Maandag 26/10/2020

Expo

Zeemansgraf voor Jan Hoet

Gustave Courbet, 'La Vague' (1869).Beeld SABAM Belgium 2014

'De zee' zou de laatste tentoonstelling van Jan Hoet worden. Helaas overleed de Vlaamse kunstpaus tijdens de voorbereidingen van deze monumentale expositie, die deze week op twaalf locaties in Oostende opent.

"Oorspronkelijk zou 'De zee' het laatste deel van een drieluik worden, zeg maar 'het driedelig testament' van Jan Hoet", zegt Hans Martens, artistiek adviseur van de tentoonstelling in Oostende en voormalige rechterhand van Jan Hoet.

Toen Jan Hoet naar België teruggekeerd was, na zijn vijfjarig directeurschap van het MARTa Museum in Herford (Duitsland), zette hij in 2012 met cocurator Hans Martens, de expositie 'Sint-Jan' op in de Sint-Baafskathedraal van Gent. Een expositie van zestig hedendaagse kunstenaars rond het thema spiritualiteit in de hedendaagse kunst. Een jaar later bracht hij voor de tentoonstelling 'Middle Gate' in Geel 240 kunstwerken samen van kunstenaars en psychiatrische patiënten - zonder onderscheid. Niet toevallig in Geel, waar Hoet opgroeide en waar in het ouderlijke huis drie patiënten inwoonden.

"De derde tentoonstelling zou over de zee gaan", zegt Hans Martens. "Een van de meest universele thema's in de kunst. Tegelijk is er die weidsheid en ongrijpbaarheid. Het was een mooie afsluiter geweest van een drieluik: Gent, Geel en Oostende, religie, psychiatrie en de onmetelijkheid van de zee. Ook de drie steden zijn belangrijk: Gent, waar alles begonnen is en het museum staat waar Jan voor gestreden heeft. Daarna een terugkeer naar het ouderlijk huis in Geel, en dan Oostende. Ik heb over 'De zee' nog veel met Jan gepraat, maar hij besefte dat hij de opening niet zou halen."

Jannis Kounellis, 'Albatros' (2001).Beeld SABAM Belgium 2014

Onthoofde expo

In het voorjaar van 2013 was Jan Hoet gevraagd door het stadsbestuur van Oostende, terwijl hij volop zijn expo in Geel aan het maken was. "'De zee' was een geweldige uitdaging voor hem. Hij zette de tentoonstelling op, samen met cocurator Phillip Van den Bossche, directeur van Mu.ZEE, het museum in Oostende dat de kern van de tentoonstelling zou worden, en met assistent-curatoren Melanie Deboutte en Mieke Mels."

Een jaar geleden, oktober 2013, begonnen de voorbereidende werkzaamheden. "De zee is altijd al een enorme inspiratiebron voor de kunsten geweest", zei Jan Hoet toen. "Met de tentoonstelling 'De zee' wensen we een overzicht te geven van de manier waarop de kunst vanaf Gustave Courbet tot en met vandaag de zee in beeld brengt en interpreteert."

Jan Hoet.Beeld Arne Deboosere / Toerisme Oostende

Verrassingen

Maar Jan Hoet overleed op 27 februari van dit jaar. "De tentoonstelling was onthoofd", zegt Hans Martens. "Er was het verdriet voor het verlies van Jan, en tegelijk werden we geconfronteerd met een logistiek probleem. Jan had al veel op papier gezet, zo'n zestig à zeventig procent, maar er was ook veel dat we niet wisten. Men nam mij als artistiek adviseur mee aan boord, omdat ik lang met Jan heb samengewerkt en ik dus dus zo'n beetje in zijn hoofd kon kijken. Jan was altijd de initiator, ik werkte in de schaduw, ook om de 'zottigheden' van Jan in goede banen te leiden. De samenwerking is altijd zeer intens geweest en onze relatie werd alleen maar hartelijker en warmer. Voor een deel ben ik ook het geheugen omdat ik vanaf de jaren 80 veel tentoonstellingen van Jan heb gezien."

"Bij de uitwerking van 'De zee' kwamen we voor verrassingen te staan. Zo werden we gecontacteerd door galerie De Ziener in Asse. Jan was daar geweest en had met zijn typische enthousiasme afspraken gemaakt over een werk van Werner Cuvelier, dat hij absoluut op 'De zee' wilde hebben. Daar stond niets van op papier, maar het verhaal klopte helemaal. Dat was nu eenmaal Jans manier van werken."

