de ene crisis (zijn rol in de zaak-Chovanec) naar de andere sleept. Gebukt onder de wetenschap dat de bijnaam sterke Jan misschien ooit een goed idee leek na een brainstorm van de communicatiecel, maar eigenlijk alleen maar toepasbaar is op de carrière van voetballer en voormalig partijgenoot Jan Ceulemans.

null Beeld Sven Franzen
Beeld Sven Franzen

Dat de grote leider van de Vlaamse natie in 2020 maar bij één staatshoofd op de koffie ging en dat het hier gaat over Hongaarse griezel Viktor Orbán zegt niet alles, maar wel veel.

Terwijl de onvervangbare partijleider uit Oude God krampachtig het schisma tussen de Proud Boys uit Vlaams-Brabant en de rest van de partij wil counteren met straffe uitspraken tegen het Vlaams Belang, is de hele rechterzijde in snelheid genomen door de geboorte van de Vivaldi-regering, waaruit voorlopig, mede dankzij corona, nog niet veel dissonanten opstijgen.

Daar waar de Sterre bleef stilstaan in Deurne voerde de andere partijen geruisloos een generatiewissel uit, zij het dat die bij sp.a geen verjonging bleek te zijn maar een comeback. De terugkeer van Frank Vandenbroucke is, tot spijt van wie het benijdt en het zijn er velen, het politieke feit van 2020.

Hoe lang duren 8 minuten 46 seconden?

“Beelden hebben ideeën vervangen als de grote protagonisten van de hedendaagse cultuur”: zo sprak Mario Vargas Llosa, die dit jaar met Bittere bloemen weer een goed boek schreef, na zo lang. Daar is iets van: wij plakken aan onze schermen en gaan te weinig naar bibliotheken. Beelden treffen ons sneller en midscheeps, waardoor ze niet alleen deel uit maken van de cultuur maar die ook ter plekke beïnvloeden.

Het navrantste voorbeeld dit jaar waren zonder enige twijfel de beelden van de moord door politieman Derek Chauvin op de zwarte Amerikaan George Floyd.

Een doodstrijd die live gestreamd werd en door de wereld kon bekeken worden via Facebook: de langste, vreselijkste 8 minuten 46” seconden ooit.

Zijn dood resoneerde over heel de wereld, met overal protesten tegen racisme en politiegeweld. Tienduizend manifestanten trekken door de hoofdstad in lockdown en een mars die waardig begint eindigt in chaos, waarbij ook winkels geplunderd worden.

Later worden de standbeelden van onder meer Leopold II creatief bijgekleurd of gevandaliseerd: het hangt van je overtuiging af hoe je dat bekijkt. Het zet het debat over racisme na lange tijd en zeer terecht weer even centraal in het politieke discours. Koning Filip betuigt een paar weken later op de viering van zestig jaar onafhankelijkheid zijn diepe spijt over de geweld- en gruweldaden die onder het bewind van zijn betovergrootoom, in Congo werden gepleegd.

Of het één met het andere iets te maken heeft is speculatie, maar het toeval is te toevallig om toeval te zijn.

Het sterke optreden van Filip en de constructiefouten van het Belgische model die pijnlijk blootgelegd worden in de gezondheidscrisis nopen sommigen – en ze zijn met meer dan men dacht – tot dromerige gedachten over herfederalisering van sommige kerntaken.

Dat viel alleszins niet in dovemansoren bij de televisieomroepen : Eén, VTM, La Une en RTL-TVI zonden op kerstavond een grote en gezamenlijke kerstspecial uit. Waarna de idee van herfederalisering meteen begraven werd, want het leidde alleen tot kattengejank en slechte overgangen. Toen de burgemeester van Aalst, die in de zomer patiënten wilde weigeren uit Brussel, live een klassieker van Raymond van het Groenewoud vermassacreerde trokken ze er bij de RTBF en op vraag van de Brusselse socialisten de stekker uit.

Het is ook niet “Oh Aalst, stad mijner drones” maar mijner dromen, mijnheer D’Haese.

Beroepsmisvorming, ongetwijfeld.

Wat brengt 2021? Een overzicht.

♦ De war in drugs in Antwerpen is finaal verloren nu na de dood van Maradona per dag een ton zuivere cocaïne extra toe komt in de haven.

♦ De president van Amerika krijgt na zijn ambtsperiode traditiegetrouw een bibliotheek.

♦ Trump heeft een McDonalds in bladgoud gevraagd. En gekregen.

♦ De heilige Pyrrhus krijgt een naamdag en een vaste plaats op de kerkelijke kalender. Het feest staat in het teken van het bloedbad tussen gelovigen op de dag waarop de kerken in 2020 opnieuw open mochten, maar slechts voor 15 mensen tegelijk.

♦ Van de achthonderd Boeings 737MAX die vanaf 2021 weer in dienst worden genomen vallen er maar een stuk of acht uit de lucht. De woordvoerder van Boeing verklaart een beetje pinnig: “We zijn trots op deze cijfers, ze zijn beter dan die over de effectiviteit van dat vaccin en daar hoor ik nooit iemand over. “

♦ Naast de schadelijke uitstoot van schaliegas wordt vuurkorfsmog het grootste CO2-probleem in de groene gordel rond Antwerpen.

♦ Wanneer Frank Vandenbroucke op een verloren zaterdag in mei een half uur niets te doen heeft, vindt hij het Lam Gods van Van Eyck en de formule voor de kernfusie.

♦ Omdat het watertekort rampzalig wordt in een brandende zomer moeten zwembadeigenaars in Vlaams-Brabant hun eigen zwembad leegdrinken, met chloor en al.

♦ Eenieder die de dag nadat de laatste wereldburger ingeënt werd nog begint over zijn zuurdesembrood krijgt een GAS-boete, een enkelband en een schimmelinfectie.

♦ Eind 2021 zal na een enquête van de Vlaamse Quizvereniging blijken dat “Wie is Jos Hermans” de populairste vraag van het jaar was. Niemand in Vlaanderen wist het antwoord op de vraag “Wie is Josepha Demotte?” (Zij is de eerste Waalse vrouw die gevaccineerd werd.)

♦ Theo Francken tweet: “Een zoveelste bewijs dat het land finaal uit elkaar aan het groeien is. De kloof tussen Brussel en Vlaanderen maar zeker ook Vlaams-Brabant wordt alsmaar groter. Vroeg of laat leidt dit tot een breuk.”

♦ In Zweden wordt de eerste Nobelprijs voor onvrede uitgereikt. De winnaar wil onbekend blijven maar verklaart off the record dat hij zijn aandelen bij Anderlecht al veel langer had moeten verkopen.

♦ Halverwege het jaar komt de fantastische Beatles-film uit die Peter Jackson aan het maken is aan de hand van 56 uur hervonden en nooit eerder gezien materiaal.

♦ Kort nadien breekt de wereldvrede uit. In Wuhan weten ze weer van niets.

Nog 156 dagen en het is zomer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234