Vrijdag 16/04/2021

Zeg niet zomaar kleur

De Nederlandse Hella Jongerius is artdirector voor kleuren en materialen bij Vitra. Nu komt ze met het boek I Don't Have a Favourite Colour. 'Het heeft geen zin om een hele grote kleurenwaaier te hebben.'

Tien jaar geleden begon Hella Jongerius een ambitieus kleurenonderzoek voor het Zwitserse meubelbedrijf Vitra. Niet veel later werd de Nederlandse designer artdirector voor kleuren en materialen bij het bedrijf. In Milaan presenteerde Jongerius I Don't Have a Favourite Colour, een boek waarin ze vertelt over haar experimenten met kleur, maar ook over haar werk met ontwerpen van legendes als Jean Prouvé of Verner Panton (die in de jaren 60 stelde dat mensen comfortabeler zitten op een kleur waar ze van houden), en tijdgenoten als Ronan en Erwan Bouroullec of Jasper Morrison.

"Ik heb echt geen lievelingskleur", zegt Jongerius. "De mogelijkheden zijn immers zo goed als oneindig. Kleuren veranderen in de loop van de dag en ze zijn extreem moeilijk te reproduceren uit het geheugen. Het is een complex onderwerp."

Jongerius begon haar project met Vitra nadat ze voor het merk de even ongewone als succesvolle Polder-sofa had ontworpen. "Ik had een mening. Ik vond dat je niet in één kleur hoeft te denken, en ook niet in één materiaal. De Polder was gemaakt met zes textielen, in 2006 was dat helemaal nieuw. Bij Vitra hebben ze gezien dat ik interesse had in kleur en materiaal, en misschien zelfs een zekere expertise. We zijn begonnen met te kijken naar de Plastic Chairs van Charles en Ray Eames. Die waren ontworpen in de late jaren 40, en door Vitra in Europa gemaakt sinds 1957. Vanuit een functioneel perspectief waren de stoelen verbeterd. Maar ook uniformer, en dus saaier, en levensloos.

"Uiteindelijk ben ik gevraagd om me over de hele collectie te ontfermen. Ik heb toen gezegd dat ik dat wel wilde doen, maar dan niet als stilist. Dat interesseerde me niet. Ik wilde onderzoek doen, en mijn intuïtie volgen. Ik wilde niet gewoon een kleurtje opplakken."

Geen objectiviteit

"Op basis van mijn onderzoek hebben we een kleurensysteem ontwikkeld dat iedereen bij Vitra kan gebruiken, een structuur. Ik heb de kleuren in vier groepen ondergebracht, de darks, de lights, de roden, de groenen. Daarnaast zijn er zogeheten bridge-kleuren, kleuren die je voor alle materialen en producten kunt gebruiken, wat handig is als je een interieur consistent wilt inrichten. En dan zijn er nog de author colours, signatuurkleuren die eigen zijn aan een ontwerper, zodat die zijn eigen wereld blijft behouden. Grijs en lichtblauw voor Jasper Morrison, groen en bordeaux voor de Bouroullecs. Die kleuren gebruikt verder niemand.

"Voor de klassieke designers (Eames, Prouvé, George Nelson en andere overleden ontwerpers, JB) toets ik mijn kleurvoorstellen af met de erfgenamen. Het gaat altijd om een interpretatie door een auteur, en die auteur ben ik. Ik ben subjectief. Ik denk dat het alleen zo wat kan worden. Ik geloof niet in objectiviteit. Maar tezelfdertijd breng ik altijd wel veel tijd door in de archieven."

Meubelsector heeft maar één zwart

"In de oorspronkelijke versie van de Eames Plastic Chair kon je door de productiemethode heel veel diepte krijgen in de kleur. Die stoelen worden nu al heel lang anders gemaakt, en dan moet je kijken hoe je die oorspronkelijke kleuren kunt interpreteren. Je moet rekening houden met de nieuwe technieken. Sommige kleuren krassen. Soms weet je niet van te voren wat er kan gebeuren. En dan verschijnt er ineens een constructie door een kleur heen die je niet verwacht had.

