Dinsdag 22/09/2020

WK-opwarming met hoog prijskaartje

Over twaalf maanden begint het WK voetbal in Rusland. Bij wijze van proef organiseert het land vanaf vandaag de Confederations Cup. Alleen hooligans lijken enthousiast.

Wie wil weten wat het Kremlin de bevolking op dit moment wil vertellen, moet naar de drukke kruising van de Sacharovallee en de Tuinring in Moskou. Daar, op de zijde van een flatgebouw, verzorgt een jongerenorganisatie van de regering propagandistische muurschilderingen van acht verdiepingen hoog.

Eerst hing er een reusachtige blender in de kleur van de Russische vlag, met tussen de mesjes piranha's in de patronen van de Amerikaanse en Britse vlaggen - dat was nadat het Westen sancties aankondigde wegens de Russische annexatie van de Krim en de oorlog in Oost-Oekraïne. Daarna verscheen er een Russische beer die kogelvrije vesten uitdeelde aan vredesduiven - op dat moment was het Russische leger begonnen met bombardementen op Syrische steden, volgens het Kremlin bedoeld om het Syrische volk te beschermen tegen terroristen. Vorige week werden de beer en zijn vredesduiven vervangen door een gouden trofee: de voetbalwereldbeker. Maar het wordt een flink karwei om Russen in het WK voetbal, dat over twaalf maanden begint, te doen geloven. Want bijna niemand heeft er zin in.

De trotse Russische bevolking vreest een sportieve vernedering door de rest van de wereld. Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie haalde Rusland nog nooit de tweede ronde van een WK. Het dieptepunt kwam vorig jaar, bij het Europees kampioenschap in Frankrijk. Rusland pakte slechts één punt in een groep met Wales, Engeland en Slowakije.

Het wantrouwen in de nationale ploeg nam verder toe nadat er een filmpje opdook van twee Russische spelers die vlak na de uitschakeling een feestje bouwden in een club in Monte Carlo, tussen honderden brandende champagneflessen. Een half miljoen Russen eisten via een petitie de ontbinding van het nationale elftal.

Donderdag, tijdens de jaarlijkse tv-show waarin president Vladimir Poetin urenlang vragen beantwoordt van burgers, was de onrust over het nationale elftal te merken. "Kunt u het team niet een beetje beïnvloeden zodat ze eens gaan winnen?", vroeg een voetbalfan. Poetin antwoordde dat er in Rusland te weinig aandacht is voor de opleiding van jonge spelers en dat er te veel buitenlanders in de Russische competitie spelen. De fan leek niet gerustgesteld.

Wie wel uitkijken naar het toernooi zijn de Russische voetbalhooligans. In de documentaire Ruslands hooliganleger van de BBC kondigden ze aan dat de messen geslepen worden voor de komst van buitenlandse supporters. Bij het EK in Frankrijk sloegen Russische hooligans tientallen Engelse voetbalsupporters het ziekenhuis in. Vijf Engelsen verkeerden in levensgevaar. De Russische hooligans zijn uit op een herhaling bij het WK. "Voor sommigen wordt het een festival van voetbal; voor anderen wordt het een festival van geweld", zei een van de geïnterviewde hooligans.

De Russische autoriteiten stellen dat voetbalsupporters zich geen zorgen hoeven te maken over hun veiligheid door een klein groepje reltrappers. Ze hebben ervaring met risicowedstrijden in het voetbal. Bij topmatchen rukken duizenden agenten uit om onregelmatigheden te voorkomen. Vlekkeloos gaat dat nog niet. In het afgelopen seizoen werden wedstrijden tussen de top drie (Spartak Moskou, CSKA Moskou, Zenit Sint-Petersburg) meerdere malen verstoord door vechtpartijen op de tribunes en vuurwerkbommen die het stadion binnengesmokkeld waren.

De regering wil dat voorkomen bij de Confederations Cup: 191 Russen kregen deze week een verbod voor de wedstrijden. De uitdaging wordt om ook buiten het stadion veiligheid te garanderen.

Al 17 doden bij stadionbouw

Alsof ruimteschip Enterprise uit Star Trek geland is op de moerassige grond van Sint-Petersburg. Het zilverkleurige stadion van de Japanse architect Kisho Kurokawa is de blikvanger van het WK voetbal en een van de duurste voetbalstadions ooit gebouwd.

Het had eind 2008 klaar moeten zijn. Corruptieschandalen en technische fouten deden daar negen jaar bovenop. Transparency International schat de kosten voor het stadion op 1,21 miljard euro. Het aantal mensen dat omkwam bij de bouw staat op acht, volgens de internationale vakbond voor bouw- en houtbewerking.

