Donderdag 17/06/2021

OpinieChristophe Brackx

Wit-Russische opponenten worden gelabeld: groene mag je vernederen, gele martelen en zwarte mogen verdwijnen

null Beeld EPA
Beeld EPA

Christophe Brackx is auteur van De laatste dictator in Europa. De opstand tegen Loekasjenko (Lannoo, 2020)

De Europese Unie staat in brand. Een Ryanair-vlucht tussen Athene en Vilnius is gekaapt door het Loekasjenko-regime. Doel van de omleiding van het vliegtuig was niet een vermeende bom, maar een voor Minsk menselijk explosief: de politieke dissident Roman Protasevitsj. De jonge blogger werd, zo blijkt, al vanop de luchthaven van Athene gevolgd door KGB-mannen – ja, in het Noord-Korea van Europa dragen dit soort agenten nog gewoon die nom de guerre. Wat er nu met vlucht FR4978 is gebeurd, is helaas geen alleenstaand feit: de SOBR-doodseskaders uit Minsk zwerven al meer dan vijfentwintig jaar in Europa rond, en net als hun Russische tegenhangers hebben ze daarbij al wel wat slachtoffers gemaakt – die haast niemand bij naam kent.

Het lijkt een zoveelste waanzinnig hoofdstuk in bijna dertig jaar stalinistische dictatuur in Minsk. Maar deze keer lijkt de Wit-Russische kwaadaardigheid een heilige grens te hebben overschreden – is een voor alle Europeanen betaalbare Ryanair-vlucht geen uniek symbool voor de eenmaking van het oude continent?

Toch is de EU minstens medeverantwoordelijk voor Loekasjenko’s nieuwste terreurdaad. In augustus vorig jaar ‘won’ Alexander Loekasjenko de Wit-Russische presidentsverkiezingen, na een zoveelste grotesk geval van fraude. De bevolking kwam massaal de straat op om daarover haar ongenoegen te uiten. Ik was toen in Minsk, en ik heb de staatsterreur, de extreem gewelddadige repressie van een vreedzame, ietwat naïeve oppositie, aan den lijve ondervonden.

De EU leek in de dagen erna een flink standpunt in te nemen, maar nam halfhartig sancties. Landen als Hongarije en Cyprus blokkeerden de bestraffing van de dictatuur. Omwille van politieke (autoritair Boedapest) of economische motieven (Nicosia) – een groot deel van het Loekasjenko’s bloedgeld wordt in Cyprus geïnvesteerd, lees: naar het eiland versluisd.

Natuurlijk: de naar het Westen gevluchte oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja werd als een democratische mascotte de wereld rondgevlogen. Dat zijn doekjes voor het bloeden. De EU heeft sinds de verkiezingen veel te weinig gedaan om de bloeddorst van Loekasjenko te stoppen. Omwille van die straffeloosheid gaat de tirannie vandaag door, ook al haalt ze de headlines niet meer. Wit-Rusland is, helaas, geen sexy thema.

Toch zou het loekasjisme, een extreem stukje Pyongyang aan deze kant van de Oeral, nog elke dag de kranten móéten halen. Midden december 2020, vier maanden na het begin van de repressie, waren al meer dan 35.000 Wit-Russen opgepakt, één op de tweehonderd inwoners. Vandaag staat de teller op plus 50.000. Minstens 10 procent onder hen zijn tijdens hun detentie gefolterd, verkracht (ook mannen), vermoord of pleegden zelfmoord.

Die gruwel gaat onverdroten door, en het Westen kijkt weg – met hoffelijke democratische gène. Vijf dagen geleden nog beschreef The Voice of Belarus de folteringen in het beruchte Okrestina-centrum. En drie dagen geleden nog stierf oppositielid Vitold Ashurok in een Wit-Russische gevangenis aan ‘een hartstilstand’. In Minsk gelooft niemand die versie. De dood van Ashurok en het VoB-rapport bleven in Westerse media on- of onderbelicht. De omleiding van een Ryanair-vlucht lijkt die onverschilligheid nu eindelijk te wijzigen.

