Donderdag 18/07/2019
Een groep migranten start een poging om te voet de grens met Kroatië over te steken.

Reportage

Ze noemen het ‘the game’ en het hoogste level is de EU bereiken

Een groep migranten start een poging om te voet de grens met Kroatië over te steken. Beeld Julius Schrank

Via de nieuwe Balkan­route proberen migranten de Europese Unie te bereiken door vanuit Bosnië de Kroatische grens over te steken. Die hachelijke onderneming noemen ze ‘the game’ en ze spelen het vaak zonder succes.

Wanneer het precies begon weet niemand meer, maar van het ene op het andere moment had iedereen het over het spel – ‘the game’. Bij het ontbijt fezelde een groep Irakezen over ‘the game’ waaraan ze later die dag wilden beginnen. De jongens uit Pakistan sloegen groots in bij de bakker omdat ze geen honger wilden krijgen tijdens hun game en toen een groep Afghanen dagen later weer terugkwam bij het opvangkamp, zeiden ze: “Game over.”

De game is ingewikkeld en duurt lang, maar bijna iedereen die bij de grens tussen Kroatië en Bosnië-Herzegovina rondhangt, kan je de spel­regels uitleggen, want allemaal speelden ze de game al tig keer. Faiza uit Pakistan al zes keer, Karim uit Algerije al veertien keer en de broers Mohamed, Mustafa en Saoud uit Syrië probeerden het al bijna dertig keer. Eerst vertrokken ze vanuit grens­plaats Velika Kladusa, maar sinds kort proberen ze het vanuit het iets zuidelijker gelegen Bihac. Daar moet je eerst de Pjesevica­berg over voor je bij de grens komt, maar de grensovergang zelf is er makkelijker. De game is er dus zwaarder, maar de kans op het volgende level ook groter.

Bovendien: ook vanuit Velika Kladusa loop je kans wolven, wilde zwijnen of zelfs beren tegen te komen. En ook in dat level vind je mijnen die nog uit de Joegoslavië-oorlog stammen.

“Een keer ben ik tot aan Slovenië geraakt”, zegt Amin, een 27-jarige jongen uit Algerije onderweg naar de EU. “Maar meestal word ik in Kroatië gepakt. Dat is klote, want de politie daar is slecht. Ik ben al eens geslagen, tegen mijn hoofd geschopt, ze hebben mijn geld afgepakt... en ze sturen je terug naar Bosnië. Maar ik blijf het proberen. Ooit ga ik de game winnen.”

Misschien vandaag wel, als Amin aan poging nummer acht begint met een groep jongens die hij kent uit het vluchtelingenkamp even verderop. “We lopen eigenlijk alleen ’s nachts, omdat bewoners de politie bellen zodra ze ons zien”, zegt Amin. “En de politie, dat wil je niet.”

De Kroatische politie is gewelddadig en vernielt hun telefoons en kledij, zeggen migranten die zijn teruggestuurd. Beeld RV

Wie niet beter weet, zou iets romantisch in de tocht kunnen ontwaren, alsof het een groep tieners betreft tijdens een nachtelijke dropping van hun middelbare school. Allemaal dragen ze grote rugzakken met slaapzakken eronder. Hun telefoons zijn tot de nok toe volgeladen, net als hun waterflessen. Dat is nodig, want pas in de Italiaanse stad Triëst, zo’n 240 kilometer verderop, eindigt dit level. Dan pas voelen migranten als Amin zich veilig genoeg om bij een vluchtelingenopvang aan te kloppen, zonder dat de plaatselijke politie ze terugstuurt naar Bosnië. Maar omdat het weken kan duren voordat je in Triëst bent, hebben ze veel proviand nodig.

De afgelopen jaren liep de zogenoemde Balkanroute - een van de belangrijkste routes voor migranten die de Europese Unie proberen te bereiken - vooral via Noord-Macedonië en Servië. Maar omdat de Servische grensovergangen met EU-landen als Kroatië en Hongarije ondoordringbaar zijn geworden, schoof de migrantenstroom halverwege vorig jaar op naar het westen: via Albanië en Montenegro naar Bosnië. Daarmee werd het Balkan-land de misschien wel belangrijkste halte in de huidige Europese migratiestroom. Tussen 2017 en 2018 steeg het aantal migranten er van 700 naar 24.000.