"Een van de grote vragen was: in welke richting zetten we de tentoonstelling voort? We wilden zeker de geest van de expositie respecteren. Veel kunstenaars wilden bovendien een hommage aan Jan brengen. Ook dat wilden we mogelijk maken. Zo is de tentoonstelling ook, maar niet uitsluitend, een eresaluut aan Jan Hoet geworden. Door de veelheid van verhaallijnen, de zijsprongen en verrassingen, en de onderlinge kruisbestuivingen van de werken is 'De zee' een echte Jan Hoet-expo geworden."

De twee sleutelwerken over de zee zijn van Gustave Courbet en William Turner. "Maar Jan wilde ook zijn oude liefdes in de tentoonstelling: Jean Brusselmans, James Ensor en Constant Permeke. En hij legde ook rare accenten, zoals hij altijd deed. Een van de laatste gesprekken die ik met Jan had, ging over de Amerikaanse schilder Richard Diebenkorn. 'Die moet er zeker bij', vond Jan. Diebenkorn had een serie 'Oceans' geschilderd. Het was een kunstenaar die Jan nooit had getoond. Nu vond hij het een ideaal moment om dat wel te doen. Zo zal er ook een marine van Nicolas de Staël tussen zitten."

Als bijkomend eresaluut wordt een deel van de kerncollectie van het S.M.A.K. getoond met werk Anselm Kiefer, Ettore Spalletti en Marcel Broodthaers. Van die laatste zal de mosselpot een blikvanger zijn. "De mosselen verwijzen naar de zee, Broodthaers heeft altijd een belangrijke band met de zee gehad."

"Waar Jan Hoet geen specifieke keuzes had gemaakt, hebben we gehandeld in de geest van Jan. Zo tonen we van Marlene Dumas, die iedereen kent van het portret op het doodsprentje van Jan, een heel vroeg, verrassend werk uit 1978: 'De gebroken zee'. Van Matisse zal er een ongewone zeefdruk te zien zijn, 'Oceanië: de zee'."

"Van Bill Viola tonen we een van zijn eerste grote projecten: een herneming van een video die te zien was op Documenta IX in 1992, toen Jan Hoet artistiek leider was. Die video is nu met de nieuwste technologie bewerkt en zal vertoond worden in de oude, ontmantelde cinema Capitole in de Langestraat in Oostende."

"Kris Martin is ook zo'n kunstenaar die Hoet heel na aan het hart lag. Martin heeft de lijsten van het Lam Gods op ware grootte en in metaal nagemaakt, en zal enkel die kaders installeren op het strand van Oostende. Je zal dus de echte zee zien door de lege lijsten van het Lam Gods. Mooi is dat."

"Van James Lee Byars zal in de Kapucijnenkerk werk over de maan te zien zijn. De maan, die verantwoordelijk is voor eb en vloed, heeft dus ook met de zee te maken. Byars is voor Jan altijd een centrale figuur geweest. Opmerkelijk is dat we nog onbekende correspondentie tussen Byars en Hoet hebben teruggevonden."

Théo van Rysselberghe, 'De baadsters' (1920).Beeld SABAM Belgium 2014
Karel Dierickx, 'Movement' (2013).Beeld Karel Dierickx

Typische typografie

'De zee' wordt een monumentale tenoonstelling op twaalf locaties in Oostende, zegt Hans Martens. "In het station word je verwelkomd door een werk van John Baldessari en helemaal aan de andere kant van de stad is er Joseph Kosuth in Thermae Palace. Voor alle boten in de Mercator-jachthaven heeft Lawrence Weiner een wimpel ontworpen met zijn typische typografie: 'Boven - beneden de waterstand. Sail on...' Toen ik dat de eerst keer zag, was ik erg ontroerd. Het lijkt wel alsof alle boten samen Jan Hoet uitwuiven en hem begeleiden naar zijn zeemansgraf."

"We hebben de bonte generositeit van Jan Hoet proberen na te streven. 'De zee' is een veelstemmig, maar zeker geen orthodoxe tentoonstelling. Het is een expo die Jan Hoet gemaakt zou kunnen hebben. We kunnen ons alleen afvragen: wat zou Jan ervan gedacht hebben?"

'De zee. Salut d'honneur Jan Hoet', van 23 oktober tot 19 april 2015.

www.dezee-oostende.be

Hans Martens

werd geboren in 1963

kwam met Jan Hoet in contact toen hij in 1988 zijn thesis maakte over de expo Chambres d'Amis

werkte tussen 1991 en 2000 met Jan Hoet in het Museum voor He- dendaagse Kunst en S.M.A.K., Gent

was van 2006 tot 2010 artistiek directeur van het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Gent

is sinds 2011 directeur van de Academie voor Beeldende Kunsten in Mechelen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234