Maandag 10/08/2020

Nieuwe reeksOpvoeden, kinderspel?

‘Zeg niet muis of miemel, maar vulva en vagina’

Beeld Levi Jacobs

Van een kleuter die doktertje wil spelen tot een puber die tongzoent. In tijden van #MeToo is het essentieel dat kinderen hun seksuele grenzen leren bewaken, maar ook die van anderen leren respecteren. ‘Mijn dochter weet: haar foefke is van haar.’

“Papa heeft een piemel. Een héle lange.” Als Emma (4) hoort hoe haar mama het aan de telefoon heeft over haar seksuele opvoeding, geeft ze spontaan op de achtergrond wat extra info mee. “Hier zijn geen taboes in huis”, lacht Romina Verwichte (35). “Emma weet dat ze een vagina heeft. Haar foefke, zoals wij het noemen. Dat die helemaal alleen van haar is en dat niemand daar moet aan zitten. En dat ze gerust met haar foefke mag spelen, maar dan wel alleen in haar slaapkamer. Als ze zichzelf zit te betasten in de zetel, dan voel ik mij uiteraard ook ongemakkelijk. Dat is een vorm van beleefdheid, leggen we haar uit. Zoals je ‘pardon’ zegt na een boer.”

Voor Verwichte voelt het niet vreemd om het met haar dochters Emma en Billie (1) over al die lichamelijke aspecten te hebben. Ze doet dat al sinds ze haar oudste kan praten. “Mijn moeder is daar ook altijd heel erg open over geweest, net omdat ze zelf traumatische ervaringen heeft gehad. Ze wist als geen ander hoe belangrijk het is om kinderen bewust met hun lichaam te leren omgaan en om hen te leren grenzen te stellen.”

Maar voor heel wat ouders blijft de schroom groot. De tijd dat er meteen naar een andere zender werd gezapt als op tv een blote borst was te zien, is wellicht voorbij. Maar open gesprekken aan de keukentafel over hoe je tijdens een vrijpartij kunt achterhalen wat de ander lekker vindt, is voor sommige mama’s en papa’s een brug te ver.

Kusje geven

De vraag is welke aanpak de beste is. Want als ouder wil je niet dat je kind alleen maar de clitoris of eikel op een anatomische tekening kan aanduiden. Je wil hen ook weerbaar opvoeden. Zodat ze later niet tot die 16,6 procent gaan horen die volgens de Sexpert-studie – het grote bevolkingsonderzoek naar de seksuele gezondheid van de Vlaming – voor de leeftijd van 18 jaar met seksueel grensoverschrijdend gedrag krijgt te maken. Evenmin wil je de persoon zijn die de nieuwe Harvey Weinstein of Jeffrey Epstein heeft grootgebracht.

“Mensen gaan er te vaak van uit dat je over seksualiteit moet praten om het over grensoverschrijdend gedrag te hebben”, zegt Liesbeth Kennes, expert seksueel geweld. “Dat klopt niet. Als je wil dat je kind grenzen kan aangeven en ook die van anderen respecteert, dan moet je zelf het goede voorbeeld geven. Een kind doet niet per se wat je zegt, wel wat je zelf doet.”

Romina Verwichte probeert wat dat betreft ook haar eigen fysieke grenzen te bewaken. “Als ik ongesteld ben, gebruik ik een menstruatiecup. Ik heb Emma uitgelegd wat dat precies is, dat volwassen vrouwen een keer per maand bloeden en dat dit geen pijn doet. Maar als ik dat inbreng, wil ik dat op mijn gemak kunnen doen, zonder dat er een kleuter in de badkamer rondloopt. Nu weet ze: als mama haar bekertje moet doen, moet ik haar gerust laten. Op de schouders zitten van papa? Wel, soms heeft papa daar geen zin in. Dan mag ze daar verdrietig over zijn of dat vervelend vinden, maar het verandert niks aan het feit dat hij niet wil. De oplossing is niet dat vader toegeeft.”

Naar haar dochters toe gelden dezelfde regels. Kinderen die geen kus willen geven aan oom of tante op het nieuwjaarsfeest? Dat is prima. “Ondertussen weet mijn familie dat”, zegt Verwichte. “Maar drie jaar geleden heb ik hen dat echt moeten uitleggen. Beleefd zijn betekent dat je afscheid neemt. Maar dat kan ook met een high five of een vuistje. Dat kiezen ze zelf. Als mijn man mijn dochter kietelt en zij zegt neen, dan houdt het op. ‘Neen’ is een heel sterk woord in dit huis. Zeker als het over haar lichaam gaat. Niet als ze op haar sokken naar school wil.”

