Donderdag 14/11/2019

Wordt zij de nieuwe president?

President Oprah Winfrey? Het is nog veel te vroeg om aan die titel te wennen. Maar dat neemt niet weg dat Amerika's bekendste tv-figuur sinds haar speech op de Golden Globe Awards grote troeven in handen heeft om Trump in 2020 uit het Witte Huis te jagen.

Gebeurde het spontaan? Of was het allemaal vooraf afgesproken? Begon dit als een grap? Of was dit het wekenlang op voorhand geplande startschot van een presidentiële campagne? Weinigen die het weten. Maar zeker is dat de VS zondagavond tijdens de Golden Globe-uitreiking een belangrijk en misschien wel historisch moment beleefde.

Het begon al met de aankondiging van gastheer Seth Meyers. Meyers is de man waarvan gezegd wordt dat hij Donald Trump in 2011 zo woest maakte dat die besloot om presidentskandidaat te worden. Dat gebeurde op het White House Correspondents Diner waar Meyers optrad als komiek van dienst en de aanwezige Trump omschreef als een racistische loser.

Meyers verwees naar dat memorabele moment toen hij zondagavond Oprah Winfrey begroette die op de eerste rij zat. "Sommigen zeggen dat ik Trump toen overtuigde om zich kandidaat te stellen. Als dat waar is, dan zou ik vandaag het volgende willen zeggen: Oprah, jij zult nooit president worden! Je hebt het talent niet!" Waarna Myers zich tot acteur Tom Hanks richtte: "En Hanks! Waar zit Hanks? Jij zal nooit vicepresident worden. Je bent te gemeen en onbetrouwbaar." Op dat moment vertrokken al de eerste tweets van kijkers die allusie maakten op een Winfrey-Hanks-presidentschap. En toen moest Oprah haar eigen speech nog geven.

Die speech wordt nu al omschreven als de sterkste redevoering die ooit op een Golden Globe-uitreiking werd uitgesproken. Nadat zij het beeldje in ontvangst had genomen van de Cecil B DeMille Award, bracht Oprah niet enkel een ode aan de Hollywood-sterren die zich in de #metoo-campagne hebben uitgesproken, maar ook aan de vele onbekende Amerikaanse vrouwen die slachtoffer werden van mishandeling en geweld. "Te lang werden vrouwen niet geloofd als zij het lef hadden om de waarheid te spreken over de macht van brutale en machtige mannen. Maar de tijd van die mannen is op. Hun tijd is op. Hun tijd is op."

Op het einde kreeg Oprah een daverend applaus en enkele minuten later bleek dat zij een aanzienlijk deel van de natie had aangestoken. Al snel verscheen de hashtag #Oprah2020 op Twitter en ook die ging als een razend vuur door het land waardoor het er meteen op leek dat Oprah Winfrey haar presidentscampagne tegen Trump had gelanceerd.

Of dat ook zo is? Niemand die het weet en Oprah houdt ervan om het mysterie in leven te houden. Toen een LA Times-journalist haar na de uitreiking vroeg of ze een presidentskandidatuur overweegt, antwoordde ze "Okaay!": een repliek waarvan niemand weet of het een bevestiging dan wel een uiting van verbazing was. Wel verklaarden twee anonieme vrienden van Oprah dat zij "actief nadenkt" over een presidentskandidatuur, maar nog geen definitieve beslissing heeft genomen.

De Belgische Amerika-correspondente Lisa De Bode zegt dat ze niet verbaasd zou zijn mocht Oprah voor het presidentschap gaan. "Maar vooraleer ik daarover iets zeg, is het ook wel belangrijk om te onderlijnen dat Winfreys speech sowieso voor een culturele dijkbreuk zal zorgen, of ze nu president wil worden of niet. De krachtige manier waarop Oprah misbruik tegen vrouwen aankaartte, is een historisch moment voor de mentale gezondheid van de natie. Oprah was als tienermeisje zelf slachtoffer van seksueel misbruik, en het feit dat ze dat overwonnen heeft en er ook voor uitkomt, is een krachtig signaal. Het gaat hier om een van de meest invloedrijke figuren van de VS: wat Oprah zegt, heeft grote impact."

Mobilisatie

Dat laatste argument doet Lisa De Bode ook besluiten dat een Oprah- presidentskandidatuur plausibel is. "Die vrouw is een echte magneet: enorm populair. En ze kan ongelooflijk goed mobiliseren. Als zij een vergeten literair werk aanprijst, wordt dat boek prompt een bestseller. Als zij een taboe-onderwerp als kindersterfte bij zwarte moeders aankaart, wordt dat plotseling een nationaal thema. Bovendien sluit haar profiel goed aan bij de huidige tijdsgeest. Net als Trump is ze baas van een groot media-imperium en een echte bekendheid. De vraag is natuurlijk of ook democratische en meer linkse kiezers zo'n celebrity wel zien zitten."

Ook Amerika-expert Bart Kerremans van de KU Leuven is voorzichtig om voorspellingen te maken over Oprah Winfrey als politiek fenomeen. "Dat ze een enorme aanhang heeft, daar twijfelt niemand aan. Bovendien is Oprah zo'n atypische anti-establishmentfiguur die past in deze tijden. Via sociale media is ze in staat om in no time een authentieke boodschap te verspreiden. Maar de vraag is in hoeverre ze haar aanhang kan meetrekken in een politiek project. Zijn haar kijkers ook haar potentiële kiezers? Dat is de vraag. Even beroemd zijn als Trump is niet voldoende om Trump te verslaan."

