Donderdag 21/10/2021

Wonderjaren op de scène

Het is nogal wat: zes Britten en Duitsers maken met veertien kinderen een theaterproductie voor volwassenen. Before Your Very Eyes gaat in wereldpremière in Berlijn, de Belgische première speelt aanstaande donderdag in CAMPO. Het collectief Gob Squad is hier misschien nog niet zo bekend, maar wie vorig seizoen het heerlijke Kitchen zag, zal deze club nooit meer vergeten. Door Griet Op de Beeck

n het café van CAMPO Nieuwpoort staan grote schalen met veel eten. Als het tijd is voor de lunch komen er uit alle hoeken van het theater grote en kleinere mensen gekropen. Makers, spelers en entourage schuiven aan. Een enorme bende, collectief in staat van lichte opwinding. Want de première komt in zicht en er is nog veel werk. Dat kan moeilijk anders, gezien het opzet. Het is dat Dirk Pauwels, nog even artistiek leider van CAMPO, al jaren bewijst dat hij een neus heeft voor zulke dingen, of een mens zou geneigd zijn te denken dat het onmogelijke gevraagd wordt.

Een Brits-Duitse groep performers die altijd zelf op de scène staat, moet nu jongeren begeleiden in het spelen. Gob Squad is ook een echt collectief, dus elke beslissing moet door zes mensen worden genomen en goedgekeurd. Als zij tijdens de repetities met hun jonge spelers praten, doen ze dat in het Engels, dus alles moet simultaan vertaald worden. Normaal werken ze nooit met een vast script, maar nu wordt de voorstelling boventiteld (ze spelen veel in het buitenland) en dus moet er wel een scenario worden vastgelegd. De kinderen repeteren en spelen in twee teams van zeven, maar zijzelf, met hun verhalen en hun vragen, zijn wel het onderwerp van de voorstelling. Eigenlijk maken ze dus een beetje twee producties. Er wordt gewerkt met opgenomen beelden én live video, en de jongeren zelf zitten in een afgesloten, vierkante ruimte van spiegelglas waar ze zelf niet doorheen kunnen kijken - het publiek ziet hen wel. In onze serie ‘slopende ondernemingen’ lijkt Before Your Very Eyes hoog te scoren. De mensen van Gob Squad noemen het achteloos “prettig uitdagend”, wat iets over hen zegt.

Sarah Thom is een van de zes makers: “Wij dachten eerst ook: Are we crazy?(lacht) Maar door het onszelf moeilijk te maken, zetten we stappen in onze eigen artistieke ontwikkeling, merk ik. En er zit ook rijkdom in de beperking. Neem bijvoorbeeld het gedoe met de taal. Al dat vertalen is op zich behoorlijk omslachtig en tijdrovend. Maar daardoor worden we gedwongen op voorhand heel goed door te denken wat we precies gaan zeggen. Dat is eigenlijk pure winst.”

Het is een innemende club: Fons (11), Spencer (14), Robbe (13), de broers Faust (14) en Ramses (13), Maurice (10), Gust (12), Ineke (12), Tasja (14), Jeanne (10), Aiko (11), Martha (13) en de twee Zoë’s, allebei 13. Heel verschillend, leuk met elkaar, zot van de makers die hen omringen en geweldig enthousiast over hun theaterervaring. Hoe meer je hen bezig ziet en hoort, hoe meer zin je krijgt er stiekem eentje mee naar huis te nemen.

Het gezelschap is ook een en al charme, op en naast de scène. Gob Squad werkt al sinds 1994 in Nottingham en Berlijn aan producties die afwijken van elke klassieke norm. Ze mixen performance, theater, video en installatie, ze spelen op locatie en in theaters. Ze hanteren codes uit tv, film en popmuziek om de mysteries van het leven zoals we het kennen, in al hun donkerte en al hun schoonheid, bloot te leggen.

De liefde tussen beide partijen is groot. Spencer: “Toen ik vorig jaar hun voorstelling Kitchen zag, wist ik: Gob Squad is geniaal.” Zoë: “En de mensen zijn ook allemaal super. Ze laten ons heel veel zelf aanbrengen, we moeten niet zomaar doen wat ons gezegd wordt.” Faust: “Ik dacht: theater, dat is met een tekst en rollen. Maar hier draait het om wie wij zijn en wat we mee bedenken. Ik vind het ook leuk dat ze altijd zo positief zijn. Zelfs als wij het verknallen.”

Zeven levens

Sarah Thom: “I totally love them. Ik ken hen ondertussen al ruim twee jaar. We repeteren telkens in blokken tijdens vakantieperiodes. En ik mis hen echt als ik hen niet zie. We wisten niet wat het ging geven, met kinderen werken, maar ik sta er echt van te kijken hoe goed ze zijn. Ik vind hen niet beperkter dan onszelf als performers. Het zijn sponzen. Ze stellen nooit lastige vragen over wat hun motivatie is bij deze of gene scène, ze staan open en ze smijten zich. We hebben ook veel geluk dat we de kids goed hebben gekozen. Voor ons was het belangrijk dat ze een naturel hadden voor de camera, dat ze met hun eigen verbeelding aan de haal kunnen gaan.”