Underwear rule

Muis, miemel, flieter, poepoesje, spleetje, flamoes... Nee, dit is niet de cast van een nieuwe Studio 100-reeks. Wel een reeks koosnaampjes die ouders gebruiken om de geslachtsorganen te benoemen, zo blijkt uit discussies op Facebookgroepen. “Terwijl het eigenlijk belangrijk is dat we kinderen de juiste woordenschat geven”, zegt Boris Cruyssaert van Sensoa, het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid. “Mocht er echt iets met je kind gebeuren, dan moet het de juiste termen kennen. Als je piemel zegt in plaats van penis, is dat natuurlijk geen gigantisch probleem. Maar ‘muisje’ of ‘miemel’, daar ben ik geen voorstander van. Als ouders schroom hebben om de geslachtsdelen te benoemen, dan gaan kinderen die schroom overnemen.”

“In de Verenigde Staten gebruiken ze de underwear rule”, vult Kennes aan. “Dat betekent dat je kinderen uitlegt dat niemand in hun onderbroek moet zitten. Op zich valt daar iets voor te zeggen, maar het mag niet resulteren in een soort taboe over alles wat zich in die onderbroek bevindt. Ze moeten het wel kunnen benoemen.”

Ten huize van Sarah Van Gysegem (46), redacteur bij de Gezinsbond en moeder van Amber (20), Aaron (18) en Bastiaan (12), gaat het wel eens over een piezjeloe of een mizjol. “Ik ben van Aalst. (lacht) Mijn kinderen weten heus wel wat de echte termen zijn.”

Van Gysegem, ook auteur van de boeken Typisch tieners en Digitaal ontmaagd, maakte er de voorbije jaren een sport van om haar kinderen alles open en eerlijk uit te leggen. “Soms tot ongenoegen van mijn man. Dan is het half negen ’s ochtends en zijn we al over orale seks bezig. ‘Moet dat nu?’, zie ik hem dan denken. Inmiddels is hij helemaal mee, maar hij laat de uitleg toch meestal over aan mij.”

Want je kinderen weerbaar maken tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag gaat natuurlijk verder dan louter grenzen aangeven of geslachtsdelen benoemen. Op een bepaald moment moet je het over de daad hebben. Dat betekent dat je woorden als penetratie, orale seks of voorbehoedsmiddelen moet gebruiken.

Wat dat betreft, is er consensus bij experts: maak er vooral geen groot ‘keukentafelmoment’ van, met didactisch materiaal en blozende wangen. “Dat is superongemakkelijk, zowel voor de ouders als voor de kinderen”, zegt Boris Cruyssaert. “Gebruik gewoon concrete aanleidingen. Vertelt je zoon of dochter dat de juf zwanger is? Dan kun je daar een gesprek over beginnen. Je voelt zelf wel aan of het kind meer wil weten of niet.”

Info op maat

Laat je leiden door de vragen van je kinderen. En geef vervolgens info op maat. “Kleuters ga je niet uitleggen welke sekstechnieken er zijn”, zegt Cruyssaert. “Je gaat het op hun niveau hebben over weerbaarheid. Seksuele voorlichting doe je niet op één moment, maar is iets wat heel vroeg begint en blijft doorlopen.”

Kennes vergelijkt het wel eens met verkeerseducatie. “Natuurlijk krijg je daar op school bepaalde lessen over. Maar zodra een moeder of vader met zoon of dochter op straat wandelt, geeft die aan: ‘Hier een handje geven. We steken over op het zebrapad. Een groen mannetje betekent oversteken, rood is stoppen...’ Zo leren ze het. Met seksuele voorlichting is dat hetzelfde.”

Dankzij haar job was Sarah Van Gysegem zich ervan bewust dat je kinderen best levenslang voorlicht. “Folders, boekjes… Alles wat ik via het werk kreeg, bracht ik mee naar huis. ‘Kun je niet eens een boekje over dino’s meebrengen?’, vroegen ze me dan. Maar ik wou het anders aanpakken dan de vorige generatie. Als je toen iets vroeg, kreeg je als antwoord: ‘Daar ben je te jong voor.’ Ik ben op alle vragen ingegaan. En die openheid had effect. Nu, als ik aan de kassa van de supermarkt stond met een prei in mijn handen en de dochter vraagt: ‘Zeg mama, wat is dat: pijpen?’, dan antwoordde ik wel: ‘Dat zal ik thuis uitleggen, schatje.’”