"De moderne designers komen altijd met hun eigen voorstellen, en daar gaan we dan samen naar kijken. Als iemand een rood voorstelt dat bijna hetzelfde is als een rood dat we al gebruiken voor pakweg Prouvé, dan vragen we of het goed is om hun rood te vervangen door dat bestaande rood. Het heeft geen zin om een hele grote kleurenwaaier te hebben met allerlei mini-verschilletjes. Dat houd ik een beetje in de gaten."

U zegt dat u niet gewoon een kleurtje wilt opplakken. Maar is het vanzelf fout als je dat wel doet?

"Neen, dat is ook goed, prima. Op een gegeven moment wil je als consument een bank kopen, en dan kies je gewoon een kleur die je zelf leuk vindt. Ik moest een systeem ontwikkelen voor een bedrijf. Dat is een ander uitgangspunt."

Hoe verloopt zo'n kleurenonderzoek?

"Ik heb, los van Vitra, een studie gemaakt over zwarten, en ik heb daglicht onderzocht, en instabiele kleuren, die op bepaalde momenten van de dag anders lijken. Maar laten we zwart nemen. Ik begin met te bekijken wat je kunt kopen. Wat is er verkrijgbaar? Ik heb vastgesteld dat er maar één zwart is in de meubelsector, en dat ik dat zelf eigenlijk geen zwart vind. Dan ga je zoeken. Hoe kan dat nou? Hoe kan ik zelf een beter zwart maken? Waarom zijn de recepten zo mager? Waarom wordt er altijd carbon gebruikt? Kun je ook zwart maken zonder carbon?"

Hoe maak je een beter zwart?

"Ik werk voor de industrie, dus ik kan niet eventjes als een kunstenaar een dingetje proberen. Maar ik kijk om te beginnen wel altijd naar de kunst, waar veel meer mogelijk is dan in de industrie. Hoe houd je een kleur vibrant? Hoe interpreteer je een bepaalde kleur op industriële schaal? Heel veel kleuren komen niet door tests heen, omdat ze bijvoorbeeld niet tegen hitte kunnen. Er zijn heel veel restricties. Ik ben afhankelijk van grote industriële bedrijven. Maar ik denk altijd: als ik het van mijn kant onderzoek, en toon wat mogelijk is, dan weet ik bijna zeker dat de industrie uiteindelijk zal volgen.

"In de autoindustrie wordt er veel meer geëxperimenteerd met kleuren. In de meubelindustrie kijken ze of de kleur niet krast, maar in het recept zelf, vind ik, gebeurt er heel weinig. In de autosector is er veel meer geld. Als je als consument een auto kiest, dan is kleur het allergrootste ding. Dat is de enige vrijheid die mensen hebben als ze hun grote zak geld op tafel zetten. Een auto is ook meer gericht op identiteit, net als met mode. Maar kortom, daar waar meer geld verdiend wordt, is er ook meer onderzoek naar kleur."

Ontwerpt u soms nog meubilair?

"Heel soms. Ik denk dat ik me alleen nog met een hele goede reden kan interesseren voor een object. Omdat het nu niet mijn aandacht heeft. Het zint me gewoon niet zo."

U wou als student niets met textiel te maken hebben.

"In het begin van mijn studententijd was dat inderdaad zo, maar nu is textiel iets waar ik heel erg in geloof, ook in de zin dat je niet voortdurend nieuwe spullen moet maken, nieuwe meubels moet maken. Een bijzonder textiel kan een nieuw meubel maken. Dat vind ik eigenlijk veel interessanter dan allerlei objecten opnieuw te maken."

Hella Jongerius, I Don't Have A Favourite Colour, is uitgegeven door Gestalten, 35 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234