Dinsdag 21/09/2021

youssou n'dour breekt een lans voor de islam

'Muziek werkt veel sneller dan politieke speeches, ook al omdat je erop kunt dansen''Ik verdien meer dan genoeg met mijn muziek om me nergens zorgen over te moeten maken, maar ik beschouw het als mijn plicht in Senegal zoveel mogelijk banen te scheppen'

'Het Westen heeft meer geld dan cultuur'

Hij wordt beschouwd als de Bob Marley van Afrika, en tot vandaag blijft hij de enige superster die het zwarte continent heeft voortgebracht. Maar Youssou N'Dour is na een carrière van bijna dertig jaar nog steeds bereid zijn nek uit te steken. Met Egypt bracht de leeuw van Senegal net een cd uit waarop hij het opneemt voor de islam, een religie die volgens hem sinds 11 september in het Westen gediaboliseerd wordt. 'Voor Bush zijn islam en terrorisme inwisselbare begrippen. Hij heeft er een karikatuur van gemaakt.'

Parijs

Eigen berichtgeving

Bart Steenhaut

N'Dour weet zijn locaties te kiezen. Hij ontvangt me in het Centre Arabe, volgens hem het zenuwcentrum van de Parijse moslimgemeenschap. Nog voor we elkaar de hand schudden, moet ik langs een enorme bibliotheek vol werken over godsdienst (en reizen). De zanger, 45 intussen, schenkt muntthee in, vraagt wat ik van de cd vind en fleurt op wanneer hij hoort dat Egypt wat mij betreft niet alleen zijn beste, maar ook de meest gedurfde uit zijn lange loopbaan is. "Aanvankelijk wilde ik die nummers niet eens uitbrengen. Ik vond ze te persoonlijk voor een groot publiek. Zeker na 9/11 ging ik ervan uit dat de cd als een vergoelijking van het terrorisme zou worden geïnterpreteerd. Het tegendeel is eerder waar."

De Senegalese volksheld heeft uitgesproken meningen. Zo annuleerde hij een Amerikaanse tournee omdat Bush Irak was binnengevallen, en raakt hij geïrriteerd wanneer men hem verwijt dat hij vooral uit eigenbelang geëngageerd is. "Er wordt gezegd dat ik een enorm zakenimperium heb uitgebouwd met de bedoeling er zelf beter van te worden. Mocht het me erom te doen zijn mijn geld zo goed mogelijk te laten renderen, heb ik zo tien projecten in West-Europa waar ik veel meer winst mee kan maken, en met maar half zoveel risico. Ik wil de economie van mijn land overeind helpen. Veel van het geld dat ik investeer, zie ik trouwens nooit terug. Dat verwacht ik ook niet. Ik verdien meer dan genoeg met mijn muziek om me verder nergens zorgen over te moeten maken. Maar ik beschouw het als mijn plicht in Senegal zoveel mogelijk banen te scheppen."

Je wilt een verschil maken. Heb je daarom een radiostation en een krant opgericht? Media betekenen macht, zeker in Afrika.

"Het is alleszins een doeltreffende manier om een stem te geven aan de mensen die nooit gehoord worden. En als voor de kranten die al op de markt waren. Die worden voor een groot deel door bedrijven gefinancierd en dienen dus de belangen daarvan. Bij ons ligt dat anders. Ik schrijf geen stukken in de krant en ik verplicht mijn radiostation niet mijn nieuwe plaat te pluggen. Als ze me willen interviewen, ga ik daar meestal zelfs niet op in. Ik wil niet de indruk wekken dat ik die media manipuleer voor mijn eigen carrière. Dat zou niet fair zijn."

Een paar jaar geleden was je volop geld aan het inzamelen om in Dakar een kinderhospitaal te bouwen. Is dat inmiddels gelukt?

"We zijn ermee bezig. Ik zoek nog steeds naar bijkomende investeerders, maar de fundamenten liggen er inmiddels en veel studenten helpen vrijwillig. Andere jonge Senegalezen sturen vanuit Frankrijk geld op. Maar het blijft een werk van lange adem."

