Zondag 29/11/2020

Zeg niet te snel angry white man

Een blanke man die negen mensen doodschiet in een Afro-Amerikaanse kerk. De aanslag in Charleston doet meteen denken aan de hate crimes die pakweg een eeuw geleden de VS ontsierden. 'Racisme is nooit weg geweest, maar recente schandalen hebben de tegenstellingen op scherp gezet.'

Of de dader in Charleston echt racistische motieven had, zal verder onderzoek moeten uitwijzen. Dat hij met een apartheidsvlag op Facebook prijkt, doet het ergste vermoeden, maar één vlag bewijst nog geen racistische moordaanslag. Dat het om een blanke dader gaat, is inmiddels wél duidelijk (zie kader), maar nog voor dat absoluut zeker was, hadden allerlei nieuwssites en tv-journaals het gisteren de hele dag over een 'blanke dader' en een 'zwarte kerk'.

Dat geweld in de media de voorbije maanden steeds vaker langs raciale lijnen loopt, is niet zo verwonderlijk. Eerst was er Michael Brown in Ferguson, een zwarte tiener die in de zomer van vorig jaar door een blanke politieman werd doodgeschoten. Daarna ook nog Eric Garner in New York, die door een agent zodanig in bedwang werd gehouden dat hij stikte. Of ook nog Freddie Gray in Baltimore, een 25-jarige die bezweek na een gewelddadige arrestatie.

Telkens waren de gezagvoerders blank en de slachtoffers zwart, elementen die uitgebreid in alle media aan bod kwamen. Elk schandaal leidde tot grote protesten, nieuw geweld en bijgevolg opnieuw tot protest. Sowieso doet het erg denken aan het Amerika van de jaren 60, toen de burgerrechtenbeweging de ene na de andere demonstratie hield.

"Racisme is nooit weg geweest in de VS, maar het laatste half jaar zijn er een heleboel dramatische incidenten geweest die de tegenstellingen hebben verscherpt", legt Amerika-kenner Bart Kerremans uit. "Met aan de ene kant de politie die instinctief bepaalde minderheidsgroepen als een bedreiging ziet en aan de andere kant onderdrukte Afro-Amerikanen die veel vaker in armoede leven. Uiteraard is het verhaal veel complexer dan dat, maar het wordt wel steeds op die manier voorgesteld."

Hoe vaker stereotypes circuleren, hoe meer mensen zich erin nestelen. "Slachtoffers en daders worden op een heel simplistische manier omschreven", zegt Kerremans. "Dat steeds terugkerende blank-zwartperspectief duwt mensen net in die rol."

Niet dat racistisch politiegeweld zijn herintrede heeft gedaan in Ferguson, toen op die dramatische augustusdag Michael Brown zes kogels in het lichaam kreeg. Het is niet zo dat er de voorbije maanden meer mensen zijn gedood in de VS dan daarvoor, of dat er een stijging is van het aantal gewelddadige arrestaties. Vooral de alertheid is toegenomen.

Bovendien is de kans veel groter dat wantoestanden het grote publiek bereiken. Schoot een blanke agent twintig jaar geleden een zwarte tiener neer, dan beroerde dat vooral de lokale gemeenschap. Nu is de kans reëel dat een omstaander alles registreert op zijn smartphone, en dat er even later wereldwijde verontwaardiging volgt op Facebook, YouTube of Twitter.

American dream

Wat ook meespeelt is de complete desillusie die heerst bij een groot deel van de zwarte Amerikaanse bevolking. Toen Barack Obama in 2009 het hoogste ambt in het Witte (!) Huis kreeg, waren de verwachtingen hooggespannen. "Van Lincoln naar Martin Luther King naar Obama. Eindelijk waren zwarten vertegenwoordigd op het hoogste politieke niveau", zegt correspondent Michiel Vos. "Maar in de praktijk bleef een grote revolutie uit."

Kerremans beaamt: "Obama moest het post-raciale Amerika inleiden, maar in realiteit is daar veel te weinig op ingezet. Natuurlijk is dat ook niet zo evident. Het gaat om heel structurele problemen waarmee de Afro-Amerikanen te maken krijgen: ze zijn armer, minder mobiel, minder goed opgeleid, vaker werkloos, oververtegenwoordigd in gevangenissen... Hun sociaal-economische achterstelling kun je niet zomaar oplossen, zeker niet in een land waar de invloed van de staat heel erg beperkt is. De hele American dream is een mythe gebleken: wie vastzit onderaan de ladder, blijft daar. En het feit dat Obama dat niet allemaal heeft kunnen doorbreken, leidt tot frustratie."

Actie-reactie

De kloof tussen blank en zwart is dus ook vandaag nog groot "Wat niet betekent dat er de voorbije twee eeuwen niets is veranderd", benadrukt Vos. "Het is veel te makkelijk om dat te beweren. De slavernij is afgeschaft, er zijn geen lynchpartijen meer, zwarten moeten niet langer apart zitten in bibliotheken, bussen of cafetaria's... Dit land komt van heel ver."

Vandaag is racisme nog te vinden in allerlei aspecten van het maatschappelijk leven, vindt Vos wel. "Maar dat is voor Europa natuurlijk niet anders. Overigens kun je niet ontkennen dat de zwarte bevolking heel erg nadrukkelijk een onderdeel is van de VS. Niemand suggereert dat het geen Amerikanen zijn. Gebeurt er in Europa iets met een moslim, dan wordt meteen in twijfel getrokken of het echt om een Europeaan, Nederlander of Belg gaat."

Rest de vraag of de verscherpte tegenstelling tot nog meer geweld en slachtoffers zal leiden. "Het meest waarschijnlijke is dat de confrontaties zullen doorgaan", moet Kerremans toegeven. "Dat je een ketting van actie-reactie krijgt. Dan is het hopen dat de leiders binnen die gemeenschappen het hoofd koel houden, vooraleer het verder escaleert."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234