Een van de grote verschillen met Trump is volgens Kerremans dat Oprah vooral Democratische kiezers moet overtuigen. "Trump kon handig inspelen op de vele frustraties van miljoenen conservatieve Amerikanen. Oprah heeft een links en progressief profiel en het is niet duidelijk of hoger geschoolde Democratische kiezers zitten te wachten op een populaire tv-figuur als presidentskandidaat. Ik sluit niet uit dat veel kiezers het populistische sfeertje beu zijn en opnieuw hunkeren naar een klassieke politieke kandidaat. Komt daar nog bij dat Oprah, om verkiezingen te winnen, ook Trump-kiezers zal moeten aantrekken. Is ze daartoe in staat? Niet zeker."

Euforie

Wat Kerremans sinds de Golden Globes wel opmerkt, is dat Oprah in het anti-Trump-kamp voor euforie heeft gezorgd. "Trumps tegenstanders zijn wanhopig op zoek naar een strohalm waarmee ze uit de politieke nachtmerrie kunnen ontsnappen. Zo heerst er een obsessie voor de zogenaamde impeachment-procedure om Trump af te zetten. Maar sinds zondagavond wordt ook de mogelijke kandidatuur van Oprah door velen gezien als een nooduitgang. De afkeer voor Trump is totaal, de wanhoop bij de Democraten kan niet onderschat worden."

Toch denk Kerremans dat de speculaties over Oprahs kandidatuur niet lang zullen duren. "Ik zie vooral een ballon die snel opstijgt, maar even snel naar beneden kan komen. Er is momenteel veel opwinding, maar ik denk niet dat die duurzaam is." Verder wil Kerremans voorlopig niet gaan in zijn analyse. "De onverwachte overwinning van Trump maakt dat ik als politiek analist erg voorzichtig ben geworden. In deze tijden van populisme is veel mogelijk. Alles eigenlijk."

Dat zegt ook Jan Van den Bulck, professor communicatie aan de Ann Arbor-universiteit van Michigan, onder andere gespecialiseerd in de relatie tussen politiek en de entertainmentindustrie. "Voor de verkiezingen van Donald Trump ging ik naar lezingen van politieke wetenschappers die allemaal met uitgestreken gezicht vertelden dat Trump niet kon winnen. Na Trumps overwinning gaven ze toe dat hun modellen niet meer klopten en dat ze meer boeken gingen lezen over reality-televisie."

Net dat maakt een figuur als Oprah Winfrey fascinerend, zegt Van den Bulck. "Zij heeft met haar tv-shows niet enkel een ongeëvenaarde populariteit maar ook een ongeziene geloofwaardigheid opgebouwd. Op een heel eigenzinnige manier heeft Oprah in haar shows talloze taboes doorbroken. Zij is veel meer dan een entertainer, temeer omdat zij eigenlijk al meer dan tien jaar bezig is met politiek. In 2008 steunde zij de kandidatuur van Obama en dat heeft hem miljoenen belangrijke stemmen opgeleverd. Tijdens Obama's overwinningsspeech in Chicago kwamen voortdurend twee mensen in beeld: de bekende predikant-politicus Jesse Jackson én...Oprah Winfrey. Vergis u niet: Oprah is al tien jaar politiek actief en met veel impact."

Van den Bulck wijst er ook op dat het niet de eerste maal zou zijn dat een Amerikaanse entertainmentfiguur politieke successen boekt. "Kijk naar Ronald Reagan: een acteur die het tot president schopte en voor veel Republikeinen nog steeds als een held geldt. Of neem Arnold Schwarzenegger, voormalig gouverneur van Californië. Schwarzenegger sprak met een zeer zwaar accent maar dat vonden zijn kiezers helemaal niet vreemd. Integendeel: wat veel kiezers wél problematisch vonden, waren al die klassieke politici die door spindokters dermate gestroomlijnd werden dat ze allemaal op elkaar begonnen te lijken."

Authenticiteit is erg belangrijk, en zeker in de VS hebben film- en tv-sterren een grote authenticiteitswaarde, zegt Van de Bulck. "Hollywood mag dan al fictie zijn, Amerikanen beschouwen film-en tv-sterren als vertrouwde figuren. De grote troef van Schwarzenegger was dat hij zo bekend was dat veel kiezers hem als een soort vriend beschouwden, een huiskamerfiguur. Ook Oprah Winfrey geniet van die troef, en dat is van onschatbare waarde."

Straffe quotes uit de speech van Oprah

"Vanavond wil ik mijn dankbaarheid uitdrukken voor alle vrouwen die jaren van misbruik en geweld hebben moeten ondergaan. Want zij - net als mijn moeder - hebben kinderen te voeden en rekeningen te betalen en dromen na te jagen. We zullen nooit de namen van die vrouwen kennen. Het zijn poetsvrouwen en landbouwers; ze werken in fabrieken en ze werken in restaurants, het zijn academici en ingenieurs en dokters en wetenschappers; ze maken deel uit van de wereld van technologie en politiek en zaken: zij zijn onze atleten in het olympisch team en onze soldaten in de strijdkrachten."

"Ik wil alle meisjes die vanavond naar deze uitreiking kijken laten weten dat er een nieuwe dag aan de horizon staat! En dat die dag eindelijk is aangebroken, is te danken aan een heleboel geweldige vrouwen - waarvan velen in deze zaal aanwezig zijn - en een aantal fenomenale mannen die hard vechten om ervoor te zorgen dat zij de leiders worden van een nieuwe tijd waarin niemand nog 'me too' zal moeten zeggen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234