Woensdag 07/12/2022

Wordt de schrijver ook nog gelezen?

Niemand zaagt aan de poten van Louis Paul Boon als Vlaanderens belangrijkste naoorlogse schrijver, zo lijkt het. Maar wordt hij ook nog gekocht, gelezen en gesmaakt? En leeft hij in de academische wereld?

Wie tijdens dit Boonjaar in de Vlaamse boekhandel op expeditie gaat, zal merken dat lang niet alle werken van de Aalsterse volksschrijver de planken vullen. Uitgeverij De Arbeiderspers opteerde er immers voor om vanaf 2005 een Verzameld werk in paperbackuitgaves te serveren. En dat is een werk van lange adem. Momenteel zijn elf delen beschikbaar, steeds voorzien van een nawoord en een tekstverantwoording door het Louis Paul Boon-documentatiecentrum. Dit jaar zouden Boontjes eenmanstijdschrift Reservaat en Het Geuzenboek nog in de handel moeten komen. "De keuze voor paperbacks en omslagen met opvallende kleuren is volgens ons de enige juiste voor het Verzameld werk", zegt directeur Kris Humbeeck. "Regelmatig bereiken ons berichten van jongere lezers die Boon hebben ontdekt. Een bekend iemand met street credibility heeft iets gunstigs over Boon gezegd of hun leraar Nederlands heeft enthousiasme opgewekt. En als extra argument horen we: de boeken van deze schrijver ogen erg fris." Pas in 2014 zullen de vierentwintig delen van het Verzameld werk afgerond zijn. "Boon heeft nu eenmaal schrikbarend veel geschreven. De laatste twee delen, samen 1.600 pagina's, zullen bijvoorbeeld het verspreid gepubliceerde en ongepubliceerde werk van de schrijver bundelen."

Bij uitgever De Arbeiderspers tekent men geen al te uitbundige verkoopcijfers op voor het Verzameld werk. De laatste drie jaar gingen er in Vlaanderen welgeteld 4.945 exemplaren van Boonuitgaven over de toonbank: in 2010 2.372, in 2011 amper 870 maar in 2012 wel al 1.703, een eerste schuchter effect van het Boonjaar. Topper is De Kapellekensbaan (982 - niet in het Verzameld werk), gevolgd door Fenomenale Feminateek (777) en De paradijsvogel (687). Mijn kleine oorlog, Boons alltime classic, was slechts goed voor 344 verkochte exemplaren.

Een rondgang dan maar langs de boekhandel, om het profiel van de hedendaagse Boonlezer te achterhalen? Daar klinken gemengde geluiden. Het Antwerpse antiquariaat Demian stelt vast dat het werk van Boon in diverse leeftijdscategorieën goed blijft verkopen. "Ik ben niet het soort antiquair dat omwille van het Boonjaar een etalage Boonboeken zal opzetten", zegt zaakvoerder René Franken. "Maar ik heb ze wel altijd op voorraad. Het aanbod is gelukkig groot. De klassiekers als De Kapellekensbaan en Mijn kleine oorlog in oudere edities slijt ik makkelijk. En opmerkelijk is hoe vlot Mieke Maaike's obscene jeugd hier van de hand gaat. Meestal aan jonge meisjes, die zijn daar erg enthousiast over." Minder goed scoren bij Demian historische werken als Het Geuzenboek of De bende van Jan de Lichte. Op het Verzameld werk ontvangt hij gemengde reacties: "Die editie is op zijn zachtst gezegd omstreden. Nogal wat van mijn klanten zijn op zoek naar de reguliere uitgaven van weleer."

Ook Kris Landuyt, directeur van de Antwerpse De Slegte, is van oordeel dat het Verzameld werk ook in gebonden editie had moeten verschijnen. "Zo plezier je zowel de gewone lezer als de diehard-verzamelaar." En die zijn er nog steeds in ruime mate, merkt Landuyt. "Boon loopt behoorlijk goed, we hebben steeds anderhalve plank werk van hem in de aanbieding."

En jawel, ook bij De Groene Waterman is Mieke Maaike's obscene jeugd - nu uitverkocht - het meest begeerde Boonboek, op de voet gevolgd door Mijn kleine oorlog. Maar van een stormloop kunnen ze zeker niet gewagen. "De meesten van onze klanten hebben de Boonklassiekers al in huis", vermoedt zaakvoerder Edith Aerts. "Boon wordt hier slechts mondjesmaat verkocht, hoewel we natuurlijk zoveel als we kunnen in de winkel houden. Regelmatig komen hier wel studenten aankloppen die De Kapellekensbaan en Vergeten straat op de kop willen tikken." Toch ziet Aerts jongeren zelden spontaan Boon aanschaffen: "Hoe schitterend het werk van Boon ook is, het vergt toch een zekere voeling met zijn leefwereld."

