Vrijdag 02/12/2022

Wordt Schotland een onafhankelijk oliestaatje?

In aanloop naar het onafhankelijkheids- referendum van 18 september 2014 heeft Alex Salmond, de minister-president van Schotland, zijn blauwdruk van een nieuwe staat voorgesteld. Maar kan hij zomaar 90 procent van de Britse olie- en gasreserves in de Noordzee opeisen, het pond behouden en toetreden tot de EU?

"Onafhankelijkheid is een nieuwe en betere richting voor onze natie." De Schotse minister-president Alex Salmond spoorde gisteren strijdlustig zijn vier miljoen stemgerechtigde kiezers aan om volgend jaar de "ene kans in een generatie" te grijpen om "een eerlijker, welvarender land te worden" door het Verenigd Koninkrijk te verlaten. Niet hun barre Highlands moeten die voorspoed brengen maar de zee. In de 'Schotse territoriale wateren' liggen nog 24 miljard vaten olie en gas onontgonnen, meer dan 90 procent van de huidige Britse olie- en gasvoorraden.

De belastingen op die ontginning vloeien nu naar de Britse staatskas, waar ze vooral de overheidstekorten dempen. Salmond wil bij een ja-stem naar Noors model een oliefonds - het Scottish Energy Fund - oprichten dat de Schotse sociale zekerheid steunt. Op termijn, want een regering in Edinburgh zou eerst gedwongen worden om een deel van de historische Britse staatsschuld af te betalen.

Braveheart

Omdat Schotland ook over de grootste conventionele oliereserves van de EU beschikt - liefst 60 procent - verwacht Salmond weinig hinder om als onafhankelijke natiestaat toe te treden tot de EU. "We zullen een EU-lid blijven en zullen een zitje hebben aan de toptafel om Schotse belangen efficiënter te verdedigen", klinkt het in de blauwdruk 'Scotland's Future', meer dan 650 pagina's dik. "We lopen geen risico om de EU tegen de wil van het Schotse volk te verlaten." Salmond plant na een ja-stem een 'overgangsperiode' van 18 maanden, waarin hij zowel met Westminster als met Brussel de definitieve onafhankelijkheid in 2016 onderhandelt.

Zo eenvoudig wordt het dus niet. De regering in Londen is bij een scheiding niet van plan zijn strategische zwarte goud voor de Schotse kusten zonder slag of stoot op te geven. Nu maken de concessies deel uit van een economische regio, die de United Kingdom Continental Shelf (UKCS) wordt genoemd. Er zouden bij afscheiding harde onderhandelingen wachten over de vraag welke breuklijn wordt getrokken.

Ook de EU houdt het hart vast voor een afscheiding. "Er is geen precedent van een EU-lidstaat die uit elkaar valt. Dus zijn er geen regels. Dat zou onvermijdelijk improviseren betekenen", zegt Europakenner Hendrik Vos (UGent). "De meeste lidstaten hebben wel al laten verstaan dat wie zich losmaakt van een lidstaat zich ook buiten de EU plaatst. Schotland zou dan wel het volste recht krijgen om een nieuwe toetreding te onderhandelen, maar begint dan per definitie terug bij af - zoals Turkije en Albanië, bijvoorbeeld."

Zelfs als de nazaten van William 'Braveheart' Wallace voldoen aan alle technocratische EU-criteria dreigt een politieke patstelling. Vos: "Alle lidstaten moeten unaniem instemmen met een nieuwe lidstaat. Het VK dus ook. Bij een gecompliceerde boedelscheiding is een snelle erkenning dus uitgesloten. Ook Frankrijk en Spanje zouden een dam durven opwerpen. Parijs en Madrid regeren centralistisch en zijn bang voor een precedent, dat pakweg de separatisten in Bretagne of Catalonië op ideeën brengt."

Pond of euro

Nog een mogelijke streep door de rekening van Salmond is volgens Vos zijn hoop om in de Britse pondzone te blijven. "Het VK mocht het pond alleen behouden door een uitzondering te onderhandelen in het Verdrag van Maastricht. Als nieuwe lidstaat zou Schotland door Brussel verplicht worden om de euro in te voeren." Ook andere uitzonderingsclausules die Londen destijds kon afdwingen, zoals de korting op de bijdrage aan de EU-begroting en uitzonderingen voor justitiesamenwerking, zullen ze niet erven. "Denken dat onafhankelijkheid en nieuw EU-lidmaatschap in anderhalf jaar vlot beklonken kunnen zijn lijkt me dan ook hoog gegrepen."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234