Ik zag je twee jaar geleden optreden in Gambia, waar je als een heilige werd verafgood. De locals vertelden me achteraf: Youssou N'Dour heeft hier meer invloed dan de president.

"Misschien, al voel ik me niet geroepen van dat soort macht misbruik te maken. Ik weet dat er naar me geluisterd wordt, maar ik ben geen politicus. Ik heb niet de minste ambitie in die richting. Muziek heeft de wereld al vaker veranderd. Ik denk dat ik zo nuttiger werk kan verrichten."

Er gaat toch een duidelijk engagement van je muziek uit? Je zingt niet over het bloemetjesbehang aan de muur.

"Dat is waar. Ik probeer via mijn nummers een bewustwording op gang te brengen, een constructieve boodschap over te brengen. En geloof me, muziek werkt daarvoor veel sneller dan een politieke speech. Omdat je de zaken veel compacter verwoordt, en vooral omdat je erop kunt dansen. Mensen luisteren veel gemakkelijker naar een liedje."

Op Egypt beklemtoon je dat de islam in de kern vredelievend is. Hoe komt het dan dat telkens als ik naar het journaal kijk mensen in de naam van de islam worden vermoord of anderen om het hoekje worden geholpen omdat ze moslim zijn?

"Helaas haalt een kleine minderheid extremisten voortdurend het nieuws. Maar elke religie kent dat soort verwerpelijke uitwassen. Daarom heb ik er een punt van gemaakt met deze plaat de islam als een uitgesproken positieve religie af te schilderen. Ik denk - of ik hoop - dat men dankzij deze plaat een correcter beeld zal krijgen van waar de islam voor staat."

Wat dacht je toen je de Twin Towers in elkaar zag zakken?

"Ik was geshockeerd. Het valt niet goed te praten, al heb ik er ook mijn bedenkingen bij. In Rwanda zijn een half miljoen mensen uitgemoord terwijl de wereld toekeek. Een half miljoen. Mensen zijn mensen, het zou geen rol mogen spelen of ze in Rwanda of New York wonen. Maar blijkbaar zijn zwarten nog steeds minder belangrijk dan blanken. Dat maakt me woedend. Mij en alle Afrikanen."

Vind je dat de islam gediaboliseerd wordt in het Westen?

"Absoluut, al ben ik me ervan bewust dat dat meestal uit onwetendheid gebeurt. Dat geldt ook voor president Bush, want hij beschouwt islam en terrorisme als onderling inwisselbaar. Daardoor stigmatiseert hij een hele, vredelievende bevolkingsgroep. Ik ben zoals ieder weldenkend mens gekant tegen elke vorm van geweld. Maar Bush maakt er een karikatuur van, een gevaarlijke karikatuur."

Hoe sta je tegenover de positie van de vrouw in de islam? Zijn man en vrouw elkaars gelijken?

"Dat spreekt vanzelf. De man heeft weliswaar het laatste woord, maar dat wil niet zeggen dat vrouwen in de islamsamenleving louter een decoratieve functie hebben. Zeker in de Afrika nemen ze een belangrijke plaats in de samenleving in, niet zelden zijn ze zelfs de baas in huis. Ik zie het zo: op religieus vlak spelen mannen de hoofdrol, maar in de Afrikaanse cultuur hebben vrouwen een sleutelpositie, en samen vormen ze een hecht team. Vroeger mochten veel meisjes niet eens naar school omdat ze voor het huishouden moesten zorgen. Vandaag ligt het percentage dat van onderwijs geniet veel hoger. Waardoor ze ook vaker aanspraak maken op belangrijke functies. Ook buitenshuis."

Je neemt regelmatig duetten op met Europese artiesten. Een beetje opportunisme is je daarbij niet vreemd. Door met Axelle Red, Neneh Cherry of Peter Gabriel samen te werken krik je je eigen populariteit hier ook op.

"Dat ontken ik niet, maar tegelijk krijgen al die artiesten ook meer naam in Afrika. We worden er dus allemaal beter van. Axelle kennen ze nu in Senegal, hoor."

Is je leven drastisch veranderd toen 'Seven Seconds' een wereldhit werd?

"Het was alsof ik jarenlang een deur had proberen te forceren en die plots vanzelf openging. Onvoorstelbaar dat één liedje zo'n omwenteling teweeg kan brengen. Ik ben nog steeds heel trots op dat nummer, omdat een groot publiek er mijn ander werk door heeft ontdekt. Of beter nog, erdoor geïnteresseerd is geraakt in Afrikaanse muziek. Er zijn ook wel nadelen aan succes op dat niveau. Eens je een hit hebt gehad, wordt van je verwacht dat er nog volgen. Ik heb net geen ambities op dat vlak. Ik ben niet het soort artiest dat het van hitsingles moet hebben. Ik zie mezelf veeleer als een cd-artiest."

Herinner je je nog wat van je eerste Europese tournee?

"Het was een cultuurschok. (lacht) Ik stond te kijken van de economische rijkdom - zoals iedereen - maar tegelijk viel het me op hoezeer het jullie aan solidariteit ontbrak. Hoe verwaterd het concept van een hecht gezin hier is. Jullie hebben wel geld, maar geen cultuur. (lacht) Daarom heb ik eigenlijk meteen beslist om mijn basis in Dakar te behouden."

Andere Afrikaanse artiesten als Mory Kante, Manu Dibango en Angélique Kidjo vestigden zich in Parijs, overtuigd dat het hun carrière vooruit zou helpen.

"Ze vergissen zich. Het maakt weinig verschil of je in Parijs op het vliegtuig stapt of in Dakar. En de telefoon is in Afrika intussen ook uitgevonden, zodat we via het internet praktische dingen kunnen regelen. Ik geef toe dat het tot een jaar of vijf, zes geleden allemaal minder vanzelfsprekend was om vanuit Afrika een internationale carrière uit te bouwen, maar dankzij de technologische ontwikkeling kun je bij wijze van spreken zelfs vanuit het midden van de woestijn wereldhits scoren."

Op Joko, een van je vorige cd's, zong je nog hoe Afrika zich stilaan tot een nieuw, sterk continent ontwikkelde. Intussen zijn we vier jaar verder. Nog steeds zo optimistisch?

"Niet echt. Er breken nog steeds burgeroorlogen uit, de ene staatsgreep volgt de andere op, en wie niet vermoord wordt, sterft aan aids. Het is verschrikkelijk dat er over het hele continent nauwelijks politieke stabiliteit bestaat. Alsof men niet wil beseffen dat de onderlinge diversiteit van al die verschillende stammen een verrijking is. Nu zorgt de gebrekkige communicatie ervoor dat iedereen elkaar als een vreemde ziet. Als je in Afrika honderd kilometer reist, spreken ze meteen een andere taal. En zolang politici alleen aan de macht komen om hun zakken te vullen, zal er niks veranderen. Nu gaan ze letterlijk over lijken als ze er geld aan kunnen verdienen."

Je hebt ooit samen met Bruce Springsteen, Sting, Peter Gabriel en Tracy Chapman de wereld rondgetourd ten voordele van Amnesty International. Denk je dat dat wat heeft uitgehaald?

"Absoluut. Amnesty levert zeer goed werk in Afrika, en het is nu vooral een kwestie van de druk op de ketel te houden. In Senegal gaat het intussen een stuk beter. Er zit alleszins niemand meer in de gevangenis vanwege zijn politieke ideeën. En we hebben nu een democratische president."

Merk je dat ergens aan?

"Hij is pas drie jaar aan de macht, dus het is nog te vroeg om hem op zijn beleid af te rekenen. In Afrika neemt iedere verandering sowieso meer tijd in beslag dan ergens anders. Maar onze prille democratie heeft alvast één aspect gemeen met die van jullie: als de president zijn beloften niet nakomt, stemt de bevolking hem de volgende keer gewoon weg."

Egypt van Youssou N'Dour is verschenen bij Warner/Nonesuch.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234