Dinsdag 24/11/2020

Zeg niet 'Marius' maar wel 'giraffe'

Met het schrappen van namen voor dieren profileert Artis Amsterdam zich als een zoo die educatie belangrijker vindt dan volksvermaak. De dierentuin gaat zo recht in tegen de wens van het publiek om dieren zo knuffelbaar mogelijk te maken. 'Ze hebben echt een eigen persoonlijkheid.'

Er is een giraf geboren in Artis en het dier heeft geen naam. Althans, de naam wordt niet algemeen bekendgemaakt. Wie het echt wil weten, kan bij de verzorgers terecht. Dat zegt een woordvoerster in de krant Het Parool. "Het is geen staatsgeheim." Maar de zoo zal de naam "niet actief" communiceren.

Geen wedstrijd, niet stemmen, geen interactief gedoe: de naam is er enkel voor intern gebruik, niet langer als marketinginstrument. In 2011 kreeg de Amsterdamse publiekstrekker, olifantje Mumba, haar naam nog dankzij een oproep aan het publiek. Uit tweeduizend voorstellen won het idee van Wessel, een jongen van drie.

Artis is bezig met een grondige vernieuwingsoperatie. De dierentuin wil vooral een educatief en wetenschappelijk instituut zijn. Het "vermenselijken" van dieren past daar volgens de zoo niet meer in. Namen zijn er voor mensen, hoogstens voor huisdieren, vindt Artis. Wie dieren net als mensen ziet, staat volgens de zoo minder open voor 'verwondering'.

Puur menselijke behoefte

De trend om dieren een naam te geven stamt uit de jaren zestig en is het werk van Jane Goodall, de Britse antropologe en chimapanseespecialist. Gedragsbioloog Marc Nelissen (UAntwerpen) doet het ook, bij het bestuderen van grote groepen. "Je kunt zeggen: 'primaat C2' heeft een wijfje gevonden in 'primaat A3'. Als je zegt dat 'Hans' en 'Mien' een koppel zijn, onthou je het beter en communiceer je vlotter met collega's. Bij een nummer moet een brein langer werken dan bij een naam." Het heeft volgens Nelissen te maken met een puur menselijke behoefte: sociaal zijn. "Bij de naam hoort een geschiedenis, gedrag, karakter. Mensen benoemen graag en stoppen in vakjes, ook over de soorten heen. Primaten hebben dat helemaal niet: een onbekende soort is een vijand, of voedsel."

Hij denkt dat wetenschappers getraind zijn om niet in de val van het antropomorfisme, het zien van dieren als mensen, te trappen. "Goodall heeft er in de wetenschappelijke wereld veel kritiek voor gekregen. Maar hen benoemen is nog iets anders dan dieren als soortgenoten te beschouwen, zoals met huisdieren gebeurt. We vieren tegenwoordig verjaardagsfeestjes voor de hond."

Het werkt vooral bij dieren met de moeilijk te benoemen 'aaibaarheidsfactor', die vaak gepaard gaat met vacht, grote ogen of oren."Vissen of reptielen hebben het niet, panda's wel. Terwijl panda's ook gewoon roofdieren zijn." Ook in het gedrag van olifanten, met hun ruwe huid en varkensoogjes, herkent de mens zichzelf. Dieren die er 'lief' uitzien, krijgen sneller een naam. "Maar dieren zijn niet 'lief', net zoals dieren niet 'boos' kunnen worden. Wel kunnen dieren zich agressief gedragen, bijvoorbeeld als ze aangevallen worden."

Het vermenselijken van dieren zorgt voor herkenbaarheid en dat stimuleert betrokkenheid, zegt Nelissen. "Dat hebben de dierentuinen ook gezien. En nu buiten ze het uit."

Geld in het laatje

Het levert ook op: ijsbeertje Knut bracht in Berlijn 5 miljoen extra in het laatje, de panda's verdubbelden de beurswaarde van Pairi Daiza. De fel gehypete geboorte van olifant Kai-Mook trok in een jaar tijd 300.000 extra bezoekers naar de Zoo van Antwerpen. Daar gaat de namenpolitiek ver terug. De Congolese gorilla Gust liep als klein aapje begin jaren vijftig soms vrij rond tot groot jolijt van het publiek (en werd daarna opgesloten in een kleine kooi).

De Antwerpse Zoo is echter niet van plan om zijn namenpolitiek te wijzigen. Via namen, zegt woordvoerster Ilse Segers, "betrek je mensen veel meer in het verhaal. De bezoekers leven mee met de dieren, onze abonnees kennen hen ook. Gorilla Kumba is gorilla Mambele niet. Ze hebben echt een eigen persoonlijkheid." Hoe voorkomt de Zoo dan dat het publiek naar dieren als mensen gaat kijken? "Door een dier een dier te laten zijn. We leggen uit dat bepaald gedrag, zoals mensapen die rond zitten te kijken, niet noodzakelijk betekent dat zij ook menselijke gevoelens hebben."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234