Vrijdag 27/05/2022

Duitse verkiezingen

Wordt Angela Merkel zondag afgestraft voor haar vluchtelingenbeleid?

Merkel op campagne met CDU-lijsttrekker Julia Klöckner in Rijnland-Palts. Beeld REUTERS
Merkel op campagne met CDU-lijsttrekker Julia Klöckner in Rijnland-Palts.Beeld REUTERS

Zondag trekken bijna 13 miljoen Duitsers naar de stembus. Het zijn 'maar' regionale verkiezingen in drie deelstaten, toch staat er grotendeels slechts één nationaal thema bovenaan de agenda van de kiezer: de vluchtelingenproblematiek. Vooral de nieuwe rechtspopulistische partij Alternatieve für Deutschland (AfD) zou garen spinnen bij Angela Merkels 'Wir schaffen das'-aanpak.

De verkiezingen in Baden-Württemberg, Rijnland-Palts en Saksen-Anhalt zijn de eerste sinds bondskanselier Angela Merkel met haar Willkommenspolitik in 2015 meer dan 1 miljoen vluchtelingen met open armen ontving in Duitsland. Algemeen worden ze dan ook beschouwd als een test voor haar 'grote coalitie' op nationaal vlak van de christendemocraten van CDU en CSU en de sociaaldemocraten van de SPD.

Cruciaal is natuurlijk het antwoord op die vraag, dat pas zondagavond bekend zal zijn. De peilingen beloven alvast niet veel goeds. Hoewel de CDU in twee van de drie staten lijkt te zullen standhouden, is het vooral het rechtspopulistische Alternative für Deutschland (AfD) dat garen zou spinnen bij het ruimhartige vluchtelingenbeleid van Mutti Merkel. In 2015 kwamen een miljoen migranten Duitsland binnen. De AfD, die pas drie jaar bestaat en zich in het begin vooral tegen de euro afzette maar zich nu op het randje van het xenofobe profileert in het vluchtelingenthema, komt in de peilingen overal uit op tweecijferige stemmenpercentages. De partij zou daarmee haar aanwezigheid versterken van vijf naar acht deelstaatparlementen en zich regionaal verder kunnen uitbouwen. Die regionale aanwezigheid is cruciaal voor de nationale verkiezingen van volgend najaar.

Akkoord met Turkije niet toevallig?

De drie deelstaten zijn samen goed voor een vijfde van de Duitse bevolking. Politicologen vinden het dan ook niet verwonderlijk dat de EU, met Merkel als een van de zwaargewichten, het maandag op een akkoord gooide met Turkije dat de migratiecrisis onder controle moet krijgen. De doelstelling om een deal uit de wacht te slepen - critici menen dat Europa zich in zijn hemd heeft laten zetten - was "duidelijk verbonden" met de Duitse deelstaatverkiezingen, meent Jens Walther van de universiteit van Düsseldorf. Merkel heeft eind 2015 al beloofd dat ze een rem zal zetten op het aantal vluchtelingen dat neerstrijkt in Duitsland, en wil die belofte nu ook omzetten in daden.

De kritiek en de scepsis, ook binnen haar eigen coalitie, zijn echter nog niet gaan liggen. Tegenstanders van Merkels beleid verlaten de CDU voor rechtse partijen, voorstanders voor linkse. Het leidt zelfs tot de absurde situatie dat de groene premier en lijsttrekker in Baden-Württemberg, Winfried Kretschmann, Merkels beleid veelvuldig prijst, terwijl de CDU-lijsttrekker, Guido Wolf, zich zoveel mogelijk van zijn partijgenote probeert te distantiëren. Merkel maande de verwarde kiezers dinsdag nog in het Württembergse Nürtingen: "Ik zeg de kiezers dat iedereen die mijn vluchtelingenbeleid steunt, op de CDU moet stemmen en op niemand anders."

Wie doet het goed in welke deelstaat, en wat staat er op het spel? Een overzicht:

null Beeld AP
Beeld AP

Rijnland-Palts (regering van SPD-Groenen)

Rijnland-Palts, aan onze zuid-oostelijke grens, is de enige deelstaat waar CDU en SPD beide lijken te kunnen standhouden. De twee partijen zijn er - net zoals in 2011 - in een nek-aan-nek-race om de eerste plaats verwikkeld, dat vooral ten koste gaat van de Groenen, die nu samen met de SPD de regering vormen. CDU is op dit moment de enige oppositiepartij, hoewel ze vijf jaar geleden nipt de grootste werd.

De Groenen verliezen zo'n 10 procent in de peilingen, terwijl nieuwkomer AfD rond de 9 procent zou uitkomen. Het lijkt er dan ook op dat ontevreden groene kiezers richting CDU en SPD opschuiven, terwijl de ontevredenen daar richting AfD trekken.

SPD-minister-president Malu Dreyer lag in de peilingen lange tijd achter op de CDU met rijzende ster Julia Klöckner, door velen omschreven als de politieke erfgename van Angela Merkel. Maar de voorbije weken heeft Dreyer haar ambtsbonus toch weten uit te buiten en liggen de SPD en de CDU nu nek-aan-nek met elk ongeveer 35 procent van de stemmen.

Baden-Württemberg

In het economisch sterke en welvarende Baden-Württemberg krijgen CDU en SPD naar alle waarschijnlijkheid wel klappen, met beide verliezen tot 10 procent. AfD zou er goed zijn voor tussen 11 en 13 procent van de stemmen. De deelstaat in het zuidwesten, grenzend aan Frankrijk en Zwitserland, is al bijna een halve eeuw CDU-grond, maar de partij dreigt er nu als grootste partij onttroond te worden door de Groenen.

Winfried Kretschmann werd in 2011 al de eerste groene minister-president van een Duitse deelstaat dankzij een coalitie met de SPD, en zijn populariteit zou de Groenen nu naar een ongekende hoogte kunnen stuwen van het niveau van een volkspartij.

Maar de Groenen mogen in Baden-Württemberg dan wel 32 tot 33 procent van de stemmen krijgen, de vraag is of een coalitie met de partij van vicekanselier Sigmar Gabriel nog mogelijk is. De SPD zou in vergelijking met 2011 9 procent moeten inleveren en uitkomen op nog nauwelijks 14 procent. Elk verlies kan cruciaal zijn voor de coalitie die in 2011 al amper goed was voor 47,3 procent van de stemmen en een nipte meerderheid van 71 zetels op 138. Zullen de Groenen daardoor in zee gaan met de CDU van Merkel?

Saksen-Anhalt

In het nog altijd vrij achtergestelde Saksen-Anhalt, dat vroeger deel uitmaakte van de DDR, heeft de AfD tot slot het meeste reden om de champagneflessen klaar te zetten. De partij krijgt er in de peilingen 18 tot 19 procent van de stemmen. AfD zou in die deelstaat dan de derde partij worden, na de CDU (32 procent) en het extreemlinkse Die Linke (21 procent), en er groter worden dan de SPD (14 procent, een verlies van 7,5).

Vraag is dan ook of minister-president Reiner Haseloff (CDU) er verder kan regeren met de sociaaldemocraten. Mogelijk moet hij er de Groenen bijnemen om aan een meerderheid te geraken. Een coalitie met Die Linke of AfD is uitgesloten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234