Zaterdag 21/05/2022

ReportageNMBS

‘Ze had zich opgesloten in een lege wagon, zodat niemand bij haar zou kunnen’: agressie tegen treinpersoneel is ontploft

Treinbegeleider Jonathan was in maart vier dagen werkonbekwaam na agressie op zijn trein. Beeld Tim Dirven
Treinbegeleider Jonathan was in maart vier dagen werkonbekwaam na agressie op zijn trein.Beeld Tim Dirven

Sinds de coronacrisis is de agressie tegen treinpersoneel met de helft gestegen, en sinds september is het helemaal ontploft. De Morgen vatte post in de achterste wagon. ‘Treinen zijn een barometer van de samenleving.’

Bruno Struys

Sinds september vorig jaar horen treinbegeleiders opnieuw ticketcontroles uit te voeren, maar toch is het zoeken naar de treinbegeleider tijdens de rit naar Ottignies. Hij lijkt verstoppertje te spelen. Bij elke halte stapt hij even uit, om weer snel te verdwijnen in de lege stuurcabine aan de achterkant van de trein.

“Liever iemand die zwartrijdt dan een incident op mijn trein”, zegt de 26-jarige Jonathan*. De treinbegeleider incasseerde in maart enkele klappen. “Ik had gezien hoe twee mannen aan het station van Waver nog snel de sporen overliepen om de trein te halen. Ze hadden door dat ik dat had opgemerkt en nog voor ik er iets van kon zeggen, sprongen ze de trein op en sloegen ze me.”

Jonathan was vier dagen werkonbekwaam. Sindsdien doet hij geen controles meer, niet op mondmaskers en niet op vervoersbewijzen. “Treinbegeleider is een fantastische job, maar ik ga geen ambras zoeken.”

Tussen januari en september waren er bij de NMBS meer dan 1.300 meldingen van agressie tegenover het personeel. Als we vergelijken met dezelfde periode vorig jaar, is dat een stijging met meer dan de helft. Voor het hele jaar 2020 ging het om 1.274 meldingen.

“Bovendien merken we echt een toename vanaf september 2021, maar deze cijfers verwerken we nog”, zegt NMBS-woordvoerder Dimitri Temmerman. “De belangrijkste oorzaak van de agressies zijn discussies met reizigers zonder geldig vervoersbewijs. Dat was altijd zo, maar op nummer twee staat nu het niet respecteren van de coronamaatregelen. Dat is goed voor een kwart van de incidenten.”

Barometer van de samenleving

Na de lockdowns lijken mensen de trein herontdekt te hebben. De regels veranderden ook. Op Vlaamse perrons zijn mondmaskers in openlucht niet meer vereist, op Brusselse en Waalse perrons wel.

“Sommigen denken dat de regels niet meer gelden, of ze zijn gefrustreerd omdat ze wel nog gelden”, zegt Jonathan. “Evengoed zijn andere reizigers dan weer gefrustreerd over medepassagiers die de regels niet volgen. ‘Zou je daar niks aan doen’, vragen ze dan aan mij.”

Treinbegeleiders kunnen verzoeken om het mondmasker te dragen, maar enkel bewakingsdienst Securail en de spoorwegpolitie kunnen beboeten. Sinds maart 2020 heeft Securail 5.700 boetes uitgeschreven aan mensen die geen mondmasker droegen, waarvan 2.000 dit jaar.

“Treinen zijn een barometer van de samenleving”, zegt Gunther Blauwens van spoorvakbond ACOD. “Daar komt iedereen samen. En we merken dat mensen almaar sneller op hun tenen zijn getrapt.”

Een aantal betogingen in Brussel tegen de coronamaatregelen leidde bij uitstek tot incidenten. Een overvolle trein uit Kortrijk stopte op zo’n betogingsdag halverwege omdat veel reizigers geen mondmasker droegen. Politiezone Vlaamse Ardennen had versterking van andere korpsen nodig om de gemoederen te bedaren.

Ook Jonathan was die dag aan het werk. “Door een afwezigheid stond de vrouw die me afloste er alleen voor. Die heeft zich voor de rest van de rit opgesloten in een lege wagon, zodat niemand bij haar zou kunnen.”

Bij bijna vier op de tien meldingen van agressie gaat het om fysiek geweld. De NMBS maakt zich sterk dat ze voor elk geval van agressie een klacht indient en zich burgerlijke partij stelt. Via het College van procureurs-generaal heeft het spoorbedrijf justitie uitdrukkelijk verzocht om een nultolerantie te hanteren.

“Deze agressies, zowel de fysieke als de verbale, laten een sterke indruk na op onze medewerkers”, zegt de NMBS-woordvoerder. “Alle incidenten samen hebben tijdens de eerste drie kwartalen van 2021 tot zo’n 2.450 dagen arbeidsongeschiktheid geleid. Krijgen onze medewerkers te maken met agressie, dan kunnen ze sowieso rekenen op psychologische ondersteuning.”

