Maandag 21/06/2021

Witte wol doet leven

De fonkeling van een houtskooltje dat opgloeit in het donker, dat was de sfeer die Luc Gijbels in gedachten had toen hij aan zijn levenswerk begon. 'A Little Glow in the Dark' is de visuele en hartverwarmende neerslag in twee boeken van hoe hij het leven ziet. Als een bol witte wol die symbool staat voor de eindigheid, maar ook voor de mogelijkheden van ons bestaan.

Elk leven kent een keerpunt. Een kantelmoment dat op de individuele tijdlijn kan worden aangeduid met een rood vlagje. Wat ervoor ligt, was 'toen'. Vanaf dan is het 'nu'. Voor Luc Gijbels (45) staat het vlagje geprikt op 1999. Dat jaar, hij was toen 31, ruilde hij zijn Mad Men-bestaan voor dat van verhalenverteller. Gijbels had genoeg van de materiële beslommeringen, ze slorpten energie op. Energie die hij niet kon besteden aan 'leven'.

Ridicuul, dacht hij, dus verkocht hij zijn goed draaiende reclamebureau, blokkeerde hij zijn rekeningen en trok zonder bankkaarten of andere financiële zekerheden in een met schildersdoeken van 40 op 50 cm gevulde auto richting Portugal. In het kustdorpje Manta Rota, net over de grens met Spanje, hield hij halt. Op straat sprak hij een vrouw aan en vertelde haar dat hij iets wilde huren en zou betalen met de opbrengst van de schilderijen die hij nog moest maken. Maria Rosa Cabrita verhuurde haar huisje op het strand aan hem. Hij installeerde zich er met zijn doeken, en na een maand kon hij de huur betalen.

Meer dan een jaar leefde Luc Gijbels daar op het strand. Van zes uur in de ochtend tot de middag ging hij mee met de vissers uit het dorp. In de namiddag schilderde hij, 's avonds schreef hij aan de verhalen die hij wilde vertellen. Hij legde er de basis voor projecten als een langspeelfilm over de liefde, een roman en de intussen gepubliceerde maar niet meer verkrijgbare kinderboekenserie De trietels. Ook Life Lines kreeg er vorm, de blauwdruk van wat nu het lijvige kunstwerk A Little Glow in the Dark is.

Intuïtief

Luc Gijbels is, dat mag u gerust denken, een bijzondere figuur. Op het internet bestaat hij zogoed als niet. Enkel de websites Think Toink, Picadura en Angl, zijn kleine bedrijfjes, verraden zijn bestaan. En dan nog vind je niet veel meer dan een gsm-nummer voor wie hem wil boeken als producer van modeproducties en catalogi.

Het vreemdste jaar uit zijn leven, zo vertelt hij, was misschien wel tussen zijn zeventiende en zijn achttiende. Toen kweekte hij duiven. Elke dag ging hij een uur in dat duivenhok zitten en beeldde zich in dat hij iemand anders was. Een boer, een hoer, een man, een vrouw, wat hij ook was noteerde hij. Mensen verklaarden hem voor gek, maar hij wist dat zijn intuïtieve gedrag naar een bepaald doel leidde. Het punt waarop hij matuur genoeg zou zijn om zijn verhalen en zijn levensfilosofie de wereld in te sturen.

Dat moment is nu aangebroken. In A Little Glow in the Dark, twee dikke boeken van elk 464 pagina's, verbeeldt Gijbels het leven. Of toch hoe hij het ziet. Het leven is verbonden met anderen, een kleine tweehonderd betekenisvolle mensen.

Als ik het leven nu eens intensiveer, dacht hij. Als ik het opnieuw begin, en als een ongeboren leven in een gemeenschap van tweehonderd mensen stap, en met hen allen een bijzondere relatie aanga. En als ik die mensen nu eens iets bijzonders teruggeef. Dat hij dit plan aanging met Afrikaanse townshipkinderen, is veeleer toeval. Het hadden net zo goed tweehonderd hoogbejaarden kunnen zijn, of tweehonderd Vlaamse dorpskinderen.

