Zondag 25/10/2020

Opinie

Wordt partijkaart belangrijker dan nationaliteit voor Europese ambtenaren?

Jelte Wiersma. Beeld RV

Jelte Wiersma is correspondent Europese Unie in Brussel voor Elsevier Weekblad. Hij schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

Het verschil tussen Martin Selmayr (CDU) en God? Wolfgang Schäuble (CDU), voorzitter van het Duitse parlement, wist het antwoord wel. "God weet dat hij Selmayr niet is." Ofwel: God kent nog enige bescheidenheid, Selmayr niet.

De machtsgreep van Selmayr, door zichzelf te promoveren van kabinetschef van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker tot secretaris-generaal van de Europese Commissie, onderstreept Schäubles intelligente grapje. Selmayr is uit op macht. Maar dat kan nauwelijks verbazen in de politiek.Waarom protesteren het Europees Parlement en zo’n beetje alle Franse en Nederlandse politici dan toch zo heftig?

Afgezien van de reguliere EU-bashing – ‘zie je wel, het is een corrupte boel in Brussel’ – steunt de oproer op twee benen.

Het eerste is het simpelste. Wie meer macht verwerft, doet dat ten koste van een ander. In het Europees Parlement vonden ze de machinaties van Selmayr als kabinetschef van Juncker dan ook maar wat mooi. Selmayr vergrootte hun macht. Het was immers deze Duitser die het idee lanceerde van de Spitzenkandidaten. Daarmee ontfutselde het Europees Parlement in 2014 het initiatief van de regeringsleiders voor de aanstelling van de Commissievoorzitter. Het Parlement eiste Juncker, de regeringsleiders bogen en het werd Juncker. Dankjewel Selmayr.

Maar als dezelfde Selmayr de hele Europese Commissie onder controle krijgt, kan datzelfde Europees Parlement zomaar eens macht verliezen. Ze weten daar immers hoe behendig Selmayr macht naar zich toe weet te trekken. Ook de regeringsleiders, die in 2014 van Selmayr verloren, vrezen dit.

Minstens zo belangrijk is de culturele clash: hoe stel je een bureaucratie samen?

Grofweg botsen in de Selmayr-zaak drie modellen. In de EU werden topambtenaren en EU-commissarissen benoemd langs nationale lijn. Het paspoort was het belangrijkste. Dit model wordt steeds meer losgelaten. De Europese Commissie is door Selmayr als Junckers kabinetschef zo georganiseerd dat nog maar een paar commissarissen er toe doen.

Deze machtsconcentratie voert de Commissie – aangejaagd door Selmayr – ook door op ambtelijk niveau. Dan vallen er landen uit de boot. Vooral Frankrijk vist achter het net. Bijna alle topposities in de EU zijn de laatste jaren in handen van Duitsers gekomen. Het is dan ook niet voor niets dat de Fransen zo op Selmayr inhakken. Zij hadden als groot land recht op veel topplekken, maar verliezen dit recht door het opgegeven van het nationaliteitsmodel.

Het nieuwe model dat hiervoor in plaats komt, is het in Duitsland en België bekende model waarbij ambtenaren naar politieke partijkaart worden benoemd. Dit is het loyaliteitsmodel. Niet objectiviteit of nationaliteit telt, de ‘juiste’ opvattingen des te meer.

Bart Staes (Groen): "Wie het met Selmayr oneens is, wordt monddood gemaakt" (+) 

Dit loyaliteitsmodel doet in Nederland de paarden steigeren. In Nederland zijn ambtenaren neutrale dienaars van de kroon. Dit is in de praktijk niet helemaal waar, maar het principe wordt nagestreefd. Dit is het neutraliteitsmodel.

Precedent

Deze modellen komen voort uit de verschillende nationale culturen én dienen nationale belangen. De Nederlandse oud-EU-Commissaris Frits Bolkestein (VVD) verbaasde zich er al over tijdens zijn tijd in Brussel: het gaat in de EU nooit over cultuur.

Terwijl de Selmayr-zaak behalve over macht, vooral gaat over cultuur. Voor Fransen geldt nationaliteit, voor Nederlanders neutraliteit, in België en Duitsland telt loyaliteit. De uitkomst van de Selmayr-zaak zal in de EU een precedent scheppen. Welk model wordt het Europese? Gokje: Het Duits-Belgische.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234