Passa Porta Bookshop in Brussel luidt een iets andere klok: "Wij verkopen het werk van Boon nog wekelijks. En ja, ook aan jonge mensen. Niet in tientallen exemplaren, hoor, maar Boon loopt toch stukken beter dan andere gecanoniseerde auteurs als Reve of Mulisch." Steven Van Ammel prijst de editie van het Verzameld werk: "Door de paperbackuitvoering is het een volkse editie voor een volkse schrijver. Geen reeks voor verzamelaars, want je hebt veel mensen die zich gewoon de losse delen aanschaffen."

De Gentse kwaliteitsboekhandel Walry ziet het vrij rooskleurig in. "Tja, er zijn wel een hoop titels uitverkocht", meldt Paul Luyten, "maar we zijn nogal gelukkig met ons twaalftal vaste intekenaars op het Verzameld werk." Walry bracht Boon de voorbije weken onder de aandacht met een actie waarbij lezers op zoek gingen naar de mooiste citaten uit De Kapellekensbaan. "Dat leefde wel sterk."

De fluctuerende populariteit van Boon valt ook op bij de uitleningen die de Stedelijke Bibliotheek in Gent optekent. "Als elke titel van Boon in de loop van het jaar hier één keer uitgeleend wordt, zijn wij dik tevreden", zegt afdelingsverantwoordelijke literatuur Johan Eeckhout. "Maar de nieuwe uitgaven van het Verzameld werk gaan wel minstens vijf à zes keer per jaar buiten. Er is constant vraag naar, vooral de historische werken doen het goed. Boon mag eigenlijk niet klagen. In vergelijking met andere klassieke auteurs als Streuvels en Walschap staat hij nog op de plank. De rest moet je meestal opvragen in het magazijn."

Weinig Vlaamse auteurs wekken trouwens zoveel geschakeerde academische interesse op als Boon. In het Antwerpse Letterenhuis merken ze bij studenten "een constante aandacht" voor zijn oeuvre. De Vlaamse archiefinstelling heeft dan ook bijzonder veel Boonmateriaal onder de pannen: handschriften, maar ook brieven van en aan Boon, fotomateriaal, archivarische documenten en knipsels. Volgens wetenschappelijk medewerker Jan Stuyck is het Boononderzoek een "redelijk florissant, vooral omdat het zo breed gedragen wordt door alle Vlaamse universiteiten. En het scheelt natuurlijk als er een Boon-documentatiecentrum is dat onderzoekers aan het werk zet."

Volgens professor Humbeeck ligt de klemtoon op "wetenschappelijke edities en tekstgenetisch onderzoek": "Dat helpt ons bij het redigeren van het Verzameld werk." Wat lokt jongere mensen naar Boon, denkt hij? "Uit mails van oud-studenten die leraar geworden zijn en met enthousiasme Boon voor de klas brengen, begrijp ik dat naast Mijn kleine oorlog vooral De bende van Jan de Lichte zich uitstekend leent als introductie tot Boontjes universum. Maar ik heb een dochter die dan weer helemaal weg is van Abel Gholaerts en Vergeten straat. Wat hen aantrekt, is de brutale overtuigingskracht van zijn proza en de durf. Het bestudeerd ongepolijste en het volstrekt lak hebben aan literaire regels en een bepaalde harmonieleer. En het is spannend dat er zoveel verschillende 'Boons' zijn."

Dat Louis Paul Boon nog steeds verstoken is van een biografie, voelt aan als een schrijnend gemis. Wanneer zal Humbeecks zo vaak aangekondigde biografie Gelijk de vis zwemt moet ik schrijven het licht zien? "Ik laat me nu niet meer opjagen. In de loop der jaren ben ik gaan beseffen dat ik voorrang moet geven aan het Verzameld werk en pas daarna aan de eindredactie van de biografie kan beginnen, die ik graag in 2015 zou zien verschijnen. Waarom? Omdat bij de voorbereiding van het Verzameld werk zoveel belangrijke nieuwe informatie boven water komt. Ik wil niet het risico lopen mijn biografie na een halfjaar als hopeloos gedateerd te moeten bestempelen. Die biografie publiceren voordat het Verzameld werk is voltooid, is gewoon stom."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234