'Het Ruimteschip' is het WK-stadion waar de meeste dodelijke ongelukken plaatsvonden, stelt de vakbond. Die documenteerde zeventien doden bij de werkzaamheden aan zes gloednieuwe stadions en vier renovaties van bestaande stadions. De voorzitter van de vakbond vreest dat het aantal zal oplopen nu bouwvakkers op steeds hogere hoogtes werken en te maken krijgen met tijdsdruk. Het dodental bij de voorbereidingen van de Olympische Spelen in Sotsji stond bij de openingsceremonie op zeventig.

De constructeurs van de WK-stadions worden uitgebuit, schreef mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch woensdag in een rapport van 34 pagina's. Onderzoekers van de organisatie bezochten zeven stadions. Ze troffen bouwvakkers aan die vier maanden op hun salaris moesten wachten of niet uitbetaald zijn. Bij het stadion in Jekaterinenburg moesten bouwvakkers in temperaturen van min 25 graden Celsius doorwerken zonder extra bescherming. Arbeidscontracten en andere papieren voor werknemers ontbraken bij zes stadions.

Voor de bouw van het surrealistische stadion in Sint-Petersburg, vanavond gastheer van de aftrap van de Confederations Cup, werden Noord-Koreaanse arbeiders ingezet. Ze maakten volgens het Noorse voetbaltijdschrift Josimar en de Britse krant The Guardian dagen van minstens elf uur voor een vergoeding van 10 tot 15 dollar, zeven dagen per week.

Klagen over de werkomstandigheden wordt bestraft, stelt Human Rights Watch. Tientallen Oezbeekse en Tadzjiekse arbeidsmigranten werden gedeporteerd vanwege deelname aan stakingen over onbetaalde arbeid bij de bouw van het stadion in Rostov-aan-de-Don. In Kaliningrad werden bouwvakkers opgesloten in hun slaapzaal tijdens een bezoek van een FIFA-delegatie: zo konden ze hun klachten over achterstallige lonen niet overbrengen.

Onderzoekers van Human Rights Watch kregen volgens het rapport zelf ook met intimidatie te maken. Een van hen werd drie uur vastgehouden bij een stadioninspectie in Volgograd. Sindsdien heeft de mensenrechtenorganisatie haar onderzoek naar arbeidsomstandigheden stilgelegd uit veiligheidsoverwegingen.

De FIFA zegt zich niet te herkennen in het "algemene beeld van uitbuiting" dat Human Rights Watch schetst. Volgens de internationale voetbalbond blijkt uit eigen inspecties dat schendingen van werknemersrechten afnemen bij de stadions. De FIFA gaf geen informatie over de aard en hoeveelheid van de inbreuken.

Presidentsverkiezingen

Nog een moeilijke vraag die Poetin donderdag voor zijn kiezen kreeg tijdens zijn jaarlijkse tv-show: "Wat gaat er met dit stadion gebeuren na het WK?" De vraag werd gesteld door een inwoner van Kaliningrad, een Russische exclave tussen Polen en Litouwen met 450.000 inwoners. Voor het voetbaltoernooi is er een gloednieuw stadion verrezen met ruim 35.000 zitplaatsen. Wie gaan die vullen?

De sterkste voetbalclub in Kaliningrad is FC Baltika. Het is twintig jaar geleden dat FC Baltika voor het laatst in de hoogste Russische competitie uitkwam. Dit seizoen handhaafde de club zich op het nippertje in de eerste divisie.

Volgens president Poetin komt het wel goed komt met het stadion. "We zijn er zeker van dat het gebruikt zal worden voor sport en activiteiten voor kinderen." Maar voor veel Russen is het een mysterie hoe zo'n groot stadion rendabel kan zijn voor Kaliningrad. Waarom is er niet voor andere bestaande stadions gekozen, zoals die in Krasnodar of nog een in Moskou?

Het toernooi draait niet alleen om sport. Kaliningrad is de regio waar het Russische leger vorig jaar Iskander-raketten stationeerde, bedoeld om kernkoppen af te schieten. Ook zijn er ontwikkelingen in de oude haven van de exclave: de Baltische Vloot werd uitgebreid met oorlogsschepen die beschikken over kruisraketten voor lange afstanden. Kaliningrad is het front van de spanningen tussen de NAVO en Rusland. Een Russische etalage in Europa.

De Russische regering wil Rusland tonen als "het centrum van de sportwereld", sprak vicepremier Vitali Moetko. Als sportminister was Moetko verantwoordelijk voor de Olympische Spelen in Sotsji. Dat toernooi slaagde half. Er waren geen grote incidenten, maar een sportief succes werd het niet: Russische deelnemers moesten medailles inleveren omdat ze volgens het wereldantidopingagentschap deelnamen aan een dopingprogramma van de Russische overheid. Poetin promoveerde Moetko weg tot een van zijn vele vicepremiers.

Voor de president, zelf meer ijshockeyer dan voetballer, komt het WK drie maanden na de presidentsverkiezingen van maart 2018. Als hij die wint - een grote meerderheid van de Russen staat achter hem - zal hij zijn vierde termijn willen aftrappen met een overwinning: een geslaagd wereldkampioenschap.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234