Donderdag 20/02/2020

Gevechtsvliegtuigen

Zal de opvolger van de F-16 kernwapens kunnen droppen?

De piloten van de luchtmachtbasis Kleine Brogel moeten nu nog kunnen vliegen met tactische kernwapens onder de vleugels. Blijft dat zo met de opvolger van de F-16?Beeld BELGA

Tussen bestelling en levering van de F-16-opvolger wacht de federale regering een politiek dilemma. Wenst ze de nieuwe gevechtsvliegtuigen uit te rusten met de volgende generatie kernwapens? De vraag kan sneller komen dan verwacht, nu de VS de F-35 hebben aangeduid als toekomstige drager van hun tactische kernbommen in Europa. Dus ook die in Kleine Brogel.

Officieel worden er geen mededelingen over gedaan maar aan beide zijden van de Atlantische Oceaan is het een publiek geheim dat er op Kleine Brogel tussen de 10 à 20 tactische kernwapens liggen (van het type B61). Ze zijn een erfenis van de Koude Oorlog, maar bleven door de nieuwe spanningen met Rusland ook nu nog deel uitmaken van de 'nucleaire afschrikking' van de NAVO. Ze kunnen worden afgegooid door onze F-16’s.

In de openbare aanbesteding voor de opvolger van de F-16 (waarvoor woensdag de laatste offertes binnen moeten zijn) wordt deze ‘kernbom-optie’ niet letterlijk vermeld. Wel zijn er volgens ingewijden van het dossier een aantal technische verwijzingen waarop de vliegtuigbouwers moeten antwoorden. Ze zouden ‘niet meer dan één procent’ wegen in het totaalpakket.

Politiek weegt dat procentje daarentegen veel zwaarder. De vraag of de nieuwe gevechtsvliegtuigen tactische kernwapens moeten dragen ligt gevoelig, ook binnen de meerderheidspartijen. Zo stuurde Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) op 1 juni 2016 al een brief naar premier Charles Michel (MR) “met het verzoek om in te gaan op de vraag van het Vlaams Parlement om zich in te zetten voor een kernwapenvrije wereld en voor de terugtrekking van alle kernwapens uit Vlaanderen”. Geen wonder dus dat zijn federale partijgenoot op Defensie, Steven Vandeput, deze hete aardappel stilzwijgend naar de volgende legislatuur hoopt door te schuiven. Alleen stelt zich nu de vraag of men door nieuwe ontwikkelingen in de Verenigde Staten het debat kan blijven ontwijken.

In de nieuwe ‘Nuclear Posture Review’, de jaarlijkse update van de Amerikaanse kernwapendoctrine, staan er namelijk twee markante evoluties die het Belgische aankoopdossier van de gevechtsvliegtuigen nu doorkruisen.

F-35 wordt kernbomdrager

Er wordt voor het eerst duidelijk gesteld dat de VS de F-35, een van de laatste twee officiële kandidaten voor de vervanging van onze F-16, verkiezen als toekomstige drager van tactische kernbommen door de VS én hun NAVO-bondgenoten. Tegelijk wordt een routeplan uitgestippeld voor de vervanging van de huidige generatie B61-kernwapens, van het type 11, door het type 12 (dat door een staartvin ‘preciezer’ wordt). Het zijn deze kernwapens die dus ook op Kleine Brogel liggen.

De vervanging van de B61-11 moet al beginnen in 2021, en vervolgens gelijk opgaan met de verdere ontplooiing van de F-35’s (en uitfasering van de laatste F-16’s) in Europese NAVO-lidstaten. “De aankomst van de F-35 als toestel van de vijfde generatie, in samenloop met de levensduurte-verlenging van de B61, zal bijdragen aan de regionale afschrikking van potentiële tegenstanders, stabiliteit en zekerheid”, schrijven de nucleaire defensieplanners van het Pentagon.

Volgens het scenario dat de federale regering dit jaar kiest voor de F-35 zou vanuit het Pentagon en het NAVO-hoofdkwartier dus weleens sneller dan verwacht de vraag kunnen komen: ‘En, wensen jullie ook de kernbom-optie bij ons vliegtuig?’ Omdat zowel de productie als de aanpassingen van kernwapens een peperdure investering is, zullen de defensieplanners daar niet lang willen wachten op een antwoord.

Als er gekozen wordt voor de andere kandidaat, Eurofighter Typhoon, zouden de kaarten moeilijker geschud liggen. In theorie kan dat Brits-Duits-Spaanse toestel ook aangepast worden om VS-kernbommen te dragen, maar de vraag is of Washington dat zou willen. Ook dan moeten snel knopen worden doorgehakt. 

Stoppen, uitstellen of bestellen?

Daarom denkt Tom Sauer (Universiteit Antwerpen), expert in de kernwapenproblematiek, dat het “de logica zelve zou zijn dat deze regering al beslist of de nieuwe gevechtsvliegtuigen kernbommen moeten kunnen dragen of niet”.

Als groot pleitbezorger van het non-proliferatieverdrag, dat verspreiding van kernwapens tegengaat, en het recente VN-kernwapenverbodsverdrag, vindt Sauer zelf dat het nu “de meest wijze beslissing zou zijn een signaal te geven en er een streep onder te trekken”.

Een geleidelijke terugtrekking van tactische kernwapens uit Europa kan volgens hem een vertrouwenswekkende hefboom zijn om nieuwe ontwapenings-gesprekken te starten met Rusland.

“Ik denk aan de manier waarop toenmalig president Bush sr. en Sovjet-leider Mikhail Gorbatsjov in 1991 elk om beurt tactische kernwapens terugtrokken”, zegt hij. “Er zijn er toen vrij snel 7.000 ontmanteld aan beide zijden. Een deel van de laatste 150 ligt nu nog bij ons.”

Bij een vervanging bestaat volgens hem daarentegen het risico op een nieuwe wapenwedloop.

Tegelijk is Sauer ook realist. “Het blijft een zéér gevoelig onderwerp. De luchtmacht verkiest sowieso de F-35, los van de nucleaire optie. Sommige partijen, zoals N-VA, hebben ook de voorkeur voor F-35 om de samenwerking met de VS en Nederland niet op de helling te zetten. Nu niets zeggen over de kernwapens en uitstellen lijkt voor hen de makkelijkste beslissing. Men hoopt ze zo lang mogelijk te kunnen binden aan de F-16, waarvan de laatste nog zou kunnen blijven vliegen tot 2028. Tegen dan, hoopt men, is de situatie met Rusland misschien zo opgeklaard dat men de kernwapens kan terugtrekken.”

Toch heeft Sauer nog een sprankel hoop dat er al vroeger een knoop wordt doorgehakt. “Er heerst veel stilzwijgen maar ik heb ook nog geen Belgisch politicus openlijk horen pleiten voor het voortzetten van onze nucleaire opdracht.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234