Woensdag 30/11/2022

ReconstructieOorlog in Oekraïne

Witte Huis waarschuwde al maanden voor Russische inval: opmerkelijke reconstructie legt Europees getreuzel bloot

Iconisch beeld van Natali Sevriukova dat genomen werd in februari na een luchtaanval op Kiev. Beeld AP
Iconisch beeld van Natali Sevriukova dat genomen werd in februari na een luchtaanval op Kiev.Beeld AP

De Amerikaanse regering was in oktober 2021 al overtuigd dat Rusland een grootschalige invasie op Oekraïne plande. Maar de maandenlange alarmkreten van de Amerikanen vielen in dovemansoren in Europa, blijkt uit een reconstructie van The Washington Post.

Jorn Lelong

In oktober 2021 vond er in het Oval Office een spoedberaad plaats tussen president Joe Biden en zijn voornaamste diplomatische, militaire en inlichtingenadviseurs. Op basis van satellietbeelden van troepenverplaatsingen, onderschepte berichten en interviews met lokale bronnen vertelden Bidens adviseurs dat alles erop wees dat Rusland Oekraïne in de winter langs alle kanten zou aanvallen om Zelensky af te zetten. Bidens raadgevers konden alleen niet zeggen op welke dag de inval precies zou beginnen.

Het is een van de opvallende passages in de maandenlange aanloop naar de oorlog, die de Amerikaanse krant The Washington Post reconstrueerde op basis van gesprekken met tientallen Amerikaanse, Oekraïense en Europese hooggeplaatste adviseurs en politici.

Reële dreiging

Kort daarna trok de Amerikaanse nationale Inlichtingendirecteur Avril Haines naar het NAVO-hoofdkwartier in Brussel om de westerse bondgenoten te wijzen op de reële dreiging van een Russische invasie in Oekraïne. Alleen de Britten en Baltische staten namen de Amerikaanse inschattingen serieus. De andere NAVO-landen, de Fransen en Duitsers op kop, trokken openlijk in twijfel dat de Russen tot een invasie zouden overgaan – en al helemaal op de schaal die de Amerikanen voorspelden.

Dat de Europese diplomaten de Amerikaanse waarschuwingen naast zich neerlegden, komt volgens defensiespecialist Sven Biscop (UGent/Egmont Instituut) door de reputatieschade die de Amerikaanse inlichtingendiensten in de maanden daarvoor hadden opgelopen. Amper enkele maanden voordien bleek Washington schromelijk overschat te hebben hoe goed de Afghaanse regering voorbereid was om de terugtrekking van Amerikaanse troepen op te vangen. Ook de aankondiging dat de kans op een Chinese inval in Taiwan dat jaar zeer reëel was, bleek achteraf overtrokken. “Die waarschuwing was duidelijk eerder politiek gemotiveerd”, zegt Biscop. “Ook dat deed natuurlijk weinig goeds aan de geloofwaardigheid van de Amerikaanse inlichtingen.”

Doodsvonnis

Die tweespalt zorgde ook voor verwarring bij de Oekraïners. “Plaats jezelf eens in onze schoenen”, zegt Dmytro Koeleba, de Oekraïense president van Buitenlandse Zaken aan The Washington Post. “Je hebt aan de ene kant de VS die je iets vertellen wat totaal onvoorstelbaar is, en aan de andere kant iedereen die zegt: we denken niet dat het zover zal komen.”

null Beeld AFP
Beeld AFP

Zelensky zegt dat ze alle waarschuwingen ernstig namen, maar dat de Oekraïense regering haar eigen doodsvonnis gegraven had als ze mee waren gestapt in de alarmistische aankondigingen van de Amerikanen. “Als we gecommuniceerd hadden dat iedereen geld moest wegleggen en voedsel moest inslaan, zouden we vanaf oktober zeven miljard dollar per maand verloren hebben. Als de Russen ons dan hadden aangevallen, zouden ze ons in drie dagen veroverd hebben.”

Diplomatieke uitweg

Hoewel de Amerikanen naar hun Europese bondgenoten toe bleven benadrukken dat ze op een diplomatieke uitweg hoopten, leken ze tegen eind 2021 intern die hoop al op te geven. Het Pentagon bracht helikopters over van Griekenland naar Polen, in de Baltische Staten kwamen extra parachutisten. In de loop van de volgende maanden breidde het Amerikaanse leger zijn militaire aanwezigheid in Europa uit van 74.000 tot 100.000 manschappen.

Europa bleef tot vlak voor de inval hopen op een diplomatieke oplossing. Terwijl Biden op 18 februari journalisten vertelde dat hij overtuigd was dat Poetin al had beslist aan te vallen, liet Macron – die zich als staatsman wilde profileren voor de Franse presidentsverkiezingen – na een telefoongesprek met Poetin twee dagen later weten dat er eindelijk een opening was voor een diplomatieke oplossing. Emmanuel Bonne, Macrons voornaamste adviseur, maakte na het telefoontje zelfs een vreugdedans. Nauwelijks een dag later gaf Poetin de opdracht ‘vredestroepen’ naar Donetsk en Loehansk te sturen, nadat hij die regio’s als onafhankelijk had erkend. Op 24 februari vielen Russische troepen langs alle kanten Oekraïne binnen, zoals voorspeld werd in de oktobermeeting in het Witte Huis.

Een man wandelt voorbij ingestorte huizen in Kramatorsk, in het oosten van Oekraïne. De Amerikanen waarschuwden hun Europese bondgenoten al in het najaar voor een op til zijnde invasie.  Beeld AP
Een man wandelt voorbij ingestorte huizen in Kramatorsk, in het oosten van Oekraïne. De Amerikanen waarschuwden hun Europese bondgenoten al in het najaar voor een op til zijnde invasie.Beeld AP

Hoe kan het dat, de Britten buiten beschouwing gelaten, Europese landen zo lang de ogen sloten voor de vele signalen dat Rusland een grote invasie plande? “Ik denk dat veel westerse analisten hun eigen rationaliteit op Poetin geprojecteerd hebben”, zegt Bob Deen, expert Oost-Europa en veiligheidspolitiek van het Clingendael Instituut. “Als er een inval ging komen, leek een bezetting van de oostelijke regio’s het meest waarschijnlijke scenario. Een invasie over heel Oekraïne, dat wilden we ons niet voorstellen.”

Dat de Amerikaanse inlichtingendiensten hun alarmerende boodschappen eerst maar beperkt staafden met concrete bewijzen, uit schrik dat de informatie gelekt zou worden, voedde ook de scepsis bij Europese en Oekraïense adviseurs. Onze eigen inlichtingen schoten dan weer ruimschoots tekort. “De EU wil een wereldspeler zijn, maar op strategisch niveau zijn we daar helemaal niet toe in staat”, zegt professor Herman Matthijs (VUB). “Onze inlichtingendiensten zijn te versnipperd en ondergefinancierd. Als we echt op eigen benen willen staan en onafhankelijker willen zijn van de Amerikanen, hebben we tientallen miljarden aan investeringen nodig.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234