“Begin vorig jaar hoorde ik opeens iemand in een vreemd accent ‘salaam aleikum’ zeggen”, vertelt Asim Latic, een 63-jarige restauranteigenaar uit de Bosnische grens­plaats Velika Kladusa. “Het waren Syriërs. Dat raakte mij, omdat ik zelf heel goed weet wat het betekent te moeten vluchten voor oorlog. Daarom besloot ik ze eten te geven.”

Een restaurant in Velika Kladusa verstrekt gratis maaltijden aan migranten. Beeld RV

Veel bewoners in deze grens­regio waren zelf vluchteling tijdens de Bosnië-oorlog van 1992-’95. Iedere migrant die vanaf hier naar de grens loopt, passeert tientallen gebouwen die nog vol kogelgaten zitten.

“Die ene Syrische familie werden er twee, waarna ook de eerste Palestijnen kwamen, en later de Algerijnen, de Marokkanen, enzovoort”, zegt Latic, die gratis maaltijden uitdeelt aan ongeveer vierhonderd migranten per dag. “Tijdens de oorlog is er niemand van honger gestorven, nu gaat er ook niemand sterven”, zegt hij.

Het restaurant van Latic is daarmee een belangrijke plek geworden voor migranten die aan hun game beginnen. Ze kunnen er zichzelf en hun telefoons nog even opladen voor ze richting de grens trekken - iets wat elke avond zo’n 100 tot 150 migranten doen, aldus schattingen van de Bosnische politie.

Onrechtmatig teruggestuurd

Ongeveer 60 procent van hen lukt het vervolgens de grens over te komen. Maar daar houdt de game niet op. Ook wie in Kroatië komt, loopt kans alsnog door de politie te worden teruggebracht naar Bosnië. Kroatië zou in 2018 ruim 10.000 migranten in busjes hebben teruggestuurd - iets dat volgens de Raad van Europa en VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR in strijd is met het internationaal recht. Eenmaal in de EU hebben migranten immers recht op een asielprocedure.

Voor Amnesty International waren die ‘systematische, onrechtmatige en vaak gewelddadige pushbacks’ vorige maand reden om vernietigend uit te halen naar het EU-beleid aan de Kroatische grens. “Wie wil begrijpen waar de prioriteiten van de EU-landen liggen, hoeft alleen maar het geld te volgen”, schreef Amnesty. “Hun financiële bijdragen voor humanitaire hulp zijn niets vergeleken met de fondsen die ze beschikbaar stellen voor grensbeveiliging, inclusief de uitrusting van de Kroatische grenspolitie. Zelfs het salaris van de agenten wordt ervan betaald.”

Omdat niemand die uit Afghanistan of Irak vlucht, wil eindigen in een van de armste landen van Europa, maar het tegelijkertijd steeds lastiger wordt om vanuit Bosnië de EU te bereiken, begint het Balkan-land een ware bottleneck te worden: er zitten naar schatting 6.000 migranten vast - een aantal dat in de zomermaanden fiks zal gaan toenemen, verwacht de International Organization for Migration (IOM).

Dat is een probleem voor Bosnië. Vanwege een gebrek aan fatsoenlijke opvangplekken sliepen de meeste migranten tot voor kort vooral in parken of leeg­staande gebouwen. Sinds de winter kreeg IOM schoorvoetend toestemming een aantal tijdelijke opvangplekken te openen, maar die zijn niet alleen te klein, ze zijn ook niet gemaakt om grote groepen mensen te huisvesten. In Bihac wonen bijvoorbeeld bijna 2.000 migranten in een voormalige ijskastfabriek en in Velika Kladusa werd eind oktober een pvc-fabriek in allerijl omgebouwd tot opvangkamp.

Een vluchtelingenkamp bij Bihac, vlak bij de grens met Kroatië. Het kamp bestaat uit tenten en containers die zijn neergezet in een oude fabriekshal. Beeld RV

Vooral op die laatste plek is goed te zien waarom iedere migrant Bosnië zo snel mogelijk wil verlaten. Het is er smerig en nat, de stapelbedden zijn provisorisch van elkaar afgeschermd met dekens of stukken plastic en omdat er geen wifi is, hangen de meeste bewoners buiten rond en spelen ze met de langs­wippende zwerfhonden. In de grote zaal zijn de meeste ramen gebroken - er breken geregeld rellen uit en glasscherven zijn nu eenmaal handig in gevechten met andere migranten.