Een van de problemen van producties maken met kinderen is dat ze ouder worden. Het gebeurt regelmatig dat ze tijdens tournees die vaak twee jaar of zelfs langer duren, spelers moeten vervangen wegens inmiddels te groot. Gob Squad heeft ervoor gekozen met de tijd die voortschrijdt te werken. Je ziet in de voorstelling beelden van hoe de kinderen waren in het prille begin, en hoe ze nu zijn. Een groot verschil, en op het einde van de tournee - over twee jaar pas - wordt dat nog frappanter. De spelers zelf vinden die confrontatie misschien nog het lastigst. Ramses: “Zo schaamtelijk om te zien: ik was toen verliefd, en ik sprak constant over de liefde, en die fragmentjes worden de hele voorstelling door gebruikt. Zo erg.”

Tasja: “Ik schaam mij ook. Ik hoor mezelf meningen verkondigen waar ik nu van denk: waar slaat dat op?” Aiko: “Ik had tijdens de auditie nooit mogen zingen, zo vals dat ik klonk. Nu zit ik op zangles, het gaat al beter.” Martha: “Ik was echt een on-ge-loof-lijke seut vroeger. En ik lijk zo klein, alsof het vijf jaar geleden is in plaats van twee.” Robbe: “Als ik die beelden terugzie, valt het mij op hoe anders ik het nu zou spelen. Ik heb al veel bijgeleerd over theater, merk ik.” Spencer: “Ik herinner me nog dat ik echt tevreden was over mijn auditie, terwijl ik nu alleen maar kan denken: wat een rare, kleine jongen en wat staat hij daar eigenlijk te doen?”

Allemaal wenen

In de voorstelling kijken de kinderen terug naar wie ze waren, en lopen ze vooruit op hun tijd. Opeens zijn ze rokende volwassenen die met een kop vol gedachten voor zich uitkijken. Waar of de voorstelling volgens hen over gaat, vraag ik. Ramses: “Op de site staat: ‘zeven levens in fast forward’. Daarmee bedoelen ze die van ons, hè.” Spencer: “Over de tijd.” Faust: “Over groeien en doodgaan.” Gust: “En dat de dood eigenlijk niet zo erg is.” Maurice: “Ik had daar al wel over nagedacht, over de dood, maar toch nooit zoveel als nu.” Zoë: “Het is een heel emotioneel stuk.” Ineke: “Dat vind ik niet. Wij moeten toch geen grote emotie staan te spelen?” Gust: “Mijn familie is gevoelig. Zij gaan toch allemaal wenen als ze het stuk zien.” Fons (tegen mij): “En gij ook, volgens mij.” Tasja: “Het is wel confronterend.” Ineke: “Ook voor ons, we vertellen wel geheimen over onszelf.” Tasja: “Als er gefilmd werd, zaten we in zo’n klein hokje, lekker veilig. Ik denk dat sommige mensen gaan schrikken als ze zien wat er allemaal gezegd is.” Gust: “Niet dat we opbiechten dat we misbruikt zijn door een pastoor of zo, hè.” Zoë: “Waar het vooral om gaat: toeschouwers gaan echt moeten nadenken als ze kijken, maar ze zullen een ervaring rijker zijn.” Maurice: “Trouwens, er zit ook humor in.” Faust: “En ook sjieke stukken.” Fons: “Het is supercool, mega de max.”

Accent

Sarah Thom: “Ik denk en hoop dat er evenveel interpretaties zijn als er mensen naar kijken. Maar de dood speelt absoluut een grote rol. Bij Gob Squad zijn we daar op dit moment allemaal een beetje door geobsedeerd. Maar voor ons is dat onverbiddelijke einde vooral een bevestiging van het leven. Je moet niet teren op verwachtingen, je moet het nu doen, genieten van wat er is op het moment dat het er is. Ik ben zelf bijna vijftig, en ik kan met een zekere melancholie kijken naar jonge mensen die uitbundig staan te dansen. Ik kan dat nu niet meer op die manier, maar het is goed zo, want ik heb het zelf ook gedaan in mijn tijd, en ik herinner me nog hoe prettig dat toen was. Nu zijn er andere dingen. Ik heb eens aan een vrouw van achtenzeventig gevraagd hoe het was om zo oud te zijn, waarop zij antwoordde: ‘Er zijn veel mooie dagen in de herfst’. Ik vond dat een heerlijke reactie, ook al impliceert het dat er evengoed ellendige kwartieren zijn. (lacht) Voor mij gaat het ook over die kantelmomenten in het leven, die periodes van overgang en verandering. De kinderen op de scène staan net voor of zitten net in hun pubertijd, zoals wij van Gob Squad allemaal rond de midlife draaien. Dat zijn altijd fascinerende periodes, vind ik. Niet de makkelijkste misschien, maar wel spannend.”

