Maandag 21/09/2020

Opinie

Wolvin Naya toont wispelturigheid van ons moreel kompas

Stijn BruersBeeld Eric de Mildt

Stijn Bruers is moraalfilosoof en auteur van Morele Illusies

De tijd van Roodkapje en de boze wolf is voorbij. Vroeger werden wolven verafschuwd, nu zijn ze beschermd en staat er een celstraf van vijf jaar op het doodschieten van wolvin Naya. Toch roept de aanwezigheid van een wolf in Vlaanderen veel vragen op voor moraalfilosofen. Onze houding ten opzichte van dieren is behoorlijk wispelturig en inconsistent.

Welke morele waarden spelen hier mee? Allereerst is er het dierenwelzijn. Kogels afvuren naar Naya, is voor haar zeer pijnlijk. Maar Naya veroorzaakt zelf leed door schapen te doden. Is het leven van een wolf dan meer waard dan dat van meerdere schapen? Is het leed van een schaap minder erg? Een psychologisch mechanisme zaait nog meer verwarring in ons moreel denken: naamgeving. Omdat we Naya een naam gaven, beschouwen we haar sneller als een persoon. Waarom lezen we nergens de namen van de schapen die doodgebeten werden? Enkele jaren geleden werd in Afrika Cecil de leeuw doodgeschoten, waarna de jager moest onderduiken. Hoe heetten de zebra’s die door Cecil gedood werden? Waarom zou het ene dier wel en het andere geen naam mogen hebben?

Flippers

Naast dierenwelzijn zijn er nog andere waarden die, zoals de flippers in een flipperkast, ons moreel denken verstoren. Bijvoorbeeld zeldzaamheid: de wolf is zeldzaam en daarom beschermd. Eigenlijk is dat hetzelfde als zeggen: “Naya, zorg maar dat je zeldzaam blijft. En schapen, pech voor jullie dat jullie met zovelen zijn.” En wat als Naya mensen had gedood, die nog talrijker zijn dan schapen?

Een derde waarde is het respect voor de natuurlijke orde. Omdat roofdieren bovenaan in de voedselketen staan, zijn we sneller geneigd hen een hogere morele status toe te dichten. Maar dit respect voor een natuurlijke orde wringt langs alle kanten met ons rechtvaardigheidsgevoel. Als Naya mensen had gedood, dan hechten we plots geen belang meer aan die natuurlijke orde.

Moraalfilosofen zijn er nog steeds niet in geslaagd om een duidelijk en consistent verhaal te maken van het idee om natuurlijke orde te respecteren. Als een schapenboer zijn schapen zou doden zoals Naya doet, dan is dat strafbaar. Dat doodbijten is niet bepaald volgens de regels van verdoofd slachten. We hebben dan de morele intuïtie dat dierenleed veroorzaakt door een mens erger is dan dierenleed veroorzaakt door een wild dier. Maar deze morele intuïtie is eigenlijk een morele illusie, want leed is leed voor het schaap. Zeggen dat gedood worden door een mens erger is dan gedood worden door een wolf, is willekeur.

Schilderij

Waarschijnlijk zijn het waarderen van zeldzaamheid en natuurlijke orde ook morele illusies. Ik kan zowel het welzijn van een dier als de orde van de natuur belangrijk vinden, maar er is een verschil: naast mij is er altijd nog iemand anders, namelijk dat dier zelf, dat diens welzijn belangrijk vindt. Maar van de natuur kunnen we niet zeggen dat die een bepaalde orde belangrijk vindt. De natuur zelf waardeert niets. Als ik waarde toeken aan de natuur, dan is dat niets meer dan een projectie van mijn eigen waarden. Vergelijk het met een schilderij: ik kan dat mooi vinden, maar het schilderij zelf interesseert zich niet in schoonheid.

We mogen geen overhaaste conclusies trekken. Wie in bovenstaande een pleidooi leest om Naya te doden, wordt gebuisd op het examen moraalfilosofie. Moraalfilosofen hebben een belangrijke taak om onze morele illusies te doorprikken en om samenhangende en consistente morele regels te formuleren. Ik vermoed dat waarden zoals welzijn en universele rechten gaan domineren omdat voelende wezens die waarden zelf waarderen en ze dus niet louter onze projecties zijn. Wolvin Naya is een interessante case study om na te denken over het welzijn en de rechten van wilde dieren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234