Dinsdag 07/04/2020

Glazen kantoren

Worden we hoe langer hoe banger voor 'de man'?

Beeld Brecht Vandenbroucke

Na Dutroux waren we bang voor de pedofiel. Nu wapenen we ons tegen de verkrachter, getuige de glazen kantoren aan de Universiteit van Gent. Worden we hoe langer hoe banger voor 'de man'?

Kinderen en mannen: na de zaak-Dutroux in 1996 zijn we altijd op onze hoede geweest voor de (bij)bedoelingen van heerschappen die rondhangen in de buurt van kleuterscholen, crèches en speelpleintjes. In de Verenigde Staten zelfs nog veel extremer dan bij ons: daar kom je er als man alleen de sterk omheinde speeltuinen gewoon niet meer in. "Geen vader? Dan heeft u hier niets te zoeken. Prettige dag nog!"

Beelden we het ons in of verschuift het probleem vandaag steeds meer naar volwassen vrouwen en mannen? Denk aan de metrostellen in Japan en India, gescheiden voor man en vrouw, puur om seksueel geweld te voorkomen. En veel dichter bij huis: de fel besproken glazen kantoren die de Universiteit Gent wil installeren, om zo grensoverschrijdend gedrag te vermijden. 

Een externe commissie pleit ervoor om professoren hun een-op-eengesprekken met studenten in die transparante ruimtes te laten voeren. Een opmerkelijke maatregel naast andere suggesties, zoals het aanstellen van extra aanspreekpunten voor slachtoffers en een nieuwe gedragscode.

Worden we - bang voor de pedofiel en voor de verkrachter - hoe langer hoe banger voor de man? Niet dat we seksueel geweld willen minimaliseren, integendeel. De cijfers zijn hallucinant, en dan weten we niet wat er nog allemaal onder de mat geveegd ligt. Zo'n 20 procent van de jonge vrouwen en 10 procent van de jongemannen is al minstens één keer in hun leven geconfronteerd met seksueel geweld. En dat gebeurt niet zelden aan de universiteit of op de werkvloer.

'Culture of fear'

Angst voor de man? Spreek liever van angst voor allerhande risico's, meent sociaal psycholoog Alain Van Hiel, verbonden aan de UGent. "Een socioloog heeft het ooit de 'culture of fear' genoemd. Typisch voor deze tijd. We hebben niet alleen de neiging om mannen als gevaar te zien, we spotten overal risico's. En de moderne mens wil die risico's zo klein mogelijk maken. Hoe zich dat uit? Kinderen spelen bijvoorbeeld veel minder op straat. Omdat we bang zijn voor het verkeer, bang dat een onbekende hen zal ontvoeren."

Toch linken we dat schrikbeeld vaak aan mannen, beaamt Van Hiel. "Dat is niet helemaal verwonderlijk. We enten onze angsten niet zomaar op iets neutraals. En we moeten daar geen doekjes om winden: er zijn vrouwonvriendelijke mannen. Veel daders zijn mannen. Dan hebben we een bepaalde tendens om dat uit te vergroten."

De massa-aanranding in Keulen, vorig jaar op oudejaarsnacht, heeft veel in gang gezet, meent de sociaal psycholoog. "Veel vrouwen hadden het gevoel: ook wij zijn slachtoffer van seksueel geweld. Of: ook wij zitten met die angst. Wie van nature al bang is, wordt daar ook alleen maar angstiger door. Als je weet dat er gevaar dreigt, begin je ook meer indicatoren te zien. Denk aan tijden waarin er verhoogde waakzaamheid is voor bompakketten. Dan zul je ook sneller 'verdachte' aktetassen zien staan."

Van Hiel vindt het gevaarlijk om alle mannen in een hokje te duwen, ook in een glazen. "Zo maak je van de uitzondering - de professor met losse handjes - de norm. Daar moet je mee oppassen. Je maakt elke interactie op voorhand beladen. Als je het mij vraagt leidt dat niet tot betere man-vrouwverhoudingen. Oké, je wilt risico's mijden, maar zo hinder je toch ook het onbevangen contact."

Wel neemt de Universiteit van Gent het probleem van seksueel overschrijdend gedrag ernstig. En dat op zich is eerbaar, menen experts. Zeker als je weet dat studenten bijzonder kwetsbaar zijn, zowel voor daderschap als slachtofferschap. Zo zijn ook Amerikaanse universiteiten hard bezig met het inzetten van preventiecoördinatoren, na een reeks schandalen tussen studenten onderling.

Schemerzone

In het Verenigd Koninkrijk zijn er dan weer deontologische codes die vastleggen welk soort relatie professoren en doctoraatsstudenten mogen hebben. Vaak is dat: geen relatie, behalve dan hun academische. Maar ook daar stond de maatregel er pas op papier na een schandaal, stelt Liesbeth Kennes, sociaal pedagoog en oprichter van de blog Wij Spreken voor Onszelf.

"Op dat vlak zitten wij hier in een schemerzone: er zijn geen codes of afspraken. Als niemand weet wat de culturele norm is, kunnen er erg makkelijk zaken gebeuren die ontoelaatbaar zijn." 

