Woensdag 11/12/2019

'Wolken zijn de ware bewoners van de hemel'

Voor het eerst sinds 1987 krijgt de International Cloud Atlas - de Bijbel van de wolken - een update. Pierre-Yves Dallenogare (54) ziet het graag gebeuren. In alle stilte werkt hij aan een eigen atlas, een dagboek van het hemelse leven boven Charleroi.

In zijn prachtige boek Grand Central Belge schrijft Pascal Verbeken: "Wolken spotten is een stadstraditie in Charleroi. Of is het alleen toeval dat de twee grootste Belgische luchtenschilders - René Magritte en Pierre Paulus - opgroeiden in de straatjes langs de Samber? Django Reinhardt, de schrijver van 'Nuages' - het mooiste, woordeloze wolkenlied - kwam op de wereld in een woonwagen aan de rand van de stad. In de film Les convoyeurs attendent van Benoît Marriage zijn de luchten van Charleroi het échte hoofdpersonage, meer dan de immer verrukkelijke Benoît Poelvoorde."

Verbeken verwijst ook naar Lumière au pays noir, de blog van fotograaf Pierre-Yves Dallenogare: leraar Frans en godsdienst, inwoner van Marcinelle, liefhebber van de lucht boven Charleroi. Van het canvas in clair-obscur, elke dag door de natuur hertekend.

"De lucht is ongelimiteerd", zegt Pierre-Yves. "Dat vind ik er zo mooi aan. Elke dag is anders, geen wolk is gelijk. De wolken zorgen er ook voor dat de hemel nooit leeg is. Zij zijn de ware bewoners van de hemel."

Van zijn huis in Marcinelle waren we naar Dampremy gereden, in het westen van de stad. Aan de rotonde bij het café Chez Toto waren we gestopt, en langs een met autobanden bezaaide ingang hadden we de terril Sacré-Français beklommen. De klim was steil, het zwarte steenkoolgruis knarste onder onze schoenen.

"Tja", zei Pierre-Yves lachend. "Je moet er iets voor over hebben om in Charleroi fotograaf te kunnen zijn."

Late roeping

Voor het eerst sinds 1987 krijgt de International Cloud Atlas een upgrade. Het is de Bijbel van de wolken, uitgegeven door de World Meteorological Organization (WMO) en gekoesterd door wolkenspotters en meteorologen. De allereerste versie verscheen in 1896, goed voor 28 gekleurde prenten.

Honderdtwintig jaar later mikken de makers op het tienvoud. Inzendingen uit alle hoeken van de wereld kwamen binnen: uit de VS, Australië, Nederland, Hongkong. Eind maart gaat de brievenbus dicht. Nog dit jaar moet het boek er komen.

Ook Pierre-Yves werkt gestaag aan een atlas van de wolken. Sinds zijn veertigste maakt hij foto's. Het was een late roeping, zegt hij, tot dan wou hij schrijver worden. Hij noemt Kafka en Baudelaire als invloeden. "Maar vijftien jaar geleden kreeg ik van een vriend een camera cadeau. Ik begon rond te fietsen, stapte hier en daar af om een foto te nemen en ontdekte dat fotografie ook een vorm van literatuur is. Ik ben het blijven doen."

Sindsdien fietst en wandelt Pierre-Yves dagelijks door Charleroi. Langs het kanaal, over de terrils, door de steegjes. Het liefst vlak na zonsopgang en het liefst in de winter, dan is het licht op zijn mooist. Op die manier bouwt hij aan zijn 'carnet de vie', zijn dagboek, een hoogstpersoonlijke weergave van de tijd waarin hij leeft.

"Ik heb veel zien veranderen", zegt hij. "Vroeger stond Charleroi vol met fabrieken die wolken maakten. De hele dag door, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Die pollutie leverde vaak mooie foto's op. De voorbije jaren ging de ene na de andere fabriek dicht. De lucht is zuiverder, maar voor een fotograaf is het lastiger werken. Ik heb het einde van een tijdperk meegemaakt."