Omdat hij door zijn werk ook een netwerk heeft in Zuid-Afrika, werden het honderd jongens en honderd meisjes met wie hij samen aan de slag ging en letterlijk een nieuw levensweb weefde. Hij nam afdrukken van hun handen, fotografeerde hen met de symbolische witte draad, tekende hun gezichten, zocht uit snippers papier filosofische vragen en toevallige wijsheden.

En wie ben jij?

Door de foto's van de tweehonderd kinderen en mensen uit hun cultuur loopt een levensverhaal van een ziel die geboren wordt, opgroeit, wiens wereld uitbreidt, en die uiteindelijk sterft. Elke fase opent met dezelfde vraag. "En wie ben jij?" Het begint allemaal in een oneindige stilte, het eindigt er ook. Centraal is de vraag: wat laat een mens op het einde van zijn leven achter? Was het de moeite waard? Was het zinvol?

Op een of andere manier geeft dit A Little Glow in the Dark een religieuze schijn. Een nieuw soort gevisualiseerde genesis, zo lijkt het wel, waarin het ontstaan van een mens, zijn levensloop, zijn web van betekenisvolle anderen, zijn mentale en fysieke groei visueel wordt voorgesteld.

Het persoonlijke, dat is de bol witte wol die we bij onze geboorte krijgen en die elke dag een stukje afrolt. Wat ga je doen met de rest van je wol?, lijkt Gijbels ons te vragen. Zestig kilometer wol, een grafische mentale notitie van de eindigheid maar ook mogelijkheden van ons bestaan. Ook het interpersoonlijke is een onmisbaar element, want wat zijn we zonder anderen? Gijbels vroeg de kinderen hun dromen te noteren, verwerkte ze in boeken en distilleerde er een achttal uit. Van vliegen tot leven op het strand, het zal vorm krijgen in de Onvergetelijke Dagen, een deel van het project dat nog moet worden uitgevoerd. In december gaat hij terug om met de opbrengst van de vijfduizend duoboeken de tweehonderd hun Onvergetelijke Dagen te bezorgen.

Toch ben ik geen wereldverbeteraar, benadrukt Gijbels. "Ik cijfer mezelf niet weg. Ik leef mijn leven zoals ik het wil. Ik hou niet van negativiteit. Ik ben een egoïst die zijn verhaal wil vertellen, en die een eerlijke deal heeft gesloten met die kinderen. Ik heb hen beloofd dat ik terugkom en dat we dan iets bijzonders gaan doen. Die belofte zal ik houden."

Toevallige wijsheden

Naast Boek 1: Het leven is er ook Boek 2: De herinnering. Als Het leven al een hele klus was om te realiseren, is De herinnering een titanenwerk. Van elk kind tekende Gijbels het portret. Voor elk portret verzamelde hij snippers en krantenknipsels met woorden. It's all about he biggest jump in my life. Why do turkeys fall in love? Catch up you stars. Kattebelletjes in de stijl van ijskastpoëzie, wijsheid uit toevallig gevonden woorden. Zinnen waar zo intens aan gepuzzeld is dat op het einde, voordat de boeken in druk gingen, Gijbels nog twee uur per nacht sliep om op die manier ook een beetje het sterven van zijn geïntensiveerd leven te ervaren.

Dit mogen dan beeldboeken zijn, het brandende hart van het verhaal zijn woorden. Woorden die vanuit een plaats tussen lichaam en verstand lijken te komen, woorden uitgesproken door een hart. Als dit al kunst is, dan is dat omdat dit verhaal uitnodigt tot nadenken, voelen en vooral deelnemen, de draad oppikken en een deel van het bolletje witte wol mee afrollen.

De twee boeken Het leven en De herinnering worden, gebundeld in een doos met persoonlijke boodschap, verkocht voor 159 euro op www.alittleglowinthedark.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234