Maandag 08/08/2022

NieuwsWetenschap

Witte klaver bewijst: stadsleven beïnvloedt wereldwijd de evolutie

Witte klaver en andere planten vinden een manier om met de mens en zijn verstoringen om te gaan. Beeld © Zoonar.com/Sergey Krotov
Witte klaver en andere planten vinden een manier om met de mens en zijn verstoringen om te gaan.Beeld © Zoonar.com/Sergey Krotov

‘Verstedelijking transformeert de landelijke en natuurlijke omgeving steeds meer in een ecosysteem dat de aarde nooit heeft gekend, en deze verandering beïnvloedt de evolutie van het leven’, concludeert hoofdonderzoeker James Santangelo, werkzaam aan de Universiteit van Toronto, in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

Maartje Bakker

Santangelo werkte samen met een schier oneindige rij coauteurs, die in 160 wereldsteden de genetische code aflazen van de witte klaver. Dichter bij het stadscentrum bleken de plantjes, die ook bij ons volop voorkomen, minder vaak werkzame genen te hebben voor blauwzuur. Midden in de stad komen minder dieren voor die klaver eten, en dus is het nut van deze genen beperkt.

Al sinds de jaren vijftig is bekend dat bepaalde planten- en diersoorten in de stad van gedaante veranderen. Het klassieke voorbeeld is de berkenspanner, ook wel peper-en-zoutvlinder genoemd. Die werd in Engelse steden destijds donkerder van kleur. De berken waarop de vlinders zaten werden namelijk steeds zwarter door luchtvervuiling Toch is het vakgebied van de ‘urbane ecologie’ pas de laatste tien jaar sterk in opkomst. De ene na de andere studie verschijnt waaruit blijkt dat stadsleven planten en dieren niet onberoerd laat. De gele jasmijn maakt in de stad meer bloemen omdat het stuifmeel zich moeilijker verspreidt, de kardinaalsmutsstippelmot is minder gevoelig voor licht, zwanen minder schuw. De azuurwaterjuffer kan verder vliegen omdat leefgebieden verder uit elkaar liggen.

Allemaal voorbeelden van evolutie in een bepaalde stad, ergens ter wereld. Dat maakt de studie naar de witte klaver zo vernieuwend: voor het eerst werd evolutie op wereldschaal aangetoond. “Een bemoedigend onderzoek”, zegt Barbara Gravendeel, senior onderzoeker evolutionaire ecologie bij Naturalis (Nederlands nationaal onderzoeksinstituut voor biodiversiteit) en bijzonder hoogleraar plantenevolutie in Nijmegen, zelf niet betrokken bij het artikel uit Science. “Meestal hoor je dat de mens alles verpest, dat er soorten uitsterven. Maar dit laat zien dat plantensoorten die er al miljoenen jaren zijn een manier vinden om met de mens om te gaan.”

Dat de klaver zich in de stad niet zo actief hoeft te verdedigen tegen knagende dieren is een voordeel. Gravendeel: “Het leven in de stad kent veel verstoringen. Als planten geen energie hoeven te besteden aan het maken van afweerstoffen, kunnen ze extra snel groeien, bloeien en zaden maken.”

Volgens Gravendeel kan de kennis over de evolutie van stedelijke soorten de mens helpen. “Je ziet nu dat zo’n plantenpopulatie zich razendsnel aanpast. Als je nieuwe planten of bomen aanplant in de stad, is het dus raadzaam om altijd zaden te nemen van dichtbij. De kans dat de jonge plantjes het overleven, is dan groter. Uiteindelijk is dat ook voor de mens beter, want die woont dan niet over een aantal jaar tussen allemaal afstervende en verdroogde bomen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234