En dat is precair: doctoraatsstudenten zijn enorm afhankelijk van hun promotor. Dat zijn vrij unieke machtsrelaties. In juni van dit jaar kwamen nog een aantal meldingen aan het licht van seksuele intimidatie en ongepast gedrag tussen een professor en enkele doctoraatsstudenten aan de UGent. Daarop besliste rector Anne De Paepe om een externe commissie aan te stellen om zich over een plan te buigen.

Of dat in een angst voor mannen kadert? Sociologe Veerle Draulans, verbonden aan de KU Leuven, weerlegt dat. "Wel durven vrouwen meer melding te maken van seksueel geweld. Dat is een heel andere tendens die speelt." 

Op bezoek in een andere Europese universiteit zag ze het ooit: glazen stroken naast de deuren. Niet alleen voor de lichtinval, maar ook om de sociale controle te verhogen, zo werd haar uitgelegd. "Zowel voor gesprekken tussen docenten en studenten, als tussen collega's onderling. Kwestie van niet in de verleiding te komen om fysiek of verbaal uit de hoek te komen. Let wel, dit geldt niet alleen voor mannen. Het kan evengoed om een vrouwelijke professor gaan tegenover een student. Die kan ook imponerend overkomen. Het gaat op voor elke ongelijke machtsverhouding. Al kun je je natuurlijk afvragen: leidt zo'n glazen ruimte dan niet tot een verschraling van de sociale omgang?"

Je kweekt een 'cultuur van wantrouwen', vreest Liesbeth Kennes. "Een cultuur waarin je elk contact tussen man en vrouw op voorhand gaat problematiseren lijkt me erg ongezond. Het is alsof je overal camera's zou zetten. Waar zal het seksueel geweld zich dan manifesteren? Juist ja, daar waar er geen camera staat."

Want stel: die promotor en zijn doctoraatsstudente moeten op congres naar het buitenland. Wat als hij haar daar op een etentje trakteert, en hij na een paar gangen en glazen te ver gaat? "Dan mag hij in eigen land nog netjes met haar in een open ruimte zitten", stelt Liesbet Stevens, adjunct-directeur van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen.

Los van de vraag of die transparante ruimtes zinvol zijn, vertrekken ze wel van een impliciete opvatting, meent Stevens. "Dat elk een-op-eencontact een potentiële risicosituatie is. Natuurlijk is dat niet zo. Maar hoe ga je ze van elkaar onderscheiden? Veel mannelijke proffen zullen nu gepikeerd reageren. Precies omdat ze zich ook geviseerd voelen: 'Jij bent een potentiële aanrander of verkrachter.' Dat is heel confronterend. Het is ook een onjuiste boodschap. Maar je wilt de rotte appels er natuurlijk wel uit. Het punt is: moeten we ervan uitgaan dat elke persoon met macht die macht ook zal misbruiken?"

Toegevingen

Seksueel geweld is dit jaar duidelijk op de maatschappelijke agenda gezet. En terecht, daar is iedereen het over eens. Maar, zo stelt Liesbet Stevens, het risico bestaat dat we de zaken dan gaan vereenvoudigen. "Het is absurd om te denken dat mannen niet perfect voor kinderen kunnen zorgen, bijvoorbeeld. Maar wil je vandaag kleuterleider worden, dan wordt er toch al een beetje raar opgekeken. Dan moet je al stevig in je schoenen staan." 

"Zowat alle daders van seksueel geweld zijn mannen, maar dat betekent niet dat alle mannen dader zijn van seksueel geweld. Daar moet aandacht voor zijn, dat zeg ik ook tegen mijn studenten. Dat is een punt dat we moeten blijven maken. Anders ga je zo een grote groep mannen valselijk beschuldigen."

De grote meerderheid van de mannen zal zich nooit bezondigen aan seksueel overschrijdend gedrag. Kun je van hen dan bepaalde toegevingen of gedragingen verwachten zodat het anderen, die wel losse handjes hebben, zal weerhouden van misbruik? Volgens Liesbet Stevens is het aan alle mannen om hier "op een intelligente manier" mee om te gaan. "Nu lijkt het misschien alsof alle mannen zich ineens moeten verontschuldigen voor een paar verkrachters. Maar wil je het seksueel geweld aanpakken, dan heb je natuurlijk álle mannen nodig om dat mee te bestrijden. Dan heb je er niet veel aan dat ze gepikeerd reageren en er verder geen aandacht aan schenken."

Voorlopig houdt sociaal psycholoog Alain Van Hiel het bij zijn gebruikelijke kantoren. Gekker dan dat hoeft niet voor hem. "Niet dat alleen de man daarvan de pineut is, verre van. Ook de vrouw moet dat glazen hok in. Voor haar is dat toch ook een beetje bizar, niet?"

Maar, zegt Liesbet Stevens, het is niet omdat de maatregel van de glazen stolp sneuvelt dat het hele plan geen kans meer maakt. "Want we komen van ver, hoor. Hoe was het vroeger? Niet vet. Ik herinner me een professor die op heterdaad werd betrapt met een doctoraatsstudente. Een geval van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het gevolg? Hij mocht een sabbatjaar nemen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234