De kinderen vinden het allemaal leuk, theater maken en spelen. Als je ze bezig ziet in de repetitie, lijkt het alsof ze nooit anders deden. Ze assimileren in geen tijd technische afspraken, ze spelen met de camera, ze doen onnozel als ze naast de scène staan, zoals ik acteurs dat ook vaak heb zie doen.

Maar wat vinden ze het moeilijkst aan dit alles, vraag ik. Maurice, de dromer van de bende: “Wij zitten in die box en zien overal spiegels. Ik zit dan dikwijls naar mezelf te kijken en dan ben ik afgeleid. Daar krijg ik soms wel commentaar op, da’s een beetje ambetant.” Martha: “Als je speelt, moet alles heel natuurlijk lijken, alsof je het ter plekke verzint. Dat lukt mij niet altijd. Het moeilijkste van spelen is niet spelen.” Tasja: “Ze hebben graag dat we ons blootgeven. Dat durven we nu allemaal beter dan vroeger, omdat we mekaar ondertussen goed kennen, maar als het over lastige dingen gaat, blijft dat toch moeilijk.” Aiko: “Ik probeer mijn accent te verbergen, ik ben van Oostende.” Jeanne: “Niemand heeft toch gezegd dat dat moest?” Aiko: “Nee, maar da’s toch niet professioneel, hè, als ze horen dat ik van de kust kom.” Ineke: “Alles verandert voortdurend. Vandaag moet het zus, morgen zo, dan is de volgorde weer veranderd. En dat blijft zo, hè, ook nu de première dichterbij komt.”

Sarah Thom: “Wij verzamelen onnoemelijk veel materiaal, en daar maken we een kleine selectie uit. We moeten de dingen uitproberen om te weten of een bepaald idee werkt. Da’s heftig voor de kinderen, maar ze gaan daar wonderbaarlijk vlot mee om.”

“Ik sta niet zo stil bij de vraag of we tijd genoeg hebben om er tegen de première te geraken. We werken met de tijd die er is. Natuurlijk zou ik graag op dit punt staan en nog twee maanden hebben om aan elk detail te kunnen werken. Tot nu toe zijn we vooral bezig geweest een structuur te maken, het verkeer te regelen, zeg maar. Nu moeten we goed luisteren en kijken naar de kinderen en hen helpen de oorspronkelijke naturel terugvinden. Maar ik heb er vertrouwen in.'

Veel bijgeleerd

Terwijl ik hen zo bezig zie, allerlei talen door elkaar kwetterend, bedenk ik wat een ervaring dit voor hen moet zijn. Dik vier jaar van hun leven zijn ze in de weer met dit proces, ze gaan een hoop landen zien tijdens de lange buitenlandse tournee. Het is wat. Dat vinden ze zelf ook. Spencer: “Ik ben er zeker van dat ik later ga beseffen hoeveel ik hier aan gehad heb, hoeveel ik heb bijgeleerd, al kan ik nu nog niet formuleren wat precies.” Zoë: “Ook over dingen die niks met theater te maken hebben.” Jeanne: “Ik heb veel Engels bijgeleerd.” Robbe: “Da’s waar. Ik zat ook in That night follows day(productie die CAMPO uitbesteedde aan Tim Etchells, go) Ik sprak na die jaren al een stuk beter Engels dan de kinderen uit mijn klas. Wel handig.” Gust: “Ik heb geleerd dat je de dingen nu moet doen, niet later. Je mag nooit spijt krijgen van wat je niet hebt gedaan.” Fons: “Door deze productie ben ik minder bang dan vroeger. Ik heb ook meer vrienden gekregen op school.” Zoë: “Ik heb beseft dat je gewoon jezelf moet zijn, mensen moeten je respecteren om wie jij bent, het heeft geen zin om te doen wat je denkt dat anderen willen of leuk vinden.” Faust: “Omgaan met heel verschillende mensen in één groep, dat heb ik geleerd.” Ineke: “Ik ben veel zelfstandiger geworden, denk ik.” Zoë: “Ik praat nu veel makkelijker voor een groep, ook als ik bijvoorbeeld een spreekbeurt moet geven op school.” Aiko: “Ik heb geleerd dat toneel toch niet saai is.” Ramses: “Dat alles beter gaat als je positief ingesteld bent.” Tasja: “Ik durf nu veel beter dan vroeger mijn mening te uiten, door dat hier vaak te moeten doen en te merken dat anderen dat accepteren. Dat is een groot cadeau.”

Fons (11): ‘Hierin meespelen is supercool. Mega de max’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234