Maandag 27/06/2022

AchtergrondVrouwenrechten

Wordt Spanje het eerste land in Europa met menstruatieverlof?

Paloma Alma (midden, in bordeaurode tuniek) loopt mee in een demonstratie op Internationale Vrouwendag op 8 maart 2020.  Beeld
Paloma Alma (midden, in bordeaurode tuniek) loopt mee in een demonstratie op Internationale Vrouwendag op 8 maart 2020.

Terwijl in België het debat volop woedt, loopt Spanje in Europa voorop met een wet die vrouwen met zware menstruatiepijn recht geeft op verlof. Mooi, vindt activist Paloma Alma, maar er zijn op dit vlak nog wel wat horden te nemen.

Dion Mebius

Perdona’, sorry hoor – er moet ‘menstruatie-activist’ Paloma Alma (32) iets van het hart. Het gesprek gaat over het voorgenomen menstruatieverlof in Spanje en de kritiek dat vrouwen een paar vrije dagen per maand in de schoot geworpen zouden krijgen. “Er zijn mannen met nekklachten, met rugklachten, die overspannen zijn of mentale problemen hebben. Dan is er toch ook niemand die hun recht op ziekteverlof, maandenlang vaak, ter discussie stelt?”

Heel Spanje lijkt sinds een kleine week een mening te hebben over de menstruatie, een onderwerp dat normaal gesproken nauwelijks ter tafel komt, en zeker niet op zo’n toon dat vreemde oren kunnen meeluisteren. De aanleiding is het voorstel van de linkse regering om vrouwen met hevige menstruatiepijn recht te geven op ziekteverlof. Spanje zou daarmee het eerste Europese land worden met zo’n ‘menstruatieverlof’, dat eerder werd ingevoerd in onder meer Indonesië en Zambia.

Dinsdag zette de ministerraad in Madrid het licht op groen voor het verlof, dat nog door het parlement moet worden goedgekeurd. In het voorstel, onderdeel van een wijziging van een brede vrouwenrechtenwet (zie inzet), krijgen vrouwen het recht om thuis te blijven op alle dagen waarop zij door hun menstruatie niet in staat zijn om te werken. Of hiervan sprake is, moet bepaald worden door een arts. Het verlof zal volledig worden betaald door de staat, om te voorkomen dat bedrijven minder vrouwen aannemen uit vrees dat zij iedere maand een werknemer én haar salaris kwijt zijn.

‘Ook verlof voor pijnlijke testikels’

Maar het initiatief trekt vuur. Een van de bezwaren is dat het verlof vrouwen een nieuw stigma zou bezorgen. “Bedrijven vragen ons nu al of we moeder willen worden”, reageerde een vrouwelijke bestuurder van de grote vakbond UGT bij Euronews. “Wordt de volgende stap dat ze ons vragen of we pijn hebben als we ongesteld zijn?”

Andere critici trekken de noodzaak in twijfel. Isabel Ayuso, de rechtse regiopresident van Madrid, zei haar tijd liever te besteden aan ‘echte problemen’. De bijdrage van een journalist op de conservatieve radiozender Cope, die stelde dat er nu ook een verlof moet komen voor mannen met ‘een ontsteking aan de testikels’, weerspiegelt intussen de toon van het debat op sociale media, vooral onder mannelijke tegenstanders.

Paloma Alma: 'Veel artsen zijn niet goed op de hoogte en weten geen juiste diagnose te stellen.' Beeld Cesar Dezfuli
Paloma Alma: 'Veel artsen zijn niet goed op de hoogte en weten geen juiste diagnose te stellen.'Beeld Cesar Dezfuli

Het zijn uitspraken die het gebrek aan kennis en begrip over menstruatiepijn in de samenleving illustreren, zegt Paloma Alma, een vaste stem in het menstruatiedebat in Spanje. Hoewel wetenschappelijk onderzoek schaars is en de bevindingen ver uiteenlopen, is duidelijk dat meer dan de helft van de vrouwen maandelijks pijn ervaart tijdens de menstruatie, volgens het Amerikaanse College voor Verloskundigen en Gynaecologen. Voor 5 tot 20 procent zijn de krampen zo heftig dat die het dagelijkse leven in de weg zitten.

