Zaterdag 16/11/2019

china

Xi Jinping heeft het voor elkaar: zijn wil is wet - en nu letterlijk

De Chinese president Xi Jinping. Beeld EPA

China heeft er vanaf vandaag een nieuwe ideologische bouwsteen bij. Het 'Xi Jinping-Denken voor Socialisme met Chinese Karakteristieken voor een Nieuw Tijdperk' is opgenomen in het handvest van de communistische partij. Wat betekent dit? De Volkskrant-correspondent Marije Vlaskamp in China legt het uit.

Het bijschrijven van een politieke theorie is één van de belangrijkste indicatoren van de macht van een partijleider. Dat het Xi - voor Chinese begrippen relatief vroeg in zijn carrière - gelukt is om zijn eigen naam het partijhandvest binnen te loodsen, geeft aan hoe dominant hij de afgelopen vijf jaar is geworden in de Chinese communistische partij.

Er is geen sprake meer van collectief leiderschap, zoals de afgelopen decennia het geval was, maar van een centralistisch bestuur dat zich richt naar die ene man, Xi Jinping. Omdat hij immers de bron is van de nieuwe politieke theorie - het Denken draagt niet voor niets zijn naam - is hij ook degene die altijd de doorslag zal geven bij de interpretatie van de nieuwe leidraad.

Oftewel: wat Xi wil, is wet. Met zijn theorie op naam stelt hij zich op een lijn met legendarische partijvoorzitters zoals Deng Xiaoping en Mao Zedong en is hij feitelijk onaantastbaar geworden.

Waarom heeft die theorie zo'n onhandig lange naam?

Omdat hij dan in de volksmond vanzelf afslijt tot een afkorting die prettig in het gehoor ligt. Bijvoorbeeld Xi Jinpings 'Nieuwetijdsdenken'. De ideologische bijdragen van Xi's voorgangers zijn nooit verder gekomen dan tongbrekers zoals 'Belangrijke Theorie van de Drie Vertegenwoordigingen' of 'Visie op Wetenschappelijke Ontwikkeling'. Xi's Nieuwetijdsdenken heeft de potentie om uit te groeien tot een klassieker.

Heeft zo'n communistische theorie dan invloed op het dagelijks leven in China?

In het westen is de marxistische theorie een vergeten verhaal; in China doet ideologie ertoe, nog steeds. Of beter gezegd: weer. Xi Jinping heeft de afgelopen vijf jaar ideologie voorop gesteld en dat begint nu zijn vruchten af te werpen. Politieke scholing en ideologische indoctrinatie zijn verplicht geworden, binnen en buiten de communistische partij.

De minister van Onderwijs kondigde al aan dat het Xi Jinping-denken er vanaf de lagere school gaat worden ingeramd. Het Nieuwetijdsdenken komt niet uit de lucht vallen: Xi baseert zich op werkelijke tegenstellingen in de samenleving, waarin elke Chinees zich herkent. Chinese Marxisten geloven dat vooruitgang wordt aangedreven door strijd. Die wordt veroorzaakt door tegenstellingen die moeten worden opgelost. 

Zo voedde in China de tegenstelling tussen de steeds groter wordende materiële behoeften van de bevolking en de achterlopende productiemiddelen, een economische inhaalrace die China tot de tweede economie ter wereld heeft gemaakt. Dat project is na dertig jaar klaar. Nu staat China voor een nieuwe tegenstelling: onevenwichtige en ontoereikende ontwikkeling versus de behoefte aan welvaart.

Xi's Nieuwetijdsdenken schrijft in de gebiedende wijs voor voor hoe China de komende dertig jaar die nieuwe tegenstelling aanpakt. Zoals elke goede communist voorziet ook Xi zijn volgelingen van een lonkend vergezicht in de vorm van modern socialisme en een machtige natie. Die doelen kunnen alleen worden gerealiseerd onder heerschappij van de partij, dus dat schept een perfect excuus om de controle op alle fronten in de maatschappij te verstevigen.

Beeld EPA

Merken wij in het buitenland daar iets van?

Ja, en waarschijnlijk meer dan we nu kunnen overzien. Op dit moment zit China nog volop in een soort roes, omdat Xi een nieuw tijdperk heeft aangekondigd dat uitmondt in historische glorie voor de natie. De uitwerking van het Nieuwetijdsdenken in de praktijk is nog niet duidelijk, maar vanaf vandaag worden in China alle mogelijke beleidsterreinen, dus ook economie, defensie en buitenlands beleid, onder de loep genomen om te zien in hoeverre het beleid nu al op de nieuwe theorie van Xi is gestoeld. Zo nodig wordt de koers aangepast.

Centraal in het Xi-denken staan een nieuw zelfvertrouwen dat een belangrijke rol gaat spelen in de manier waarop China de buitenwereld benadert. Daarbij is er een gemoderniseerd leger 'van wereldklasse' dat 'gevechtsklaar' is. Xi heeft het Chinees socialisme per decreet uitgeroepen tot het beste politieke systeem ter wereld - als directe concurrent van de Westerse normen- en waardensystemen. Omdat China na ruim dertig jaar economische expansie inmiddels overal ter wereld economische belangen heeft, beperkt de invloed van dit Nieuwetijdsdenken zich zeker niet tot de Volksrepubliek.

Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234