Vrijdag 23/08/2019

Verkiezingen Oostenrijk

'Wunderwuzzi' Sebastian Kurz stevent af op kanselierschap Oostenrijk

Sebastian Kurz op een campagneposter. Beeld EPA

De politieke tovenaar Sebastian Kurz is hard op weg zijn conservatieve ÖVP een glorieuze overwinning te bezorgen en zichzelf het kanselierschap van Oostenrijk.

De treinen rijden op tijd in Oostenrijk. De reis van Wenen naar Feldbach in de provincie Stiermarken duurt vier uur en als we uitstappen op het zonovergoten stationnetje springt de grote wijzer van de perronklok op 11.49, precies volgens het spoorboekje. Onderweg zagen we heuvels gehuld in vurige herfstkleuren, witte kerkjes met rode uivormige torens, op hun prooi loerende roofvogels in zweefvlucht. Alles ademde de lome onveranderlijkheid van het landelijke landschap, totdat we zonnepanelen zagen op een Gasthof, windmolens op een verre heuveltop. Ook hier schrijdt de tijd voort. Zelfs harder dan gedacht.

Als we de Franz-Josef-Strasse inlopen willen we een paar dingen weten. Helpt Feldbach mee de jongste kanselier van Oostenrijk en Europa te kiezen; zal dat gebeuren op een manier die sommigen omschrijven als een revolutie; en kunnen door populisten belaagde Europese politici elders ervan leren?

De man om wie het allemaal draait is Sebastian Kurz, koploper in alle peilingen voor de Oostenrijkse parlementsverkiezingen van zondag. 'Wunderwuzzi' wordt hij genoemd. Op zijn 24ste staatssecretaris, op zijn 27ste minister en op zijn 31ste kanselier, hoopt hij. Snel, sneller, snelst. En het is niet alleen zijn leeftijd, het is ook wat hij doet. Als een politieke tovenaar probeert hij steen in goud te veranderen.

Kurz is van de ÖVP, een conservatieve, christelijk-sociale volkspartij, die zijn machtsbasis heeft op het platteland, steunt op boerenorganisaties en boerenleenbanken en veel provinciale gouverneurs levert. In het naoorlogse Oostenrijk regeerde zij 45 van de 72 jaar samen met de sociaal-democratische SPÖ in een Grote Coalitie. Meer gevestigd kan een partij niet zijn. Vorig jaar, bij de presidentsverkiezingen, kwam de klap. ÖVP en SPÖ werden weggevaagd. Boze kiezers rekenden af met 'het systeem'.

Van zwart naar turquoise

Kurz wist: het moet anders. Hij werd dit voorjaar partijleider, maakte van de partij een beweging die de verkiezingen inging als 'Lijst Sebastian Kurz - de Nieuwe Volkspartij'. De partijkleur zwart werd turquoise, niet-partijleden werden kandidaat, Team Kurz stelde zich open voor iedereen en werd een magneet voor jonge vrijwilligers. Kurz ging van oud naar nieuw, van zwaar naar licht, van traditioneel naar modern.

De rechts-populistische FPÖ stond bovenaan in de peilingen. Maar snel nam Kurz de koppositie over. Hij staat nu op 33 procent, de FPÖ op 27 procent, de SPÖ op 23 procent. Debet daaraan is de partijvernieuwing, maar ook de ruk naar rechts die hij sinds de vluchtelingencrisis van 2015 maakte. Hij wil de 'immigratie in de verzorgingsstaat' stoppen en gaat prat op het indammen van de vluchtelingenstroom. "Ik heb de Balkan-route afgesloten", pocht hij.

Sebastian Kurz. Beeld Getty Images

De FPÖ klaagt dat Kurz veel van hen gepikt heeft. Hij is inderdaad aan de haal gegaan met hun standpunten en kiezers. "Tot mei had de FPÖ in alle peilingen meer dan 30 procent en lag de ÖVP hier en daar onder de 20 procent. Nadat Kurz partijleider geworden was, steeg hij tot 35 procent. Dat ging deels ten koste van de FPÖ", mailt Peter Filzmaier, politicoloog in Graz.

