Dinsdag 22/10/2019

Jonathan Holslag

Zeker dat we zonder kernenergie kunnen?

Beeld © EPA

Jonathan Holslag is docent internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel.

Kerncentrales. Al enkele maanden breek ik me er het hoofd over en u zou dat beter ook doen, want er staat veel op het spel. Principieel hebben we beslist dat we onze electriciteit in de toekomst zonder kerncentrales zullen opwekken, naar het voorbeeld van Duitsland. Maar zou iemand me kunnen uitleggen waarop precies die beslissing gebaseerd is? De Vlaamse energiewende roept vragen op. Ik hoop dat de specialisten ze kunnen beantwoorden.

Het is onduidelijk of kernenergie in Vlaanderen onveilig is. Natuurlijk heeft de ramp in Fukushima ons angst in geboezemd, maar die centrale lag op een seismische breuklijn en in orkaangebied. Dan zijn er de onheilspellende berichten over scheurtjes in het reactorvat van onze eigen centrales. Het feit dat we de verouderde centrales langer moeten openhouden heeft meer met een falend energiebeleid te maken dan met een falende kerncentrale.

Naar wat ik oppik uit academische studies over de derde generatie kerncentrales, blijkt toch dat deze nog veel veiliger zijn gemaakt. Bij nieuwe projecten in het Verenigd Koninkrijk, Finland en Frankrijk lijkt alvast geen enkel risico genomen te worden. Misschien laten we ons in de discussie over veiligheid te veel leiden door emotie.

Misschien worden door onze begrijpelijke afkeer van Electrabel en de groeiende invloed van investeerders in hernieuwbare energie de debatten en de onderzoeken ook niet zo evenwichtig gevoerd. Ik kan moeilijk inschatten of het zo is, maar in zulke gewichtige zaken zou het natuurlijk niet goed zijn.

Beeld RV

Ene probleem vervangen door het ander

Dan is er het milieu. Kerncentrales produceren kernafval. Mij lijkt het evenwel dat de opslag van dat afval erg veilig kan gebeuren. De derde generatie reactoren zal sowieso veel minder afval maken. Op lange termijn is het niet ondenkbaar dat er reactoren verschijnen die al het historische afval zullen opwerken. Dat zou bijvoorbeeld kunnen met de TWR-reactor. Veel voorstanders van een kernuitstap doen daar smalend over, maar het onderzoek lijkt te vlotten.

Minstens even belangrijk is dat het alternatief waar Duitsland op aanstuurt en waar Vlaanderen naartoe wil, helemaal niet milieuvriendelijk is. Tegen 2030, zullen de Duitsers 22 procent van hun electriciteit uit aardgas halen, 13 procent uit vervuilende bruinkool en 5 procent uit steenkool. VITO en het Planbureau voorspellen dat Vlaanderen bij de sluiting van de kerncentrales tegen 2030 tussen 42 en 49 procent van de electriciteit uit aardgas zal winnen. Aardgascentrales stoten CO2 uit en aardgas wordt meer en meer gewonnen op erg vervuilende manieren - uit schalie of in kwetsbare gebieden op zee.

We vervangen dus eigenlijk het ene milieuprobleem gewoon door het andere. En dan spreek ik nog niet over biomassa, dat 3 tot 9 procent van onze electriciteit moet opwekken, of over de impact op het landschap. Het mediumscenario van VITO voorspelt dat we ongeveer 15 procent van onze electriciteit door windturbines op het land kunnen laten genereren. Daarvoor alleen al zijn er 700 megaturbines of 2.200 kleine turbines nodig. Er staan er nu nog maar ongeveer 300, vooral kleintjes. 80 nieuwe windturbines verrijzen voor eind 2015, berichtte De Standaard gisteren.

Ik spreek hier bewust niet over windturbines op zee, omdat dit op basis van de totale kosten, de zogenoemde LCOE, een erg dure elektriciteitsbron blijft.

Vervolgens is er de economische impact. De vervanging van Doel door een nieuwe kerncentrale zou ongeveer 25 miljard euro kunnen kosten. Dat kunnen we schatten op basis van een project met een vergelijkbare capaciteit: Hinkley C. Dat project in Engeland werd erg slecht aangepakt, maar wij zouden uit die fouten en de kinderziekten kunnen leren. Hoe ik het ook bereken, de aanvankelijke investeringen zullen hoger oplopen bij hernieuwbare energie. Mijn ruwe berekeningen resulteren in 33 tot 37 miljard euro. Daar komt nog bij dat je bij zon en wind een grote buffercapaciteit nodig hebt: batterijen, waterkracht, nog meer gas of invoer van elektriciteit. Ondanks technologische vooruitgang blijft elke vorm van opslag of buffer erg duur: 25 tot 60 procent bovenop het eerste bedrag. Verder zal ook het hele energienetwerk veel ingrijpender moeten worden aangepast.

Voorstanders van groene energie lachen graag met de oplopende kosten van de nieuwe kerncentrales, maar kunnen zij uitsluiten dat hernieuwbare energie dezelfde weg opgaat? Ik vraag me het af.

Dan is er de impact op de handelsbalans. Duitsland kan zich de energiewende veroorloven omdat het een heel competitieve export heeft, waardoor het enerzijds de zonnepanelen en turbines kan invoeren, en anderzijds de rekening van de grotere volumes aardgas kan betalen. Vlaanderen heeft die luxe niet. Vertrekkende van de cijfers van het Planbureau zal onze eigen energiewende jaarlijks voor 1 tot 2 miljard euro aan gasinvoer kosten. De invoer van zonnepanelen en windturbines kostte ons de afgelopen jaren gemiddeld 650 miljoen euro en ook die invoerrekening zal dus duurder worden, al was het maar omdat we zelf relatief weinig knowhow overhouden.

Hoge kost

Die handelsbalans is ook belangrijk om mee te nemen. In het verhaal van enthousiastelingen over hernieuwbare energie vullen we de momenten waarop er weinig energie met energie uit het buitenland. Als de invoer oploopt, moeten we die natuurlijk kunnen betalen door in andere sectoren meer uit te voeren en dat wil nu net minder en minder lukken voor Vlaanderen.

We zouden bijvoorbeeld met een Vlaams energiefonds ook zelf in grote windmolenparken in naburige landen kunnen investeren, of in zonne-energie in het zuiden van Europa, zodat we met de inkomsten de ingevoerde electriciteit kunnen betalen, maar daarbij blijft er het probleem van de hoge kost. Verder is er van zo'n strategische aanpak in Vlaanderen nog geen sprake en blijft er ook onzekerheid over de toekomst van de Europese elektriciteitsmarkt.

Een kerncentrale kost natuurlijk ook veel aan buitenlandse bedrijven, omdat we hem zelf niet meer kunnen bouwen, maar we zouden op lange termijn zelf het beheer in handen kunnen nemen, zodat er niet jaarlijks voor ettelijke honderden miljoenen euro's aan winst naar Frankrijk hoeft te vloeien, zoals dat nu met Electrabel gebeurt.

Ziehier dus enkele belangrijke kanttekeningen bij de op til staande Vlaamse energiewende. Ik denk dat ze niet noodzakelijk beter voor het milieu en onze economie is, maar ik zal zeer graag van het tegendeel overtuigd worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234