Dinsdag 17/09/2019

Witte mannen tegen de hoofddoek

Standpunten zoals die van Van Istendael tonen aan dat een openheid voor levensmodellen die niet overeenstemmen met de eigen, dominante, witte en seculiere way-of-life zelfs in 'progressieve' milieus niet vanzelfsprekend is

Nadia Fadil laakt het gebrek aan openheid in de strijd tegen de hoofddoek

@5 INFO Opinie:Nadia Fadil is postdoctoraal onderzoeker van religie, secularisme en Islam aan de Europese Universiteit in Firenze en aan de KU Leuven.

Na bijdragen van Walter Pauli (DM 5/9), Geert Van Istendael (DM 6/9) en Lucas Catherine (DM 8/9) is het islamdebat opnieuw brandend actueel. Nadia Fadil mengt zich in de discussie.

@4 DROP 2 OPINIE:Sinds Patrick Dewael het Franse verbod op 'ostentatieve' religieuze tekenen in een opiniestuk in 2004 verdedigde, is de hoofddoekcontroverse nooit volledig uit het Vlaamse publieke debat verdwenen. Het stramien is, tot vervelens toe, bijna altijd hetzelfde. Iemand (vaak een witte man die tot dan weinig affiniteiten vertoonde met feministische thema's) werpt zich in naam van de Verlichtingswaarden als verdediger op van onderdrukte moslima's, wat ineens ook vaak een standpunt tégen de hoofddoek betekent. Dat vrouwenonderdrukking en het dragen van een hoofddoek onlosmakelijk met elkaar verbonden is, spreekt in zulke teksten meestal voor zich en behoeft doorgaans geen verdere uitleg. Want - zoals Van Istendael in zijn recent ophefmakend essay schrijft - "de sluier is onderdrukking. Machistische onderdrukking". Hierdoor wordt wel voorbij gegaan aan de diversiteit in opvattingen, motivaties, overtuigingen etc. die meespelen bij het dragen van een hoofddoek, en die ook reeds lang in tal van wetenschappelijke en niet-wetenschappelijke geschriften worden gedocumenteerd. Maar dat laatste is waarschijnlijk de laatste zorg van deze witte ridders...

Van Istendaels stuk is echter veelzeggend om een aantal andere redenen. Reeds een aantal jaren wordt hoe langer hoe duidelijker dat binnen het zogeheten 'progressieve front' niet langer een consensus bestaat rond één van haar belangrijkste sluitstukken, in casu het multiculturalisme. Van Istendaels stuk, alsook de reacties die daarop volgden, illustreren dat 'links' niet (langer) garant staat voor een reeks gelijklopende opvattingen rond multiculturele thema's. Hoewel deze diversiteit in standpunten altijd heeft bestaan, was deze lang nagenoeg onzichtbaar, aangezien het linkse front haar pijlen vooral op een gemeenschappelijke externe vijand richtte, namelijk het Vlaams Blok/Belang. Van Istendaels essay sluit daarom aan bij een reeks interventies die in de nasleep van Paul Scheffer's fameuze essay 'het multiculturele drama' van 2000 zijn verschenen, en die het progressieve of linkse front aanmanen komaf te maken met haar 'politieke correctheid' door een aantal problemen in onze multiculturele samenleving bij naam te noemen.

Van Istendaels tussenkomst mag dan de verdienste hebben zich te willen losmaken van een zelfopgelegde consensus (of eerder stilzwijgen) binnen links rond deze thema's, het maakt echter ook meteen duidelijk dat zo'n oproep voor een 'einde van een politiek correct denken' vaak niet meer om het lijf heeft dan een versterking van een assimilatiedenken of standpunt dat de eigen referentiekaders en waardenstelsels als enige geldende maatstaf neemt. Want wat te denken van zijn stelling dat moslima's die beweren de hoofddoek als vrije keuze te dragen in een 'stijfkoppige' ontkenning leven van de dwang die hen wordt opgelegd?

