Zondag 04/12/2022

'Ze komen voor hoofdpijn, daarna komen de verhalen over geweld boven'

De ene is getraumatiseerd na een besnijdenis, de ander doolde verstoten rond op straat. Zonder papieren, zoals veel vrouwen die bij het Antwerpse centrum van Dokters van de Wereld aankloppen. Ze vragen medische hulp, maar zoeken vaak een luisterend oor. Met de expo Spreek met haar vraagt de organisatie aandacht voor geweld tegen vrouwen.

Ouahiba, Ira, Latifa, Suren, Fatima. Er staan 15 namen op het briefje tussen de voordeur van het Centrum voor Onthaal, Zorg en Oriëntatie (COZO). Maximum acht kan de vrijwillige dokter van dienst er zien vandaag. Met het geïmproviseerde wachtlijstje proberen de wachtenden een plaatsje te reserveren. Het COZO is één van de weinige plaatsen waar mensen die overal uit de boot vallen, toch nog terecht kunnen voor medische en vaak ook psychische zorg. De meesten zijn mensen zonder papieren, vaak ook vrouwen.

"Ze komen naar ons met klachten over hoofd-, rug- of keelpijn", vertelt coördinatrice Kathleen Debruyne. "Maar als we hun vertrouwen winnen, komt vaak het echte verhaal boven." Dat is er niet zelden één van geweld. F., een Marokkaanse vrouw, klopte aan met hoofdpijn en een buik vol ongewenst leven. Ze had zich bij haar man in België gevoegd. Toen ze hier zwanger werd, eiste hij een abortus, had al genoeg kinderen. F. was diep gelovig, ze kon en wou geen abortus plegen.

Debruyne: "Hij heeft haar van de ene dag op de andere op straat gezet. Zonder spullen, zonder papieren. Je kan verblijfsrecht krijgen in het kader van gezinshereniging, maar dan moet je wel bij elkaar blijven. Haar situatie wordt al snel bestempeld als een schijnhuwelijk, terwijl ze zelf gewoon een slachtoffer was. Ze heeft maanden rond gezworven, sliep geregeld in het station. Wij hebben haar opgevangen, verder begeleid en zoeken mee naar een oplossing."

het verhaal van m. uit burundi is niet beter. "hier, een telefoonnummer in antwerpen, daar kan je vanaf nu verblijven." daarmee moesten de jonge vrouw en haar zesjarige dochtertje het redden toen een kennis in brussel hen weg stuurde. veel opties zag ze niet. haar asielaanvraag was geweigerd. na de verdwijning van haar man en zoon in burundi was ze halsoverkop gevlucht. naar een beter leven in europa. maar hoe vaak ze het nummer ook belde, er nam nooit iemand op. ze zwierf rond, sliep met haar dochtertje in het station. uitgeput belandde ze bij cozo.

"Onze arts was zelf aangedaan door dat gesprek", vertelt Debruyne. "'Die vrouw kan echt nergens heen', klonk het. 'Maar ze is zo depressief dat je haar niet mag laten gaan.' Dat was een vrijdagmiddag. We zijn als een gek naar een opvangplaats beginnen zoeken. Er was nergens plaats. Ten einde raad hebben we dan maar een klooster gecontacteerd. De hele rit naar daar heeft ze gehuild, terwijl haar dochtertje haar troostte."

Nu de dagen niet meer neerkomen op puur overleven, krabbelt M. weer recht. "Behalve medische hulp hebben die vrouwen vooral ook een stabiele omgeving nodig", zegt sociaal assistente Marijke Smits. "Dan zie je hen openbloeien." Debruyne: "Al die vrouwen zijn slachtoffers, maar in wezen zijn ze ontzettend sterk. Dat ze hier zijn geraakt, dat ze hier, zelfs op straat, wisten te overleven, illustreert hoeveel kracht ze hebben. Het geweld dat ze hebben ervaren, heeft hen die kracht ontnomen. Wij proberen dat te herstellen."

Soms zien ze metamorfoses gebeuren. Zoals de Burundese vrouw die als jong meisje was uitgehuwelijkt door haar vader omdat hij met dat geld zijn schulden kon betalen. Maar haar man eiste dat zijn vrouw besneden werd. Een verschrikking. Ze vluchtte weg, maar belandde hier in een kille wereld. "Toen we haar voor 't eerst zagen, kromp ze ineen bij een blik van een Afrikaanse man. Nu lacht ze stilaan weer."

Of neem die jonge vrouw L. uit Somalië. Toen ze na jarenlange zware mishandeling de moed vond haar man te verlaten, werd ze koudweg verbannen door haar familie. Debruyne: "In een cultuur waar iedereen elkaar normaal helpt, voel je je totaal ontmenselijkt als je wordt verstoten. Je bent niemand meer. Dat is niet één keer een rammeling krijgen, dat is een keten van geweld."

L. wil terug en in haar thuisland een project voor vrouwen oprichten. Debruyne: "Ze wil hen waarschuwen. Dat Europa geen El Dorado is. Al die vrouwen zijn slachtoffers, maar ze zijn erg sterk. Dat ze hier zijn geraakt, zelfs op straat wisten te overleven, illustreert hun kracht."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234