De IOM kan vanwege het beperkte budget weinig anders doen dan de migranten van eten, slaapplekken en medische hulp voorzien. Sterker nog: het is zelfs lastig precies te registreren hoeveel mensen er eigenlijk passeren, zegt Natasa Omerovic. Veel mannen en vrouwen die vertrekken, komen immers een paar dagen later alweer terug omdat hun poging is mislukt. De IOM heeft weliswaar een huisregel die stelt dat wanneer je langer dan 48 uur weg bent, je bed aan iemand anders wordt gegeven, maar dat weerhoudt niemand ervan het toch wekelijks te proberen.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de Egyptische Nanu (29) en de Libische Diada (33), die net terugkomen van een mislukte game. Ze zijn uitgeput en woest tegelijk. “We waren met zijn tienen en moesten van de Kroatische politie op de grond liggen. We werden tegen ons hoofd geschopt en met een schaar gestoken. Ze zeiden: ‘Jullie horen hier niet. Jullie zijn criminelen.’ Jij bent Nederlander? Waarom laat jij dit toe? Kroatië is toch de EU? Schaam jij je niet?”

Buitensporig politiegeweld

Nanu en Diada zijn niet de enige migranten met verhalen over buitensporig politiegeweld. Zodra het erover gaat, laat Karim (22) uit Algerije zijn broek zakken om de schrammen op zijn bovenbeen te tonen. Mohamed (26) uit Tunesië wijst naar de wonden op zijn armen en zijn blauwe oog. “De politie deed zo: bam!” Weer een andere vriend heeft blauwe plekken op zijn boven­arm en allemaal hebben ze vrijwel identieke barsten in hun telefoonscherm - geen tekenen van een scherm dat op de grond is gevallen, maar barsten alsof de telefoon met een steen is bewerkt.

“Agenten weten dat telefoons belangrijk voor ons zijn”, zegt Amin. “We gebruiken Google Maps tijdens de game en we hebben WhatsApp nodig om onze familie te bellen als het ‘game over’ is. Dan kunnen zij nieuw geld overmaken via Western Union.”

Beeld Julius Schrank

Amin weet dat hij, als Algerijn, nauwelijks kans maakt op asiel in de EU. Sterker nog: de asielaanvraag die hij al eens in Griekenland deed, werd afgewezen. Toch wil hij niet terug naar waar hij vandaan kwam. Het leven in zijn eigen land was achteraf gezien beter dan dit leven hier, maar hij had nou eenmaal geen geld om eraan mee te doen. Dan maar de game.

“Een van de eerste keren dat ik de game speelde, lag er op de berg nog sneeuw”, zegt hij. “Toen ik werd gepakt, zeiden ze: ‘Hands up!’ Daarna dwongen ze ons onze kleren uit te trekken en in de sneeuw te gaan liggen. Over onze schoenen goten ze water en over de rest smeerden ze ketchup en mayonaise. Ook staken ze mijn slaapzak in brand.”

Kroatië zelf ontkent alle misstanden aan de grens. Volgens de minister van Binnenlandse Zaken Davor Bozinovic zijn de aanklachten een poging van migranten om zijn politie zwart te maken, zodat ze in de toekomst makkelijker de grens over kunnen. Toch spraken onafhankelijke hulporganisaties al hun ongenoegen uit. Zo haalde Amnesty International in het eerder genoemde rapport hard uit. “Het optreden van de grens­politie lijkt deel uit te maken van een systematisch en bewust ontmoedigingsbeleid van de Kroatische overheid, dat moet voorkomen dat mensen blijven proberen om het land binnen te komen”, aldus het rapport.

“Weet je”, zegt Amin. “Ook daarom noemen we het de game. Omdat we het niet erger willen maken dan het al is. Soms win je, meestal verlies je, maar altijd probeer je het opnieuw. Net zo lang tot je alle levels hebt uitgespeeld. Ik ga. Wens me succes.”

Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden