Maandag 27/01/2020

Wrange kolder

De Nederlandse dichter en columnist Nico Dijkshoorn schittert elke woensdag in Nederlands best bekeken praatprogramma De wereld draait door. Met zijn sonore stem leest hij zijn live geschreven ironische gedichten voor. Met De tranen van Kuif den Dolder debuteert hij als romancier.

Hilarische voetbalroman over Kuif den Dolder

Door JOOST HOUTMAN

Nico Dijkshoorn (°1960) vergaarde jarenlang stof als bibliothecaris in Amstelveen. Overdag rustte hij uit in de bib, om heel de avond en nacht te kunnen doorschrijven. De grote doorbraak kwam er pas in 1999 met bijtende columns over het televisieprogramma Big Brother. Zijn internetcolumns verzamelden de ene hit na de andere. De Volkskrant vroeg hem daarna voor een wekelijkse sportcolumn. Hij moest er de door Jan Mulder achtergelaten leemte opvullen. Sporttijdschriften als Voetbal International en Hard Gras volgden. Tekstbijdragen voor satirische programma’s als Dit was het nieuws en Draadstaal en de hyperactuele live voorgedragen gedichten in De wereld draait door zetten Nico Dijkshoorn volledig op de Nederlandse kaart. Neem nu het gedicht ‘Benidorm Bastards’: “bejaarden die hun ondergoed laten zien/ rimpelige monden in rimpelige hoofden/ die spreken over het laatste meervoudige orgasme/ griezelen als een bejaarde vertelt/ over het samen scheren met haar toyboy van de badlijn/ bij ons bestaat benidorm bastards/ al jaren en heet het patricia paay.”

Dijkshoorn is in Nederland een merknaam. Zijn verzameling columns Dijkshoorn gaat er ‘lekker’ over de toonbank. Nu nog Vlaanderen veroveren.

De tranen van Kuif den Dolder is als boek best wel een eigenaardig beestje. Het dient zich aan als roman, maar is volledig opgesteld in interviewvorm. Het hoofdpersonage is Kuif den Dolder. Hij woont in het Drentse dorpje Uffelte, waar mensen door het leven gaan met namen als Zweep Dukels, Douwe Kiebels, Graatje Piep en Kalk Beffens. Kuif den Dolder is een voetballegende die net geen legende werd. Hoe bestaat het dat deze Drentse vedette een topclub als AC Milan laat staan en verder in Drente blijft aanmodderen? Hoe komt het dat deze man voor wie John Lennon, Wim Sonneveld, Harry Mulisch en Simon Vinkenoog naar het stadion komen plotsklaps uit de voetballerij verdwijnt? Vinkenoog schreef gedichten over hem, Thé Lau maakte met The Scene speciaal een nummer: “Kuif zullen we reizen/ Kuif ver weg van hier/ Kuif zullen we vluchten/ jij bent de hartstocht/ jij bent het dier”. Die Kuif moet dan toch een aardig stukje hebben kunnen voetballen, denk je dan als lezer.

De auteur probeert in tien hoofdstukken het leven en de carrière van Kuif den Dolder te reconstrueren. Drie weken lang (dag en nacht) heeft hij de man in kwestie gevolgd om hem uiteindelijk te kunnen interviewen voor het boek Kuif den Dolder, God in Uffelte. Maar, zo maakt de auteur op pagina 9 ons duidelijk: “Kuif heeft bijna drie uur met mij gesproken. Ik vertel u niets uit dat gesprek. Dat is de afspraak. Maar mijn boek heet nu anders. Maak kennis met Kuif den Dolder, de beste voetballer ooit.” Het moge duidelijk zijn: de auteur rammelt met je voeten. Hij zet de lezer steeds weer op het verkeerde been en brengt je voortdurend uit leesevenwicht. Net als Johan Cruijff in het beroemde gedicht van Herman De Coninck, maakt Nico Dijkshoorn van zijn roman zijn eigen speelveld. Hij is er de baas.

