Maandag 10/05/2021

Witte golven

Uit de grond van modern Brazilië rijzen de gebouwen van Oscar Niemeyer op als futuristische tempels, gekenmerkt door de bijzondere kolommen van de architect, een soort boomerangs. Tempels - zoals de overheidsgebouwen in de hoofdstad Brasilia, met Las Vegas de enige moderne ville nouvelle van belang. Een gargantueske puinhoop. Maar desondanks indrukwekkend, want Brasilia lijkt op geen enkele andere, echt bestaande stad. Zoals Niemeyer zelf ooit heeft gezegd: "Je maakt niets nieuws als je je laat inspireren door het oude."

De architect, die onlangs zijn negentigste verjaardag vierde, heeft in heel Brazilië sporen nagelaten: appartementsgebouwen, monumenten, tennisclubs, scholen. Brasilia, de invulling van een stadsplan van Lucio Costa, is zijn manke meesterwerk. Maar de man heeft ook gewerkt in Europa, onder andere in Frankrijk, waar hij hoofdkwartieren mocht ontwerpen voor de communistische partij en dezer partijkrant L'Humanité en een Maison de la Culture in het voormalige linkse nest Le Havre, een soort Barbapapa-huis. In het hoofdkwartier van de PC, op de Place du Colonel Fabien in Parijs, werd deze week nog geshowd door een beloftevol créateur.

In Gavea, aan de poorten van Rio de Janeiro, liet Niemeyer in de vroege jaren vijftig een huis voor zichzelf bouwen. Niet gewoon een bungalow, maar dé bungalow. Het dak van de bungalow is een komma, gesteund door dunne pijlers. De vloer is van zwarte tegels. Eén golvende buitenmuur is bekleed met houten latten. Om het huis ligt een tuin van exotische planten en rotsen. Een regenwoud in miniatuur, wat volstaat. Enkele kilometers kustwaarts, op de dijk van Sao Conrado, torent een heel ander gebouw van Niemeyer boven de branding. Het Hotel Nacional, uit 1968, is een donkere, wankelende mastodont met gebroken ramen. Een cilindervormige, angstaanjagende wolkenkrabber die vroegtijdig werd gesloten. Wat jammer is, want het Hotel Nacional past perfect bij de tijdgeest: luxueus, een tikje dictatoriaal. Nu stoken straatjongens vuurtjes in het lege zwembad, denk je dan.

Niemeyers recentste grote opdracht rijst vijfentwintig meter hoog op op een heuvel aan de overkant van de baai van Rio, in de stad Niteroi. Het museum voor moderne kunst is een vliegende schotel op een piedestal, die vanuit Rio gezien zo de ruimte in kan. Waarschijnlijk ligt het beton al te rotten, zoals in een ander, nog min of meer recent project van de architect: het gedenkteken voor Latijns-Amerika, een uit 1992 daterend complex van golvende congreszalen, bibliotheek, een parlement, archieven en monument in de heerlijke megalopolis Sao Paulo, aan de uitgang van het verre metrostation Barra Funda. Het complex, afgesloten door strenge hekken, ligt in een soort niemandsland. Het bestaat uit twee terreinen, die doormidden worden gesneden door een drukke weg en met elkaar verbonden zijn door een kronkelende, witte wandelbrug, waarin je met een beetje goede wil de ultieme catwalk kan ontwaren. In het centrum van Sao Paulo, een bos van wolkenkrabbers, staat van Niemeyer de COPAN-wolkenkrabber, nog een gebouw als een golf, uit 1951. Uit datzelfde jaar dateren de paviljoens in het park met de geheimzinnige naam Ibirapuera: paleizen voor de industrie, de kunst, de natie en de staten. Plus een majestueuze, alweer witte marquise - een ellenlang, golvend afdak van wit beton door de groene long van zo ongeveer de coolste stad ter wereld. Ah, emigreren...(JBr)

Te lezen: 'Oscar Niemeyer 1937-1997', uitgegeven door Toto Shuppan, Tokio. Gedistribueerd door Idea Books, Amsterdam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234