Donderdag 21/10/2021

Zaak-Dutroux gespeeld door kinderen

Milo Rau is wel wat controverse gewend. De Zwitserse regisseur morrelt in zijn theaterwerk aan de trauma's van hele naties: de genocide in Rwanda, de oorlog in ex-Joegoslavië, de waanzin van Breivik. Nieuw is dat hij voor de reconstructie van de zaak-Dutroux werkt met een kindercast. Zeven kinderen tussen 8 en 13 jaar die deze gruwelhistorie naspelen? Even slikken, toch.

Five Easy Pieces, dat zaterdag op het Kunstenfestivaldesarts in première gaat, is het vervolg van een parcours met kindacteurs waarvoor het Gentse kunstencentrum Campo onder meer Tim Etchells (That Night Follows Day) en Gob Squad (Before Your Very Eyes) strikte. Maar Etchells noch het Berlijnse collectief confronteerde zijn jonge acteurs met een gevoelig thema als kindermisbruik.

Rau koos voor Dutroux; niet voor het schokeffect, maar omdat de zaak een kantelpunt is in de Belgische geschiedenis. Rau: "Het is een collectief sprookje rond het verval van een natie. Dutroux heeft wortels in Congo, pleegt zijn eerste misdaden in de zieltogende mijnstreek Charleroi en legt uiteindelijk het falen van het Belgische staatsmodel bloot. De zaak betekent het einde van het optimistische samenlevingsproject van de jaren 60. In de hysterie rond het kind spiegelt zich het einde van een liberaal West-Europa; het begin van het populisme."

Dat blootleggen van een 'ongemakkelijke waarheid', verborgen onder de oppervlakte van een nationale geschiedenis, is wat Milo Rau wel vaker doet in zijn documentair theater. Dat het hier kinderen zijn die door hun re-enactment de waarheid aan het licht brengen, speelt haar nog harder terug in het gezicht van het volwassen publiek.

Betrapt voelen

Jeroen Donckers, die als psychoanalist en psychotherapeut werkt in de Gentse school de Sassepoort-Spoor 9, ziet de parallel met een therapeutisch proces. "Door kinderen de woorden en gedragingen van volwassenen te laten herhalen, krijgen ze een nieuwe lading. In wezen is het dat wat therapie doet: je vertelt iets en iemand luistert op zo'n manier dat je plots scherper hoort wat je zelf zegt. Dat gebeurt zelfs in je dagelijkse leven. Je hoort je kinderen je eigen woorden herhalen op een manier waar je van schrikt; omdat je je betrapt voelt, omdat ze ontmaskeren wie je bent."

Wat de kinderen in Five Easy Pieces doen, kun je interpreteren als een uitnodiging aan de samenleving, denkt Donckers. "Doe iets met dit trauma, want jullie zijn hier nog niet klaar mee. Kinderen zijn meesters in het naspelen van volwassenen en in het vragen stellen over ongemakkelijke onderwerpen."

Die boodschap gaat op voor het volwassen publiek dat de zaak-Dutroux bewust heeft beleefd. Maar wat met de acteurs zelf, die fungeren als eyeopeners maar te jong zijn om de ontzetting van die periode te hebben meegemaakt? Ondervinden zij zelf geen last van de confrontatie met thema's als dood, onderwerping, geweld? Rau: "Ik denk enerzijds dat het een aangename illusie is van volwassenen, dat kinderen in een happy world leven waarin die onderwerpen niet bestaan. Ik heb twee dochters, ik zie elke dag hoe zij omgaan met de realiteit, hoeveel zij weten en begrijpen."

Romantiek van het onschuldig kind

"Anderzijds gaat Five Easy Pieces ook niet over de romantiek van het 'onschuldige' kind. Kinderen weten hoe het voelt om macht te hebben, om wreed te zijn. Elk kind heeft al gedood: een mug platgeslagen, een insect verbrand. We hebben veel over die gevoelens gepraat, maar cruciaal is dat het in Five Easy Pieces gaat over het acteren van die gevoelens. Het is theater, het is doen alsof. Dat is de deal. Juist het veilig kunnen oversteken van de grens tussen fictie en realiteit maakt dat zij niet werkelijk door de gruwel aangeraakt worden."

Dat denkt ook Donckers, al maakt hij voorbehoud voor kinderen die in hun persoonlijke leven geweld beleefd zouden hebben. Donckers: "Aan kinderen die zoiets werkelijk hebben meegemaakt moet je uiteraard niet vragen om dat na te spelen. Waar deze kinderen onder zouden kunnen lijden, is onder het leed van de volwassenen, want hun angsten of de woede zitten kinderen veel directer op het lijf dan het nieuws. Stel dat er voor de regisseur van Five Easy Pieces een persoonlijke implicatie zou zijn, dan worden de kinderen gebruikt in een therapeutisch proces van een volwassene. Dan verdwijnt het spelkarakter wordt het spelen 'serieus'. Dat is erg tricky."

Five Easy Pieces belooft voor Rau in ieder geval een veelbesproken voorstelling te worden. Maar wat halen de kinderen uit deze ervaring? Rau: "Ze zullen een heleboel bagage rond theater en acteren hebben opgedaan, en dat zorgt voor een boost aan zelfvertrouwen. Ik denk niet dat ze hier als persoon zwaar veranderd zullen uitkomen. Dat hoeft ook niet. Ik beschouw hen ten volle als professionelen. Five Easy Pieces is geen therapeutisch theater."

Toch meent Jeroen Donckers dat de kinderen tools kunnen meekrijgen om in de toekomst moeilijke begrippen bespreekbaar te maken. "Een artistiek project kan heel therapeutisch werken - de enige voorwaarde is dat het geen therapeutische bedoelingen heeft."

Five Easy Pieces, van 14 tot 22 mei in Théâtre Varia, Brussel, kfda.be. In het najaar op tournee in Vlaanderen, speeldata via campo.nu.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234