Kuif den Dolder heeft nooit bestaan, mocht u eraan twijfelen. Hij zegt ook geen jota in het boek. Er wordt over hem gesproken in honderden interviewfragmenten: “Kuif nam de bal aan zoals een kind een speen in de mond steekt.” Er zijn geen verbindingsteksten. Er is alleen dialoog. Jaloezie, ziekelijke bewondering en vooral veel kleinburgerlijke truttigheid passeren de revue. Dijkshoorn verstaat de kunst om je op elke pagina aan het lachen te brengen. Dit is een hilarische leestrip. Net als bij Herman Brusselmans betekent dat dan wel dat je er af en toe een heel flauwe grap bij moet nemen. De tranen van Kuif den Dolder doet dan ook bij momenten stevig denken aan het toneelstuk De Canadese muur, geschreven door Brusselmans en Tom Lanoye.

Kuif den Dolder verschijnt volledig uit het niets, brengt iedereen in vervoering, maar blijft zowel op als buiten het veld voor iedereen een raadsel. Als Kuif voor het eerst meedoet aan een wedstrijd, klinkt het zo: “Doodstil was het langs het veld. Op het veld ook, trouwens. Het was heel onwerkelijk. Mensen zeggen weleens dat ze precies weten waar ze waren toen ze hoorden dat Kennedy werd doodgeschoten. Dat had ik nu ook, maar dan met voetbal.” Deze roman is een regelrechte satire op de voetbalwereld met alle mogelijke roddels, intriges en machopraat. Maar het is ook een schets van een maatschappij die maar niet kan leven met iemand waarop je geen vat krijgt. Iemand die blijkbaar louter en alleen voor het plezier voetbalt, die - hou u vast - zelfs boeken leest en geïntrigeerd is door knaagdieren. Het gaat over Kuif den Dolder, maar vooral over de mensen zelf die het over Kuif hebben.

Voor de voetbalkenners zitten er leuke knipoogjes in het boek. Zo wordt de ‘zwembadaffaire’ van het Nederlands elftal tijdens het WK in Duitsland in 1974 heerlijk geparodieerd in een Belgische sauna. Het komt daarna trouwens nooit meer goed met Kuif. (Johan Cruijff en kompanen zouden zich in 1974 hebben laten trakteren op dames van lichte zeden. Dit werd hen door de publieke opinie na de verloren finale niet in dank afgenomen.) Zaalvoetbal blijkt ‘nichtengedoe’ te zijn en bekende voetbalnamen als Ronaldinho, Louis van Gaal en Hugo Borst krijgen er genadeloos van langs. Maar Dijkshoorn tackelt ook bekende schrijvers als “ikjan cremer” en “zakkenwasser carmiggelt” (om over Mulisch nog maar te zwijgen).

De tranen van Kuif den Dolder is inderdaad een boek vol herkenbare voetbalromantiek en net daarom een must-read tijdens een tot nu toe saai WK. Bij wijlen tongue-in-cheek, vaak dolkomisch, af en toe kolderesk, maar ook ontroerend en soms behoorlijk wrang. Zo bekeken lijkt het boek wel wat op Het diner van Herman Koch. Voer voor stand-upliterature: “Veel voetballers doen dat. Invalide supporters speciale aandacht geven. Dat doet het goed in de bladen. Zo’n bos bloemen van de sponsor aan een kwijlende gehandicapte geven, dat kan nooit kwaad voor je imago.”

Het summum van voetbalspanning is een penaltyreeks. Het verhaal van Kuif stopt daarom ook met een penalty. Nico Dijkshoorn laat zijn hoofdpersonage aanlopen, recht op de bal af. “En toen liep hij langs de bal. Hij keek er niet eens naar. Langs het doel, over het hekje heen, langs de kantine, langs de fietsen, zo de Lizenveenweg op, richting de Oude Vaart. Iedereen zag hem weglopen.” Net als Chief in One Flew over the Cuckoo’s Nest...

De tranen van Kuif den Dolder

Nieuw Amsterdam, 192 p.,

14,95 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234