“Maar veel artsen zijn niet goed op de hoogte en weten geen juiste diagnose te stellen”, vertelt Alma op haar kleine kantoor in Madrid. Het witte shirt onder haar knalrode jasje staat bol; ze is zes maanden zwanger. “En jou als vrouw is je hele leven verteld dat menstruatiepijn normaal is. Dus ga je er maar van uit dat je het gewoon moet verdragen.”

‘Samenleving is niet voorbereid‘

Om dat gebrek aan kennis bij vrouwen te bestrijden, begon Alma in 2016 met het geven van menstruatieles. Wat begon als een praatje tegen vriendinnen in een bar in Madrid groeide uit tot Cyclo, een bedrijf dat vrouwen cursussen aanbiedt om de eigen menstruatiecyclus te leren begrijpen en duurzame verzorgingsproducten verkoopt als de menstruatiecup (een herbruikbare beker die het bloed opvangt) en maandverband van biologisch katoen. Eind 2020 schreef ze er een boek over, ook met de naam Cyclo.

Haar betrokkenheid komt voort uit haar eigen verleden, vertelt ze. Vanaf haar vroege tienerjaren had ze last van vaginale infecties en andere gezondheidsklachten. Geen gynaecoloog kon haar helpen. “Tien jaar na mijn eerste menstruatie was ik wanhopig.” Ze besloot de tot dan toe voor haar onbekende menstruatiecup te proberen. Plots verdwenen haar klachten. “Toen realiseerde ik me dat ik allergisch was voor het maandverband en de tampons die ik gebruikte.”

In haar laatste baan vóór Cyclo, als receptioniste bij een advocatenkantoor, was er ‘geen plek’ geweest om haar menstruatiepijn te bespreken. “Ondraaglijke pijn heb ik nooit gehad, maar als ik recht op verlof had gehad, zou ik daar op bepaalde momenten misschien wel gebruik van hebben gemaakt.” Zo zullen de meeste vrouwen slechts zelden thuis blijven als het verlof er ook echt komt, denkt ze. En voor de rest geldt: “Wat heb je er als bedrijf ook aan als een vrouw wél komt, maar het niet uithoudt?”

Ze juicht de regeringsplannen toe, toch vreest ze dat “de samenleving er niet helemaal op voorbereid is”. Het ontbreekt nu nog aan een landelijk programma voor menstruatieles in het onderwijs. En hoe moeten de artsen die nu geen diagnose kunnen stellen, dat straks wel doen als voorwaarde voor het verlof? “Het is niet dat dit plan te ver gaat,” zegt Alma, “maar ik denk wel dat er een aantal erg belangrijke punten worden overgeslagen.”

Méér rechten voor vrouwen

Naast het menstruatieverlof gaf de Spaanse regering dinsdag haar goedkeuring aan een reeks andere voorstellen die de positie van vrouwen moeten verbeteren. Zo wil zij de controversiële ‘wettelijke bedenktijd’ van drie dagen voor een abortus schrappen. Vrouwen van 16 en 17 jaar hoeven niet langer toestemming van hun ouders te hebben voor een abortus.

Menstruatieproducten als maandverband moeten kosteloos worden verstrekt in onder meer onderwijsinstellingen, terwijl de morning-afterpil gratis wordt bij de huisarts. Zwangere vrouwen, die nu nog geen verlof vóór de bevalling krijgen en naar hun arts moeten als zij in de laatste weken niet meer kunnen werken, krijgen recht op betaald verlof vanaf de 39ste week van hun zwangerschap.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234