Als we van de veronderstelling mogen uitgaan dat het zogeheten 'progressieve' front zich onderscheidt van het 'conservatieve' front doordat het zich op een ernstige manier wil inlaten met de uitdagingen van onze multiculturele maatschappij, lijkt het iewat vreemd dat iemand als Van Istendael goedgebekte en zelfbewuste moslima's bijna uitlacht wanneer ze stellen de hoofddoek uit eigen keuze te dragen. Deze vaststelling wordt des te ironischer wanneer diezelfde persoon beweert voor moslima's op te komen. Afgaande op de voorbeelden die Van Istendael aanhaalt, zoals de Franse ministers Rachida Dati of Fadela Amara, wordt het dan ook meteen duidelijk welk soort emancipatiemodel wel op zijn instemmend goedkeuren kan rekenen: een emancipatieproces dat in eerste instantie langs seculiere lijnen loopt. Hoe legitiem en waardevol dat laatste ook is, het is bijzonder bedroevend te zien dat enkel het soort emancipatie dat in Van Istendaels (seculiere) kraam past een plaats krijgt. Enkel zij die zich 'onderwerpen' aan het door hem geschetste emancipatiemodel lijken over een 'echt' bewustzijn te beschikken. De vele moslima's die hun emancipatietraject binnen de Islam nastreven, al dan niet met hoofddoek op, zoals sommige dames bij BOEH!, Amina Wadud (VS), Nadia Yassine (Marokko), Rifaat Hassan (Pakistan), wordt daarentegen een 'vals' bewustzijn aangewreven.

In diezelfde week verscheen een ander opmerkelijk opiniestuk in De Morgen, één dat vooral op diens website tot felle reacties leidde, dat van Naomi Wolf (DM 3/09). In haar stuk klaagt Wolf het gebrek aan inlevingsvermogen van menige Westerlingen in de leefwereld van gesluierde moslima's aan, en beschrijft ze het gevoel van bevrijding die ze ervoer bij het dragen van de hoofddoek. Het interessante aan Naomi Wolf's stuk is dat ze een stap verder gaat dan het louter 'tolereren' van de hoofddoek. Hierin vraagt ze ook om begrip voor andere vrijheidsnoties of seksuele belevingen.

De reacties op de website logen er echter niet om: velen kloegen de naïviteit van Wolf aan, haar "islam-apologie" of meenden in haar standpunt zelfs een misplaatste "Stockholmsyndroom" te herkennen. Hoewel ze zeker niet representatief zijn voor hét 'progressieve front', tonen de reacties wél aan hoe gevoelig standpunten als die van Wolf zijn, die al snel als 'gevààrlijk' cultuurrelativisme worden afgedaan. De hoofddoek als kledingstuk achter een loket aanvaarden is één zaak, meegaan met het idee dat strikt praktizerende moslims (waartoe niet àlle moslims behoren) volgens een ander levensmodel kunnen leven lijkt voor velen een brug te ver.

De uitdagingen waar onze multiculturele samenleving ons voor plaatst zijn velerlei en gaan veel verder dan het leren omgaan met verschillen in uiterlijk, hoewel het bedroevend is vast te stellen dat in het Vlaanderen van vandaag zélfs dat laatste moeilijk is (in casu de hoofddoek). Waar het ook vooral om gaat, is het besef dat mensen zich op uiteenlopende kaders kunnen beroepen, hetzij seculier en/of religieus, Westers en/of niet-Westers. En dat ze dit kunnen doen zonder op hoongelach te worden onthaald of onmiddellijk als bedreiging te worden gezien voor de 'eigen' seculiere verworvenheden. Standpunten zoals die van Van Istendael, of de overwegend negatieve reacties op de tekst van Wolf, tonen echter aan dat een openheid jegens 'andere' levensmodellen die niet overeenstemmen met de eigen, dominante, witte en/of seculiere way-of-life zelfs binnen 'progressieve' middens niet vanzelfsprekend is. Gesluierde moslima's kunnen zich dan wel vanuit hun religieuze overtuiging actief inzetten, ze mogen echter niet verwachten dat hun emancipatietraject ernstig zal worden genomen. Want in feite bestaat dat niet. Het is immers 'vals'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234