Woensdag 02/12/2020

Zeg niet langer Brit maar Engelsman

De Engelsen werden al Engelser - dus niet Brits - en het referendum in Schotland heeft dat versterkt. Deze week bespreekt het Lagerhuis zelfs de vorming van een Engels parlement.

'En kijk uit voor de koeien.' Met deze woorden beeindigt een man bij Kenilworth Castle zijn routebeschrijving naar de plek waar het eerste 'koninklijke' Engelse parlement bijeenkwam. Het was in 1269 toen Hendrik III een volksvertegenwoordiging bijeenriep, die vooral bestond uit ridders en baronnen. Het stadje in Midden-Engeland is hiermee de geboorteplek van een Engels parlement, een onderwerp dat bijna 750 jaar later weer boven aan de politieke agenda prijkt.

Van dat oerparlement is weinig meer over. Bij het hek staat een bescheiden bordje met de tekst 'Parliament Piece'. De weide is nu het domein van hondenbezitters, die slalommen langs de koeienvlaaien en molshopen. Een van hen is Ken Watson, een gepensioneerde man die zijn teckel Jezz aan het luchten is. "Dit terrein herbergt een verborgen geschiedenis", zegt de buurtbewoner. Een nieuw Engels parlement lijkt hem een goed idee. "De Schotten beslissen over hun zaken dus waarom wij niet over de onze?" Verschillen de volken zo veel van elkaar? "Ja en nee. Bekijk het zo: zij spelen golf en wij spelen cricket. Maar we houden allebei van een keurig onderhouden grasveld."

Het Schotse onafhankelijkheidsreferendum blijkt vooral gevolgen te hebben voor Engeland. Deze week is het Lagerhuis begonnen met het debat over 'Engelse stemmen voor Engelse wetten'. Het kan leiden tot de vorming van een Engels parlement en past in een ontwikkeling die al jaren gaande is: het ontwaken van het Engelse zelfbewustzijn. Eeuwenlang zijn de Engelsen onverschillig geweest over hun eigen identiteit. Sinds de Unie van het Engelse en Schotse parlement in 1707 is Engels-zijn opgegaan in Brits-zijn.

Lang taboe

Eilandbewoners en buitenlanders zijn de termen 'Groot-Brittannië' en 'Engeland', 'Brits' en 'Engels' en 'Britten' en 'Engelsen' door elkaar gaan gebruiken. Engels nationalisme leidde altijd een verborgen bestaan, mede door het succes van het Britse wereldrijk. De verbrokkeling van dat rijk heeft een versterkende werking gehad op het zelfbewustzijn van de Schotten en de Welsh, maar in Engeland bleef het Engelse nationalisme nog lange tijd een taboe. Het werd zelfs geassocieerd met extreem rechts, zeker na de 'Rivieren van Bloed'-toespraak van Enoch Powell in 1968.

Liever werd de parapluterm Britishness gebruikt, ook met oog op de multiculturele samenleving. Voor een immigrant is het wel mogelijk om Brits-Pakistaans te zijn, maar niet Engels-Pakistaans. Britishness gaat over nationaliteit, Englishness over etniciteit.

Maar wat is Englishness? Volgens George Orwell delen zijn landgenoten een "onbewust patriottisme en een onvermogen tot logisch denken". Tevens noteerde hij dat ze "inefficiënt zijn doch gezegend met de juiste instincten", lijden ze aan een "overgevoeligheid voor class" en koesteren ze een "heilig respect voor de constitutie en de wet". Twintig jaar geleden liet premier John Major in een Europarede merken dat hij zijn Orwell kent door te mijmeren over een natie "met lange schaduwen over cricketvelden, warm bier, onberispelijk groene buitenwijken, hondenliefhebbers en oude dienstmeiden die door de ochtendmist naar de heilige communie fietsen".

Achtertuin

De grote doorbraak van het Engelse nationalisme kwam niet van de cricketvelden, maar uit de voetbalstadions. Sinds het Europees voetbalkampioenschap van 1996 in Engeland is het niet langer politiek incorrect om de vlag van Sint-Joris te tonen. Het voetbalpatriottisme bleek als een soort ijsbreker te hebben gewerkt. Op de geboortedag van de beschermheilige van de Engelse natie, 23 april, wappert deze zelfs op 10 Downing Street, iets dat enkele decennia geleden ondenkbaar was. Ook het officieuze Engelse volkslied 'Jerusalem', een lofdicht van William Blake over het Lam Gods dat over de groene Engelse heuvels zou hebben gelopen, klinkt meer dan ooit tevoren.

Politiek vertaalt deze ontwikkeling zich in een roep om een Engels parlement, vooral ook vanwege de asymmetrische constructie die is ontstaan door de oprichting van parlementen in Noord-Ierland, Wales en Schotland. Sinds 1998 bestaat de Campaign for an English Parliament, een beweging die bestaat uit leden van alle politieke partijen, van links tot rechts. Voorzitter Eddie Bone verwacht dat er vroeger of later een zelfstandig Engels parlement komt. "Het is niet meer dan een logische stap. Mijn voorkeur zou uitgaan naar een plek in Noord-Engeland, zodat we iets kunnen doen aan het gat dat ontstaan is tussen Londen en het noorden. York zou een prima locatie zijn, of Newcastle."

In het Lagerhuis is Labour, Gordon Brown voorop, tegen een Engels parlement, simpelweg omdat de Conservatieven daar een meerderheid zouden hebben. Hiermee loopt de partij het gevaar als anti-Engels te worden gezien, omdat twee derde van de Engelsen een eigen parlement wil. Het Conservatieve Kamerlid John Redwood verwacht dat er uiteindelijk wel een meerderheid zal komen. "Ik ben echter tegen een apart gebouw. Dat kost te veel geld en bovendien heeft niemand de behoefte aan nog meer politici. Het kan veel simpeler door in het paleis van Westminster 'Engelse' zittingsdagen te houden. Dat is een pragmatische oplossing, niet te radicaal. Heel Engels."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234