Donderdag 21/11/2019
NOORD-JAKARTA, INDONESIË, 2018. Deze muur moet bescherming bieden, maar doet dat onvoldoende. Noord-Jakarta verzakt 25 centimeter per jaar. Gebeurt er niets, dan staat dit stadsdeel in 2050 onder water. De stad wil een nieuwe muur bouwen, maar er bestaan ook plannen om heel Jakarta te verhuizen.

Fotoreportage Klimaat

Zeespiegelstijging in 2100? Hier heeft het water eigenlijk al gewonnen

NOORD-JAKARTA, INDONESIË, 2018. Deze muur moet bescherming bieden, maar doet dat onvoldoende. Noord-Jakarta verzakt 25 centimeter per jaar. Gebeurt er niets, dan staat dit stadsdeel in 2050 onder water. De stad wil een nieuwe muur bouwen, maar er bestaan ook plannen om heel Jakarta te verhuizen. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR

Fotojournalist Kadir van Lohuizen (56) reisde zeven jaar lang de wereld rond, op zoek naar plekken die door de zeespiegel­stijging worden bedreigd. Hij sprak met ­experts en met bewoners die moeten vluchten omdat de grond waarop ze ­generaties woon­den, onleefbaar wordt. Er is een stille ramp gaande, ­waarschuwt Van Lohuizen.

Klik. Klik. Klik. De ene foto na de andere schiet over het laptopscherm. Caraïbische beelden van helder water en zandstranden. Maar het zijn geen vakantieplaatjes. Klik. Een rauw beeld van een betonnen muur die wegzakkend Jakarta droog moet houden, maar daar niet in slaagt. Klik. Een eilandbewoner die zijn huis en tuintje met zandzakken heeft afgezet, volledig omringd door ­wassend water. De bewoner zelf ligt schijnbaar ­zorgeloos in een hangmat onder de tropische zon.

Het besef kwam er plots toen de gelauwerde Nederlandse fotojournalist Kadir van Lohuizen zeven jaar geleden op een eiland in de Kuna Yala-archipel voor de kust van Panama van bewoners hoorde dat ze zich voorbereidden op een evacuatie. Hij was daar voor een ander fotoproject, over migratie. Van Lohuizen vroeg hun waarom ze daar weg moesten. Omdat het water komt, zeiden ze. “Het was voor mij de eerste keer dat ik me realiseerde dat zeespiegelrijzing door klimaatverandering niet een probleem is van morgen. Het speelt nu. Ze hebben daar op de San Blas-eilanden steeds vaker overstromingen, het weer wordt extremer, er zijn vaker zware stormen. Mensen verliezen hun bestaan.”

Daar lag de kiem. Van Lohuizen besloot, met financiële steun van The New York Times, op meer plekken in de wereld de gevolgen van de stijgende zee te onderzoeken en in beeld te brengen. Zijn fotoproject Rijzend water, waarvoor hij zeven jaar in de weer was, is het resultaat. De foto’s en video’s zijn nu te zien in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.

De expositie is een beeldverhaal met een harde waarschuwing, zegt Van Lohuizen. Dit is immers geen probleem dat zich pas over twintig jaar aandient, we zitten nu al diep in de penarie. En echt niet alleen de eilandbewoners van de Kuna Yala-archipel. Drinkwater wordt brak, het land verzilt, ­langzaamaan wordt op veel plaatsen in de wereld duidelijk dat dingen aan het veranderen zijn.

Van Lohuizen is er somber over. Hij denkt dat we wereldwijd te maken zullen krijgen met grote stromen klimaatvluchtelingen. “Mogen wij verwachten dat de Duitsers ons met open armen gaan ontvangen als delen van Nederland niet meer bewoonbaar zijn? Het is tijd dat hier goed over nagedacht wordt. Klimaat is nu nog geen grond om asiel te krijgen, ik stoor me daaraan. Het is op dit moment echt het grootste probleem van de mensheid.”

OQAATSUT, GROENLAND, 2018. Door de overal ronddrijvende ijsschotsen en -bergen wordt het voor de inwoners van dit Groenlandse dorp steeds lastiger om zeehonden te vangen en in hun levensonderhoud te voorzien. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR

Hij reisde naar Groenland, Miami, New York, Kiribati, de Marshall-eilanden, Fiji, Jakarta, Bangladesh, Papoea-Nieuw-Guinea, Panama en dichter bij huis, naar het Verenigd Koninkrijk en Nederland, om de zichtbare gevolgen van zeewaterstijging vast te leggen en om journalistiek onderzoek te doen. Van Lohuizen sprak met beleidsmakers en met de bevolking. Met in zijn kielzog een filmploeg, want er komt ook een vierdelige tv-serie van zijn expeditie, die hij zelf gaat presenteren.