Vlaggensysteem

Toen de #MeToo-beweging in 2017 alle huiskamers binnensloop, kregen haar kinderen ook steeds meer vragen over seksueel grensoverschrijdend gedrag. “Vooral voor jongens is dat niet zo makkelijk”, zegt Van Gysegem. “Mijn zonen stelden zich daar echt wel vragen over. ‘Als je dit doet of dat: ga je dan over iemands grens?’ Mijn devies was steeds: geef aan als het voor jou niet oké is en check altijd hoe het voor de ander voelt. Ga niet zomaar ergens van uit.”

Voor ouders die hiermee worstelen, kan het vlaggensysteem van Sensoa ondersteuning bieden. De organisatie werkte een instrument uit waarmee je het voor kinderen, van kleuter tot puber, bevattelijk kunt maken. “We zijn in de wetenschappelijke literatuur gedoken en zijn nagegaan welk seksueel gedrag gelieerd is aan welke leeftijdscategorie”, zegt Cruyssaert. “Een meisje van twee die eens iets in haar vagina stopt? Dat is normaal. Een jongen van acht die het buurmeisje van drie penetreert: dat niet.”

Cruyssaert: “Aan al die gedragingen hebben we vervolgens criteria gekoppeld zoals wederzijdse toestemming, vrijwilligheid of gelijkwaardigheid.” Twee tienermeisjes van dertien die elkaar tussen de benen strelen? Groene vlag. Een jongen van 15 die zijn penis laat zien voor de webcam aan een vrouw van 32? Rode vlag.

“Dat vlaggensysteem heb ik hier thuis ook al uitvoerig uitgelegd”, lacht Sarah Van Gysegem. “‘Ben je daar nu weer?’, zuchten mijn kinderen dan. Maar ik vind het belangrijk dat ze dat mee hebben. Vergis je niet, ik vind het zelf ook gênant om daarover te praten met mijn kinderen. Ik gun hen een goed seksleven, maar ik wil zeker geen details weten, net zomin ze mijn specialiteiten moeten kennen.”

Slowen

Hoe ongemakkelijk ook, het loont om als ouder seksualiteit bespreekbaar te maken. Liesbeth Kennes: “Ouders hebben vaak schrik dat ze, net door het over seks te hebben, hun kinderen op ideeën zullen brengen. Het tegendeel is waar, zo blijkt uit onderzoek.”

Voor Van Gysegem helpt het om er een vleugje humor bij te stoppen. “Dat maakt het toch wat luchtiger. Vorige week stond ik in de woonkamer te dansen met mijn twaalfjarige. We waren wat onnozel aan het doen. Ik pakte hem goed dicht bij mij en zei: ‘Kijk, zo ga jij dan ook later slowen. ‘Waar moet ik mijn handen dan leggen’, vroeg hij. ‘Op de schouders is een mogelijkheid’, antwoordde ik. ‘Op de poep kan ook, maar dan moet je het eerst vragen.’”

Maar hoe vrij en open je het ook aanpakt, het belet niet dat je als ouder wel eens met de mond vol tanden staat. “Een tijdje geleden stond mijn dochter samen in de douche met haar papa”, zegt Romina Verwichte. “Plots zei ze: ‘Kijk papa, ik kom met mijn hoofd juist aan jouw piemel.’ Een seconde lang was dat awkward en keken mijn man en ik elkaar ongemakkelijk aan. Waarna ik zei: “Ja Emma, je zult nog veel boterhammetjes moeten eten.’ En voilà, ze waste zich verder.”

Vijf tips

1. Respecteer de fysieke grenzen van je kind. Een kus geven? Kietelen? Enkel als het kind dat wil. Neen is neen.
2. Bewaak je eigen fysieke grenzen. Kinderen imiteren hun ouders, dus het is essentieel dat je het goede voorbeeld geeft.
3. Benoem de geslachtsdelen correct. Kinderen hebben de juiste woordenschat nodig.
4. Ga geen vragen uit de weg. Beantwoord ze, op maat van je kind.
5. Gebruik een concrete aanleiding om het over seksualiteit te hebben. Maak er geen groot voorlichtingsmoment van.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234