Pierre-Yves is in Namen geboren, maar woont al bijna dertig jaar in Charleroi. Al die tijd keek hij naar de wolken. De lucht, zegt hij, heeft hem nog nooit in de steek gelaten. Zijn liefde voor de wolken is groot. Voor hun vorm, plaats, textuur en dichtheid.

Vraag hem geen wetenschappelijke namen, begin niet over 'stratocumulus', 'nimbostratus' of 'cirrocumulus'. Daar is hij niet mee bezig.

Noem hem ook geen romanticus. Ferm: "Ik ben een realist, geen dromer. In mijn werk staat de relatie tussen de lucht en de aarde centraal. Ik stel me vragen bij de condition humaine, bij het doel van de mens op aarde. Ik zit niet zomaar naar de wolken te turen. Je zal me nooit languit in het gras zien liggen, met de blik omhoog. Ik kijk soms urenlang naar de wolken, dat wel, maar in mijn foto's zal je altijd een menselijke toets zien: een persoon op de voorgrond, het dak van een huis, een weg..."

Stappend over de stompe top van de terril vertelt Pierre-Yves over monniken die Bijbelteksten op verschillende betekenisniveaus proberen te interpreteren: symbolisch, allegorisch en mystiek.

Dat, zegt hij, is ook hoe hij naar de wolken kijkt. Hij probeert ze te lezen, er verschillende lagen in te ontdekken. "Ik zou niet durven te zeggen dat ik niet in een bovenaards leven na de dood geloof, maar voor mij is dat niet het belangrijkste. Ik ben ervan overtuigd dat we onze hemel hier moeten creëren. Op aarde. Die hemel is wat ik elke dag zie en wat ik in mijn foto's tastbaar probeer te maken. Ik ben katholiek, maar van jezuïtische strekking. Mijn geloof is erg concreet, niet spiritueel."

Nieuw verhaal

Vandaag hebben we pech. Boven ons hangen alleen maar vliegtuigen, opgestegen in Gosselies. Van wolken geen spoor. Op de smalle paadjes tussen de braamstruiken loopt een man de ochtend van zich af.

Pierre-Yves haalt een Mamiya RB67 tevoorschijn, het wapen waarmee hij op de wolken schiet. In de zakken van zijn jas heeft hij nog twee kleine camera's steken. De voorbije jaren maakte hij er honderden, duizenden beelden mee.

Een inzending voor de International Cloud Atlas verstuurde hij niet. "Momenteel ben ik op zoek naar nieuwe thema's", zegt hij. "Naar nieuwe landschappen, een nieuw verhaal. De panorama's en straten van Charleroi ken ik intussen bijna vanbuiten. Het is tijd voor iets nieuws. Wat? Daar denk ik volop over na."

In de verte zien we drie torens: het belfort, het nieuwe politiegebouw, de universiteit. Ze staan symbool voor de strijd om de macht in de stad. Rechts ervan de stilgevallen cokesfabriek aan de oevers van de Samber. Op de voorgrond een rij huizen met tuinen die als taartstukken naast elkaar liggen.

Veel mooier wordt dit land niet.

"Dit beeld zegt alles over het verleden van Charleroi", zegt Pierre-Yves, en plotseling draait hij zich om, de wijsvinger van zijn rechterhand naar voren uitstekend. "En daar ligt de toekomst. Het nieuwe ziekenhuis, de luchthaven, de nieuwe bedrijventerreinen in het noorden van de stad." Stilletjes dalen we af. Langs het industriegebied van La Providence - een roestkleurige kathedraal, het exoskelet van Charleroi - rijden we naar de stad terug. Het is simpel mijmeren over de verloren tijd, over het koele water op de hete cokes, de rook uit de kokers, de schilderijen zonder verf.

Weg zijn die jaren.

Welgekomen de wolken.

dallenogare.info

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234