In het Rathaus van Feldbach weet ÖVP-burgemeester Josef Ober zeker dat Kurz rechts-populistische kiezers wist terug te halen. "Inwoners zeggen me: we waren FPÖ maar nu stemmen we weer ÖVP." Ober bestrijdt dat daarvoor een prijs moest worden betaald met een zwaai in rechts-populistische richting. "Als je luistert naar het volk moet je daarop reageren. Dat is niet rechts." Ober kent geen twijfel: "Oostenrijk dankt Kurz nu al dat hij voorkomt dat de FPÖ niet op 40 procent staat."

Opa en oma

De burgemeester is een man van zijn streek: ernstig en godvrezend. Hij geeft ons een boekje van hem met overdenkingen voor zijn burgers. Laat alle kinderen naar de 'universiteit van oma en opa' gaan, schrijft Ober. Daar kunnen de grootouders hun kleinkinderen het belangrijkste geven wat zij hebben: levenswijsheid. De ÖVP is hier toch weer even meer zwart dan turquoise. Niettemin gelooft Ober met zijn 59 jaar in de 'nieuwe politiek' van Kurz. "Oostenrijk dankt Kurz ook dat hij zoveel jongeren actief heeft gekregen."

Op het stadspleintje discussiëren drie mannen opgewonden op een terras over vluchtelingen, de Middellandse Zee en de Europese Unie. Christian (geen achternaam) is een 53-jarige rijschoolhouder met aerodynamische zonnebril op. "Ik stem FPÖ vanwege de vluchtelingen." Dat zijn land een bovengrens heeft ingesteld, maakt niet uit. "Ik wil een nul-grens. Het zijn er zoveel dat zij zich niet laten integreren. De Europese Unie moet ze tegenhouden of terugsturen. Maar zij faalt op alle fronten." Hij switcht niet naar de ÖVP. "Zij hebben alles van de FPÖ gekopieerd. Kurz is wel een goede man maar wie staan er achter hem?"

Om de hoek, op het kantoor waar namens de gemeente de verkiezingen worden georganiseerd, werkt Jakob Pilzek, vijftiger en zwevende kiezer. Dat in een rijk land als Oostenrijk populisme kan opkomen, komt doordat rijkdom relatief is. "De mensen hebben het nu veel beter dan vijftig jaar geleden maar als het dan wat minder gaat, zijn ze meteen ontevreden." Wie wat heeft, is des te banger het verliezen. Ook denkt de man met de Boheemse achternaam dat de FPÖ groot is geworden vanwege racisme onder de bevolking.

Als we langs café-restaurant Brückenstüberl teruglopen naar het station, weten we dat het zondag in Feldbach waarschijnlijk gaat tussen ÖVP en FPÖ. In de provincie moet Kurz de stemmen halen die nodig zijn voor zijn omwenteling, niet zozeer in Wenen waar de ÖVP traditiegetrouw niet sterk is. Toch doet daar Sophie Valtiner enorm haar best als teamcoach van Kurz. Een rechtenstudente van 23 jaar, we volgden haar voor de trip naar Oost-Stiermarken.

Sebastian Kurz. Beeld REUTERS

Jonge idealist

Sophie is een van de jongeren over wie burgemeester Ober sprak. Zij wil af van de oude politiek, zegt ze op haar kantoor aan de Schottenbastei in het fraaie centrum van Wenen. "De politiek draait in cirkels, komt niet vooruit, altijd die minimale compromissen. Wij willen positief zijn, alleen laten zien waar we voor zijn, niet tegen. Iedereen moet kunnen meedoen, iedereen moet het gevoel krijgen te worden gehoord." Dat laatste is een kernbegrip in het huidige populistische tijdsgewricht, maar Sophie is geen populist. Op Kurz' migratiebeleid gaat ze nauwelijks in. Haar nieuwe politiek klinkt apolitiek. Een jonge idealist met een leven van teleurstellingen voor zich, vrees je.

Toch is er iets gaande en lijken een Kurz en een Macron dat aan te voelen. Sophie noemt de toestroom van 150.000 vrijwilligers, de pop-up offices, de noodzaak de politiek aan te passen aan een tijd die door internet steeds sneller gaat. Er bestaat een grote behoefte aan vernieuwing van een uit de vorige eeuw stammend politiek bestel.

Sceptici zeggen: Kurz creëert handig het beeld van een revolutie, hij blijft een katholieke conservatief die na een eventuele verkiezingszege gewoon een coalitie aangaat met de FPÖ. Roofvogels genoeg nog. Maar iedereen kijkt naar hem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden