Dinsdag 24/05/2022

Your Country Needs You!

Op het elfde uur van de elfde dag van de elfde maand valt, elk jaar opnieuw, het leven in Engeland voor een paar minuten helemaal stil. Remembrance Day is er geen dag als een andere. Met Soldaat Peaceful bracht Michael Morpurgo zijn eigen ode aan de slachtoffers van de Groote Oorlog.

Michael Morpurgo

Soldaat Peaceful

Oorspronkelijke titel: Private Peaceful

Vertaald door Willem Verhulst

Clavis, Hasselt, 216 p., 15,95 euro.

Bij ons is 11 november hooguit een vrije herfstdag. In Engeland daarentegen, wordt er nog steeds collectief en overtuigd 'herinnerd', met rode namaakklaprozen of poppies op ieders jas, met plechtigheden tot in het kleinste dorp, met documentaires over loopgraven en veel modder op de televisie en vooral met, even maar, een indrukwekkende stilte die door merg en been gaat. Zelfs de kleine kinderen op school, want vakantie hebben ze niet, worden jaar na jaar ondergedompeld in de heroïsche sfeer van de Groote Oorlog. Geen wonder dat de literatuur over die absurde oorlog aan de Somme en aan de IJzer, in de traditie van de grote War Poets, nog altijd welig bloeit aan de overkant van het Kanaal.

Private Peaceful van The Children's Laureate Michael Morpurgo (een titel die hij overigens samen met die andere laureaat Ted Hughes bedacht) kreeg onlangs een Nederlandse vertaling. Morpurgo schreef eerder al over de Eerste Wereldoorlog. In Oorlogspaard (Ploegsma) bijvoorbeeld, een prachtig verhaal verteld vanuit het perspectief van een Engels boerenpaard, dat wordt ingezet in de strijd. Ter gelegenheid van de 90ste verjaardag van het begin van de oorlog wordt het boek trouwens in een speciale editie in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland heruitgegeven. Morpurgo raakte erg onder de indruk van de oorlogskerkhoven in de Westhoek, toen hij in 2000 in Ieper te gast was op een colloquium over oorlog in de Europese jeugdliteratuur. En dan is er nog zijn Belgische vader, de dichter Emile Cammaerts, ooit biograaf van Albert I, en zijn moeder die de naam Kippe meekreeg, naar een gehucht van Merkem waar het Belgische leger voor het eerst een overwinning behaalde op de Duitsers. Kortom, Morpurgo heeft iets met de Vlaamse Westhoek en met wat er zich nu haast een eeuw geleden afspeelde.

In zijn nieuwe roman houdt soldaat Tommo Peaceful een nachtwake. Waarom en waar hij dat precies doet, wordt pas aan het eind helemaal duidelijk. Op het horloge dat zijn broer Charlie van een gewonde kapitein kreeg en dat die op zijn beurt aan Tommo doorgaf, volgt hij de tijd op de voet. Tussen 22.05 en 05.59 uur (elk hoofdstuk krijgt een tijdsaanduiding mee) haalt hij herinneringen op aan zijn leven met zijn broer, zijn kindertijd in Devon en zijn vader die door een omvallende boom werd geveld, een dood waarover hij zich schuldig blijft voelen. Alle belangrijke, ontroerende en vrolijke momenten uit de achttien jaren van Tommo's leven worden opgeroepen: van de bucolische en relatief zorgeloze tijd op het domein van de kolonel, ergens in Devon, over de eerste schoolervaringen, het kwajongensleven, de strooptochten en de stille verliefdheid, tot de eerste dreiging van een oorlog op het vasteland. Net als zo velen melden Tommy (amper 15) en zijn broer Charlie zich aan bij het leger, want 'Your Country Needs You!'. Wat eerst alles weg had van een groot avontuur en van 'soldaatje spelen' wordt algauw de eindeloze verschrikking van de loopgraven.

Morpurgo laat zijn verteller in een nuchtere, wat afstandelijke stijl in de tegenwoordige tijd aan het woord, terwijl de klok tergend traag een nacht lang verder tikt. Die dubbele strategie vergroot de betrokkenheid van de lezer en versterkt tegelijk de dreiging van wat komen moet. De warmte van het thuisfront doorkruist op die manier de psychische en fysieke kilte van het oorlogsfront. Met Soldaat Peaceful schreef Morpurgo niet de zoveelste morbide, melancholische of heroïsche oorlogsroman. Dit boek is een aanklacht tegen de redeloze machtswellust van de legerleiding, die niet alleen hun 'privates' als kanonnenvoer inzetten in een waanzinnige strijd, maar ook nog eens onvoorwaardelijke gehoorzaamheid eisten aan hun absurde bevelen. Wat in deze roman met de fictieve Charlie Peaceful zou gebeuren om 6 uur 's ochtends - de dood met de kogels van het vuurpeloton - overkwam meer dan 290 Britse soldaten. Lafheid op het slagveld, heette dat dan. Soldaat Peaceful is een indringend, boeiend én sober geschreven verhaal van een begenadigd verteller dat zonder pathetiek alle oorlogen nog maar eens ter discussie stelt.

Annemie Leysen

Dit boek is een stevige aanklacht tegen de redeloze machtswellust van de legerleiding

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234