Dat is dringend nodig. De rechtbanken in Minsk draaien overdágen, geen uren, om de terreur tegen de eigen bevolking middels nieuwe wetten te ‘legaliseren’. En de oproerpolitie OMON, in eigen land karateli genoemd (nazibeulen), gebruikt sinds november 2020 een identificatiesysteem om opponenten te ‘categoriseren’. Vergelijk het gerust met de gekleurde sterren en driehoeken van de nazi’s: arrestanten krijgen meteen een kleur op hun kleren gespoten. Die bepaalt hun behandeling. Groen bijvoorbeeld markeert ‘niet-standaard’ gevangenen – mensen met lang haar of piercings, of homo’s en lesbiennes. Zij mogen worden mishandeld worden, maar moeten vooral worden vernederd, verbaal én non-verbaal. Als je geel opgespoten krijgt, mag je worden gemarteld, maar niet ‘blijvend verminkt’. Bij rood mag dat wél. En wie zwart krijgt, kan ook ‘verdwijnen’, lees: worden vermoord. Daar is het blijkbaar fout gelopen met Ashurok. Uit zijn allerlaatste brief blijkt dat hij met geel gelabeld werd – zoals het merendeel van de politieke gevangenen. En dus had hij niet mogen sterven. Maar een ongelukje is snel gebeurd.

Duizenden andere Wit-Russen worden vandaag veroordeeld op basis van draconische wetten. Omdat ze wit-rode gordijnen ophangen (de kleuren van de oppositie), hun dochtertje wit-rode kleren draagt, of omdat ze vanuit hun wagen toeteren naar demonstranten, een teken van bijval. De 30-jarige muzikant Alexei Sanchuk werd twee weken geleden wegens terreur tot zes jaar veroordeeld – in een maximum risk security prison. Zijn misdaad? Sanchuk was tijdens een protest op zijn drumstel aan het drummen. Op straat. Tientallen leden van de oppositie dreigen zo als terroristen het hoederecht over hun eigen kinderen te verliezen – of zijn dat al kwijt.

Europa komt nu eindelijk in actie tegen één van de meest repressieve dictaturen op aarde – een enorme goelag binnen Europa, op drie uur vliegen van Brussel. Daar lijkt het nu toch tenminste op. De Unie heeft alleszins genoeg middelen om de dictatuur te bestraffen. Onze premier De Croo stelt een vliegverbod voor dat staatsmaatschappij Belavia, die bijna dagelijks vanuit Charleroi naar Minsk vliegt, moet treffen. Een prima eerste stap, maar dan moet Wit-Rusland ook volledig van de democratische buitenwereld worden afgesneden – als de paria van Europa. Dat impliceert een totaal vliegverbod naar de schurkenstaat, ook voor andere luchtvaartmaatschappijen.

Europa kan en móét nog veel verder gaan. Omwille van geopolitieke en strategische redenen heeft het zich veel te lang stil gehouden – lees: Poetin, de nieuwe zijderoute van Xi Jinping, gasverdragen zoals Nord Stream… De EU moet zich dringend de extreem harde realpolitik die aan de andere kant wordt bedreven eigen maken. Dat impliceert een vreselijke, maar noodzakelijke deal met dat andere autoritaire regime aan de buitengrenzen. Wil Poetin zijn Nord Stream-pijplijn, waar vooral de Duitsers op aandringen? Dan zal hij er eerst voor moeten zorgen dat Loekasjenko en zijn kliek verdwijnen – enkel Rusland heeft momenteel de politieke en militaire middelen om het regime in Minsk te elimineren. Anders zal Roman Protasevitsj ongetwijfeld een zwart label krijgen, en gaat (heel) Europa binnenkort weer moeten roepen: wir haben es nicht gewusst!

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234