Klappen in Ottignies

Als we met Jonathan aankomen in het station van Ottignies blijken er twee agenten te patrouilleren. Deze veiligheidsmaatregel is ingevoerd na twee zware incidenten in amper een week tijd. Eerst werd een vrouwelijke treinbegeleider aangetroffen op het perron, verkleumd en in shock. Ze had twee vuistslagen in de buik gekregen. De treinbegeleidster was bij bewustzijn, maar werd met verwondingen overgebracht naar het ziekenhuis.

Een week later vielen er in het station van Ottignies klappen tegen twee personeelsleden van Securail. Ze waren opgevorderd om naar het station te komen vanwege dronkaards die de reizigers op een trein lastigvielen.

Zoals in veel stations is ook in Ottignies Securail in principe maar tot 22 uur aanwezig. Door de incidenten is dat verlaat tot middernacht. “Ottignies lijkt op het eerste gezicht erg rustig, maar het is het grootste Waalse station wat het aantal reizigers betreft”, zegt iemand van het stationspersoneel. “Dit is een overstapstation. Toch is het toeval dat deze incidenten net in Ottignies gebeurden.”

Het kwam nog niet in de media, maar in oktober werd een treinbegeleider in Alken aangevallen door een minderjarige met als resultaat een hersenschudding, een dubbele hernia en een klaplong.

Op 21 november waren verschillende politiekorpsen nodig om de gemoederen te bedaren nadat een overvolle trein uit Kortrijk op weg naar Brussel halverwege gestopt was. In de hoofdstad werd die dag geprotesteerd tegen de coronamaatregelen, veel reizigers droegen geen mondmasker. Beeld Foto Ronny De Coster
Op 21 november waren verschillende politiekorpsen nodig om de gemoederen te bedaren nadat een overvolle trein uit Kortrijk op weg naar Brussel halverwege gestopt was. In de hoofdstad werd die dag geprotesteerd tegen de coronamaatregelen, veel reizigers droegen geen mondmasker.Beeld Foto Ronny De Coster

Voor een aantal treinbegeleiders is de maat vol. In het depot in Leuven heeft iemand een doos gezet waarin treinbegeleiders hun kniptang kunnen deponeren. Een symbolische actie, want de meeste tickets worden gescand, niet geknipt.

“Ik hou mijn tang toch liever bij mij”, zegt treinbegeleidster Suzanne*, hoewel ze de actie steunt. De jonge vrouw haalt uit haar binnenzak de blauwe kniptang, die de grootte heeft van een fors uitgevallen nietjesmachine, en steekt ze in de lucht. “Dit is mijn enige bescherming. Ik heb ook nog een busje haarlak dat ik kan bovenhalen. Het mag niet, maar als je er alleen voor staat...”

Suzanne is twee weken geleden nog tijdens een tussenstop door een reiziger het perron opgeduwd. Ook zij wijt de toegenomen agressie aan de coronacrisis. “De mensen zitten op hun tandvlees”, zegt ze.

Prikkelbaarder

Hetzelfde verhaal aan de andere kant van Vlaanderen. Filip* heeft in een jaar zes gevallen van fysieke agressie meegemaakt, waarvan de helft in de maand oktober. De verbale agressie telt hij niet eens mee, want “dat trek ik me niet aan”. Maar in oktober kreeg hij te maken met een coronaspuwer, iemand die hem in de trein tegen de muur duwde en zijn pet afklopte, en iemand die hem duwde en vervolgens begon te schoppen.

“Telkens omdat ik alleen maar het ticket vroeg en erop aandrong het mondmasker te dragen”, zegt Filip. “Ligt het aan mij dat ik zo veel agressie meemaak? Wellicht wel. Ik ben een treinbegeleider die regelmatig door zijn trein gaat. Ik vind dat nodig voor de reizigers die wel correct op de trein zitten.”

Corona hakt ook in op het personeel. Sinds 6 december heeft de NMBS elke dag ongeveer 120 treinritten geschrapt omdat te veel werknemers afwezig zijn door ziekte of omdat ze in quarantaine zitten.

Dat komt boven op een structureel probleem van onderbemanning, zowel bij Securail als bij de Spoorwegpolitie, maar ook bij de treinbegeleiders. Veel treinbegeleiders kunnen daardoor hun verlof- en compensatiedagen niet opnemen. Treinbegeleider Jonathan heeft intussen 75 dagen waar hij recht op heeft.

“Ook wij lopen misschien wat prikkelbaarder rond, doordat we onze rustdagen niet krijgen. En ja, dan reageren we misschien ook wel vaker kortaf tegen reizigers”, bekent Filip.

Volgens een berekening van Het Nieuwsblad zouden 15.000 personeelsleden minimaal vijf achterstallige dagen verlof hebben, een getal dat de NMBS niet wil bevestigen. Exacte cijfers deelt het spoorbedrijf niet. De sociale inspectie eist dat de NMBS het probleem tegen maart 2022 oplost, maar een voorstel om de compensatiedagen uit te betalen zagen veel werknemers niet zitten. “Geen geld maar rust”, klinkt het bij de vakbonden. Uiteindelijk is na veel overleg een akkoord bereikt met de sociale inspectie dat het ultimatum met twee jaar opschuift.

*Uit vrees voor sancties wilden de treinbegeleiders enkel getuigen onder een schuilnaam. Hun identiteit is bekend bij de redactie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234