Zondag 13/06/2021

YEZERSKIY & KARROUCHE

San F. Yezerskiy (1983) combineert een voltijdse kantoorjob met een prille carrière als schrijver. Norah Karrouche (1984) is historica door de week en schrijft in haar vrije tijd. Een wisselcolumn - op woensdag - leek ook hen een goed idee.

Met welke snelheid vermenigvuldigt een cliché zichzelf? Het moet zaterdag rond halfzeven zijn geweest, toen een commentator in het stadion van Anderlecht zich als eerste de term 'koningskoppel' liet ontvallen. Hij verwees hierbij naar twee aanvallers van de thuisploeg, die elkaar een stuk beter bleken aan te voelen op het veld dan gezien de omstandigheden kon worden verwacht. De volgende ochtend werd het woord al overgenomen in het wedstrijdverslag van een concurrerende zender en op maandag was 'koningskoppel' de courante uitdrukking geworden waarmee elke sportjournalist in elk artikel over elk mogelijk duo sprak - in deze krant zelfs tot drie keer op anderhalve bladzijde toe.

Dat journalisten hun eigen jargon bezigen, is natuurlijk van alle tijden. De herkenbaarheid van hun idioom is net wat het vak kleur geeft, van het alomtegenwoordige suffix -gate - ooit een handige manier om schandalen een naam te geven die in omvang bijlange niet te vergelijken vielen met het originele Watergate, maar nu veertig jaar later door Gazet Van Antwerpen naar een nieuw hoogtepunt gestuwd in de kop 'Pandagate in de maak?' - tot de achteloze degradatie van het allesverwoestende natuurfenomeen 'tsunami' naar een handzaam synoniem voor 'redelijk veel'.

De overdaad aan dit soort woorden is maar een kleine taalergernis, veeleer grappig dan irritant. Alleen lijken deze gemeenplaatsen zich vandaag veel sneller te verspreiden dan vroeger, nu de media nauwlettender elkáár in de gaten houden dan de wereld die zij horen te verslaan.

Een probleem wordt het pas wanneer het aangewende cliché niet louter een overdrijving is, maar bovenal compleet onjuist. De Hasseltse burgemeester en ghostwriter Hilde Claes, zangeres zonder garderobe Miley Cyrus en uitvinder van het voetbal Georges Leekens bevonden zich volgens kranten en tv afgelopen week allen "in het oog van de storm." Nergens werd daarmee echter bedoeld dat de betrokkenen het opvallend rustig hadden, dat er voor hen geen wolkje aan de lucht te bespeuren viel.

Net integendeel: wat de verslaggevers wilden vertellen, is dat het drietal alle gedonder en gebliksem van de verzamelde pers over zich heen kreeg. Wat dus precies niét voorvalt in het oog van de storm. Opmerkelijk hoe een verkeerd gebruikte uitdrukking op enkele weken tijd gemeengoed is geworden, zonder dat iemand zich onderweg afvroeg: "wacht, klopt dit wel? Dit is niet zoals ik het heb geleerd op de middelbare school."

Maar dat is het mooie aan taal: zij is zeer genadig voor wie achteloos met haar omspringt. Gebruik een uitdrukking lang genoeg op een verkeerde manier en de taal vouwt zich om haar heen. Zij past zichzelf aan om het kromme recht te praten. Zo hebben verschillende Engelse woordenboeken, waaronder The Oxford English Dictionary en de Merriam-Webster, sinds kort onder het lemma 'letterlijk' ook een tweede, nieuwe betekenis opgenomen: het woord is nu ook toegelaten wanneer het wordt gebruikt in een overdrijving, dus op de minst letterlijke manier die er bestaat. Goed nieuws voor iedereen wiens broek regelmatig "letterlijk afzakt van verbazing."

Te nonchalant gehanteerde woorden verliezen hun inhoud, of gaan het exacte tegendeel betekenen om hun meest onverschillige gebruikers tegemoet te komen, ten koste van een handvol noeste taalarbeiders die alles krampachtig volgens de regels proberen te doen. Een cynischer man dan ikzelf zou daar een metafoor voor de gehele samenleving in zien, maar met metaforen springt men maar beter spaarzaam om.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234