Woensdag 13/11/2019

Kernwapens

Wordt 'Doomsday Clock' weer bijgesteld na jaar vol nucleaire activiteit?

Na de inval in de Krim zei Vladimir Poetin dat hij kernwapens had klaarstaan. Obama's VS voeren dan weer nieuwe tests uit. Beeld EPA

Tikt de 'Doomsday Clock' verder naar de ondergang? Dat is de vraag die een expertenpanel van internationale atoomwetenschappers vandaag beantwoordt. Nog maar een jaar geleden is de klok aangepast, morgen is het mogelijk weer zover. "Zeker weet je zoiets nooit, maar het ziet er niet goed uit."

Nu is het nog drie voor twaalf, morgenavond om half acht onze tijd stellen de experts van de Bulletin of the Atomic Scientist de 'Doomsday Clock' mogelijk weer bij. De klok geeft weer hoe het gesteld is met de nucleaire en milieudreiging op onze planeet, en staat tot vandaag op drie voor twaalf. Het is een realistische gedachte dat we vanavond een minuut dichter bij middernacht komen, het afgelopen jaar was er dan ook een vol nucleaire activiteit.

De NAVO en de VS blijven voortbouwen aan het rakettenschild, ondanks de controverse. In Roemenië staat er al een raketafweersysteem, binnenkort is Polen aan de beurt. Dat is zowat de achtertuin van Rusland, dat zich dan op zijn beurt van de stoerste nucleaire kant laat zien. "Vladimir Poetin zei na de inval in de Krim dat hij nucleaire wapens had klaarstaan", zegt Sico van der Meer, kernwapenexpert van het Clingendael Instituut.

Intussen drijft het de spanningen tussen de VS en Rusland verder op, wat de jarenlange pogingen om de beide arsenalen verder af te bouwen niet ten goede komt. Belangrijk om te weten is dat de grote meerderheid van de nucleaire wapens in handen is van de twee grootmachten. Het gaat naar schatting over 15.000 atoombommen, of 90 tot 95 procent van alle atoomwapens op aarde. Zet daar Noord-Korea tegenover, dat onlangs het nieuws haalde met de test van een uiterst krachtige waterstofbom. Ten eerste twijfelen experts aan de echtheid van de test, ten tweede "beschikt het land over een tiental bommen die wellicht nog niet eens bruikbaar zijn", zo zegt van der Meer.

De bipolaire wereld uit de Koude Oorlog met de twee nucleaire grootmachten - Rusland en de VS - die elkaar op een bepaalde manier in evenwicht hielden, heeft vandaag plaatsgemaakt voor een complexere situatie met negen nucleaire staten: de VS, Rusland, China, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Pakistan, India, Noord-Korea en Israël (dat laatste land bevestigt noch ontkent het bezit van atoomwapens).

Drempel wordt lager

Daaruit vloeit een andere bezorgdheid voort: de modernisering van de atoomwapenarsenalen overal ter wereld. De VS voeren op dit moment tests uit in de woestijn van Nevada, in het Westen van de VS, met kleinere precisiebommen waarvan de explosieve kracht kan aangepast worden in functie van het doel. Op die manier beperkt men de nevenschade die zo'n bom veroorzaakt. "De meeste waarnemers gaan ervan uit dat op die manier de kans dat een kernwapen gebruikt wordt, groter is", legt professor internationale betrekkingen Tom Sauer (Universiteit Antwerpen) uit." De drempel om atoombommen in te zetten wordt met andere woorden lager.

Aan de andere kant zijn er ook lichtpuntjes: de nucleaire deal die Iran heeft gesloten met de zogenaamde 5+1-groep (Verenigde Staten, Rusland, China, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk en Duitsland) en de VN is het juridisch bindende klimaatakkoord van Parijs. Maar zelfs die lichtpuntjes durven sceptici in vraag te stellen.

Wetenschappers zijn er niet van overtuigd of het klimaatakkoord wel ver genoeg gaat of zelfs wordt nageleefd. Ook de deal met Iran is niet eenduidig positief. Hoewel defensie-expert Sven Biscop van het Egmont Instituut voor Internationale Relaties geen reden voor een grotere nucleaire dreiging ziet, merkt hij op dat de deal met Iran een tweesnijdend zwaard is. "Iran kan nog altijd relatief snel een nucleair wapen ontwikkelen. Die perceptie kan rivalen uit de regio, zoals bijvoorbeeld Saudi-Arabië, mogelijk pushen om zelf zo'n wapen te bouwen."

Of het al dan niet drie voor twaalf blijft weten we morgenavond, maar om u die tijdspanne in een historisch perspectief te tonen: in 1949 was het ook drie voor. De toenmalige Sovjet-Unie had voor het eerst een test met een atoombom gedaan, wat meteen het startschot was van de wapenwedloop tussen Rusland en de VS, tot op vandaag de grootste atoommachten ter wereld.

Beeld AFP
De 'Doomsday Clock' werd vorig jaar nog aangepast. Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234