Dinsdag 12/11/2019

Wormen tegen stormen

Mosselen, wormen en zeewier. Dat trio moet onze kust beschermen tegen zware stormen. Staatssecretaris voor de Noordzee Philippe De Backer (Open Vld) heeft zijn fiat gegeven voor een testproject.

Herinnert u zich nog de Sinterklaas-storm van 2013? Of recenter, storm Dieter van eind vorig jaar? Die laatste nam meer dan een miljoen ton zand mee in zee. Een nieuwe lading moest worden aangevoerd, met een kostenplaatje van 17 miljoen euro. Elke storm vreet zo een stukje van onze natuurlijke buffer weg. Daarom stelden baggeraars DEME, De Nul, textielfabrikant Sioen, milieuconsultant eCoast en onderzoekscentrum ILVO de bouw van een natuurvriendelijke buffer voor, in de vorm van een rif onder de waterlijn. Staatssecretaris De Backer geeft hen nu groen licht om dit te gaan testen. "Het is belangrijk dat we onze Belgische kust duurzaam blijven beschermen tegen mogelijk onheil. Dit innovatieve project is daarom een absolute must."

Voor de kust van De Panne zouden de partners in een testopstelling nu een rif van 100 vierkante meter aanleggen. Onder de waterlijn, het rif zal niet zichtbaar zijn vanop het strand. Opvallend: het zal bestaan uit wormen, mosselen en algen. Zij kunnen het zand voor onze kust verharden, vasthouden op de zeebodem en zo onze kust verdedigen. Samen vormen ze de'coastbusters', meteen ook de naam van het testproject.

"We hebben altijd onze kust beschermd met harde structuren, zoals golfbrekers en dijken", vertelt Marc Huygens, milieumanager bij baggerbedrijf DEME en coördinator van het project. "Vandaag zoeken we naar duurzame manieren om onze kust te beschermen, en die vind je in de natuur zelf." De Backer, zelf bioloog, juicht de aanpak toe.

Er wordt gekeken naar drie manieren om te voorkomen dat ons zand dieper in zee wordt gesleurd. De eerste manier is het 'planten' van zeewier of zeegras. Sioen heeft textiel ontwikkeld, waarop algen gemakkelijk en snel kunnen groeien. Die matten worden binnenkort vastgemaakt op de zeebodem. "Door de matten op grote stalen frames te spannen, geven we de algen een stabiel draagvlak", zegt Huygens.

Een andere manier is het creëren van een mosselrif. Onder het wateroppervlak zal een touw worden gespannen, net zoals men dat nu al doet om mosselen te kweken. Tijdens het 'voortplantingsseizoen' zullen de mossellarven zich (hopelijk) hechten aan het speciaal ontwikkelde touw en uitgroeien tot een mossel, mét schelp. Na een tijdje vallen de mosselen van de draad, en zullen ze zich opnieuw hechten op de zeebodem. Daar wordt nu nog een stofje opgelegd, een 'geotextielzak'. "Zo willen we het hechten nog bevorderen", vertelt Bert Groenendaal, projectcoördinator bij Sioen. "Mosselen klitten samen, en creëren een natuurlijk rif met hun schelpen. Sioen onderzoekt welke 'zakken' ideaal zijn om de riffen te laten ontstaan."

Wereldprimeur

Het derde proefproject is er een met schelpkokerwormen. Kokerwormen nestelen zich in het zand, en maken een kalken kokertje aan om zich te beschermen. Zo stabiliseren ze de bodem. Heel veel wormen samen zullen hun kokertjes steeds hoger bouwen, wat een rif kan creëren. Alleen heb je er dus heel veel nodig. ILVO, het instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek, onderzoekt de diertjes en hun functioneren. "In eerste instantie proberen we een omgeving te ontwikkelen waarin die wormen het aangenaam verblijven vinden", zegt Hans Polet, onderzoeker bij ILVO. "Daarna bekijken we hoe we die wormen eventueel zelf kunnen kweken, op het strand of in zee."

Op deze manier aan kustbescherming doen is relatief goedkoop en bevordert het ecosysteem in zee. "Schelpdieren en kokerwormen produceren larven, en die zijn voedsel voor andere dieren. Ze beschermen dus meer dan alleen onze kust", benadrukt Polet. "Mogelijk zullen we de algen ook consumeren. Het is uiteindelijk de bedoeling om die te oogsten, al mag het rif natuurlijk niet beschadigd raken." Of er ook meer mosselen op ons bord belanden, valt nog af te wachten.

Of we de enigen zijn die met artificiële riffen experimenteren? Neen, maar wat nieuw is, is dat de natuur zelf aan het werk wordt gezet. Zeewier dat zand vasthoudt: als alles goed gaat, is het een wereldprimeur. En dan kunnen DEME, De Nul en Sioen het ook in andere landen uitrollen.

Het testproject komt in een daarvoor bestemde zone in zee. Experimentele bouwgrond zeg maar, want ook op zee is er zoiets als ruimtelijke ordening. U zult er dus niet eventjes langs kunnen zwemmen. "De zone ligt ver van de scheepvaartroutes, maar voor de veiligheid zal ze worden afgebakend met boeien", benadrukt De Backer.

Volgende maand installeert het team de eerste proefopstellingen in zee. Wie eind augustus op de dijk in De Panne wandelt, kan de eerste boeien dan al zien, bevestigt Marc Huygens van DEME. "Voor de winter moet alles volledig geïnstalleerd zijn." Het testproject zal drie jaar lopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234