Hij is bezorgd.

“Als je naar Nederland kijkt, met die geweldige waterkeringen, dan lijkt het alsof we een beetje in slaap zijn gesukkeld”, zegt hij. “We voelen ons hier veilig. We realiseren ons niet meer dat we onder de zeespiegel wonen en dat ons land goeddeels een rivierdelta is. Wij hebben een probleem dat van twee kanten komt.

Westerschelde

“Hier zal het niet anders zijn. De fotograaf reisde ook naar de Westerschelde, de toegangspoort tot de Antwerpse haven. “Dat Antwerpen zijn kaaien verhoogt, heeft hier alles mee te maken. Maar wat als de Westerschelde uiteindelijk dicht moet? Ik denk dat dat er ooit van komt, ja. Dat het water hoog komt, staat vast. De vraag is alleen wanneer. Misschien moeten we gaan beslissen om hele steden te verplaatsen, misschien moeten we op termijn ook delen van Nederland opgeven.”

Hij groeide op met een angst voor de zee. “Ik ben tien jaar na de grote watersnood­ramp in Zeeland geboren. Die was in 1953, met 1.800 doden.”

“Er is tijdens het maken van dit project vaak tegen me gezegd: er moet helaas eerst een ramp gebeuren”, besluit Van Lohuizen. In Knokke ziet hij nog steeds achteloze nieuwbouwprojecten oprijzen aan de kustlijn. “Maar als de recente orkaan Dorian op Miami was terechtgekomen, was die stad er nu gewoon niet meer geweest. We hebben alle kennis, maar we handelen er niet naar. Veel landen zijn niet voorbereid. De klok tikt. We hebben geen tijd te verliezen.”

Rijzend water, Kadir van Lohuizen, expositie in het Scheepvaartmuseum, Amsterdam, tot 10 mei 2020, hetscheepvaartmuseum.nl.

Na ons de zondvloed, documentaireserie, vanaf 20 oktober, 20.15 uur, NPO 2.

KIRIBATI,  STILLE ZUIDZEE, 2012. Zandzakjes rond een huis in Betio. Het water komt steeds hoger, de stormen worden sterker, het rif verliest zijn functie als natuurlijke beschermwal. Maar een hangmat blijft altijd leuk. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR
GOUDA, NEDERLAND, 2019. Het duizend jaar oude Gouda had ooit veel profijt van zijn ligging aan de Hollandse IJssel. Nu keert het water zich tegen de stad. Ze is gebouwd op veenland, de huizen aan de waterkant staan op palen. Water wegpompen kan niet, dan gaan de palen rotten door het contact met de lucht. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR
JAKARTA, INDONESIË, 2015. Help, mijn motorfiets verzuipt! Jakarta maakt dergelijke toestanden steeds vaker mee. Afval verstopt de riolen en de stad ligt deels onder de zeespiegel, waardoor de afwatering het laat afweten. De miljoenenstad zakt deels weg, ook omdat er massa’s grondwater aan de bodem worden onttrokken. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR
MANHATTAN, NEW YORK, 2012. Er bestaat een plan om Lower Manhattan te beschermen met een soort dijk, The Big U. Kostprijs: 40 miljard dollar. Maar wat dan met Queens, Brooklyn, New Jersey, Hoboken? Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR
DISKO BAY, GROENLAND, 2018. Toeristen op een rondvaart in de Diskobaai, ‘waar ijsbergen geboren worden’. Het ijs komt van de Jakobshavn-gletsjer, een van de snelst smeltende gletsjers ter wereld. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR
MARSHALL-EILANDEN, STILLE OCEAAN, 2019. Op het eilandje Ejit wonen mensen die in de jaren 50 vanwege kernproeven werden geëvacueerd van het atol Bikini. Nu worden ze bedreigd door het water. Als er niets gebeurt, gaan ze kopje-onder. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR
TERSCHELLING, NEDERLAND, 2019 Natte wielen... De Waddeneilanden zijn gedoemd te verdwijnen, zeggen sommigen. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR
KUTUBDIA, BANGLADESH, 2019. Door erosie van de kuststrook en frequente overstromingen zijn de inwoners van het eiland Kutubdia gestopt met het verbouwen van rijst. Nu proberen ze een boterham te verdienen met de productie van zeezout. Beeld Kadir van Lohuizen / NOOR
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234