Zondag 16/02/2020

reportage

Zaakjes doen voor de yankees komen

Op de Belgische ambassade in Havana wordt een receptie georganiseerd om de banden tussen ons land en Cuba aan te halen.Beeld Stefaan Temmerman

Er waait een nieuwe wind door Cuba. Niet alleen president Obama en de Rolling Stones streken in Havana neer, vooral de handels-delegaties lopen elkaar voor de voeten. Geert Bourgeois (N-VA) ziet ook voor onze bedrijven niet te missen kansen. 'Hier moeten we bij zijn.' Lode Delputte in Havana

Zelden was Cuba zo in de ban van het 'allen daarheen'-gevoel als nu. Sinds de hervatting van de diplomatieke betrekkingen tussen de eilandstaat en de historische erfvijand en buur Washington, in 2015, krijgt Havana de ene VS-delegatie na de andere over de vloer.

Europa, dat zich decennialang weinig aan het Amerikaanse handelsembargo gelegen liet en zo een armlengte voorsprong verwierf in het zakendoen met Cuba, wil niet in het defensief komen. Ook België en Vlaanderen, die de toeristische belangstelling voor Cuba fors zien groeien - met 17 procent in 2015 - willen niet achterblijven.

Bovendien zijn de Belgische banden met de eenpartijstaat altijd constructief gebleven, ook toen de EU de hare op een lager pitje zette als gevolg van de heikele mensenrechtensituatie.

Tijdens de missie van Flanders Investment and Trade (FIT), die Bourgeois deze week naar Cuba brengt, wijzen de autoriteiten in Havana op de positieve houding die ons land aan de dag bleef leggen. Vandaag, nu Europa zich aan de nieuwe Amerikaans-Cubaanse realiteit moet aanpassen, profiteren onze bedrijven van dat diplomatieke engagement om toegang te krijgen tot de ingewikkelde, staatsgeleide Cubaanse markt.

"De weg die Cuba nu is ingeslagen, is onomkeerbaar", zegt Bourgeois. "President Raúl Castro stelt zich erg pragmatisch op. Niet alleen de dooi met de VS zorgt voor een nieuwe dynamiek, dat doen ook Cuba's interne inspanningen. Daar is de haven van Mariel, strategisch gepositioneerd in de Golf van Mexico, een sprekend bewijs van."

Volgens de minister-president maken de nabijheid van het Panamakanaal en van Noord- en Zuid-Amerika dit project "perfect compatibel met Antwerpen, dat eveneens als hub fungeert".

Sinds 2014 wordt in Mariel, 45 kilometer ten westen van Havana, pal tegenover Key West, een ontwikkelingszone aangelegd met fiscale en douanevoordelen voor buitenlandse investeerders. Om ideologische redenen neemt Havana het woord 'vrijhandelszone' liever niet in de mond, maar de gelijkenis is treffend. De zone omvat een nieuwe terminal die tot een miljoen containers per jaar zal afhandelen, een viervoud van het huidige volume. Het moet Havana herstellen in zijn rol van Caribische draaischijf.

Onder de dertien bedrijven die er al zijn neergestreken, bevinden zich BDC Logistics en BDC Tec, twee voor 100 procent Belgische ondernemingen die respectievelijk logistieke en technische diensten verlenen. In het kielzog van Bourgeois en FIT-topvrouw Claire Tillekaerts gaan, onder een tropische zon, tientallen Vlaamse en Brusselse ondernemers een kijkje nemen. Dat mag een privilege heten, want Mariel staat onder scherpe bewaking van de revolutionaire strijdkrachten, en blijft doorgaans hermetisch afgesloten voor pottenkijkers.

Tillekaerts: "Vlaanderen heeft alle diversiteit in huis om hier te staan en groter te worden. We moeten gewoon laten zien wat we kunnen, én het ook zeggen." De laatste keer dat ze naar Cuba afreisde, was Raúl Castro net president geworden (2008). "Ik merk al een wereld van verschil. We zijn hier net op tijd, vóór de grote massa."

Beeld Stefaan Temmerman

Geen planeet op zichzelf

Onder Raúl, de opvolger en broer van Fidel Castro, begonnen gaandeweg heilige huisjes te sneuvelen. Zo werkt 21 procent van de werknemers al in de privésector en schoten minuscule kmo's als paddestoelen uit de grond, hoofdzakelijk in de vorm van bed and breakfasts, bars, restaurants en andere bedrijfjes.

De geleidelijke aanpassing van de centrale planeconomie moet een prille middenklasse in het leven roepen, zonder dat er wordt verzaakt aan de principes van de revolutie uit 1959: de grootst mogelijke sociale gelijkheid, gratis onderwijs en gezondheidszorg, alles onder het toeziend oog van de Communistische Partij, bij wie de enige en totale macht berust.

"Hoewel Raúl het Cubaanse politieke systeem als superieur blijft beschouwen, is Cuba vandaag niet langer een planeet op zichzelf", zegt ook de Belg Johan Dorssemont, manager van het toeristische bedrijf Cuba for Travel en al jaren actief op het eiland. "Het land maakt deel uit van de globale wereld. Europa zal zich opnieuw moeten positioneren. In mijn sector leeft nu al de indruk dat de Cubanen de VS zullen privilegiëren, en dat Europese groepen het moeilijker zullen krijgen."

Voor de EU is de verwachte opheffing van het Amerikaanse handelsembargo, waar het Congres in Washington over gaat, een medaille met twee kanten. Enerzijds wordt de concurrentie meer dan geducht en staan VS-mastodonten als Google, Verizon, Starwood Hotels of Cisco nu al sterk, anderzijds, zo merkt Ferine Verbeeck van tradingfirma Manuchar op, "zal ook het internationale betalingsverkeer weer vlotter kunnen. Vandaag verbiedt het embargo ons om via de Amerikaanse banken te werken."

Hinderpalen

Maar ook de Cubanen zelf hebben nog werk aan de winkel. Zo mogen buitenlandse investeerders nog altijd niet de mensen aanwerven die ze zelf willen en blijven ze met handen en voeten gebonden aan het centrale wervingsagentschap van de overheid. Met twee munteenheden, een harde peso voor importgoederen en een zachte peso voor de afgeschermde binnenlandse markt, blijft ook het verloningsstelsel barok. Van een beloofde eenmaking is niets te merken.

"En dan zijn er nog het capaciteitsprobleem en de infrastructuur," zegt Verbeeck. "Kijk naar de luchthaven van Havana. Je ziet zo dat die niet klaar is om er tientallen vluchten bij te nemen." Potentieel te over dus, maar de politieke en bureaucratische hinderpalen blijven talrijk.

Is het now or never voor onze ondernemingen? Volgens Bourgeois worden de komende jaren cruciaal. In dat verband belooft hij te zullen aandringen bij kredietverzekeraar Delcredere, die nog onvoldoende dekking biedt voor investeerders die naar Cuba willen trekken. "Andere Europese landen hebben die knoop al doorgehakt. Ook wij moeten er werk van maken."

Cubaans-Belgische handel

• 187 miljoen euro Cubaanse export naar België in 2014
• 69 miljoen euro Belgische export naar Cuba in 2014
• 18.613 Belgische toeristen op Cuba in 2015

Bourgeois ontmoet de Cubaanse minister voor Buitenlandse Handel, Rodrigo Malmierca Díaz.Beeld © stefaan temmerman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234