Woensdag 27/01/2021

'Wit konijn'

Daar sta je dan: jarenlang kind aan huis bij CEO's en politici wereldwijd, een cv om u tegen te zeggen maar professioneel aan het einde van de rit gekomen, en plots haal je zowat alle kranten. Als wit konijn dan nog, zomaar uit de hoge hoed van Bart De Wever getoverd. Het overkwam Herman De Bode vorige week, maar hij blijft er de nuchterheid zelve onder. 'Ik mag hopen dat ze in mij geen stemmenkanon zien.'

"Een dinosaurus", zo noemt hij zichzelf bij het begin van het gesprek. Dat klopt - zo concluderen we achteraf - maar ten dele. Net zestig geworden, jazeker, maar allerminst uitgeblust, laat staan uitgestorven. Waar hijzelf natuurlijk op doelde: ze worden bijzonder schaars, de mensen die hun hele loopbaan lang voor eenzelfde werkgever aan de slag waren. Enkele maanden terug trok hij na 34 jaar de deur dicht bij McKinsey, een van de belangrijkste consultancybedrijven ter wereld. En afgelopen weekeind raakte bekend dat Herman De Bode de rangen van N-VA zou versterken. "Zeg nu zelf, zestig is toch geen leeftijd om al met pensioen te gaan?"

Witte konijnen, daar willen mensen nogal eens kribbig op reageren. Bent u zelf geschrokken van sommige reacties?

"Ik ben er redelijk zeker van dat mijn overstap naar N-VA niet bepaald als een verrassing kwam voor die mensen die me een beetje kennen. Ik had in het verleden ook al laten uitschijnen dat ik de partij op een of andere wijze zou gaan helpen. Het zal je misschien verbazen, maar negatieve reacties heb ik nog niet gekregen, al zullen ze het me wellicht niet komen zeggen in mijn gezicht. Hoe dan ook, ik lig er niet wakker van."

Hebt u lang getwijfeld om de stap te zetten?

"Eerlijk? Nee, geen seconde, dit was voor mij al behoorlijk lang een uitgemaakte zaak. Paul Goossens - de lezers van uw krant wellicht niet geheel onbekend - omschrijft mij niet voor niets als een lefgozer. En hoewel hij en ik over zowat alles een heel uiteenlopende mening hebben, zijn we nog altijd vrienden. Zelfs hij zou het wellicht niet begrepen hebben mocht ik deze stap níét hebben gezet. Samen met de N-VA stel ik het huidige Belgische bestuursmodel in vraag, maar daarbij wil ik ook werkbare alternatieven naar voren schuiven. Misschien kan mijn jarenlange ervaring de partij daarbij dus van enig nut zijn.

"De voorbije vier jaar ben ik in Saoedi-Arabië aan de slag geweest, waar ik het lokale kantoor van McKinsey heb opgestart. Intussen zijn daar al honderd van onze consultants aan de slag en dat land heeft een ronduit verpletterende indruk op me gemaakt. De helft van de bevolking is er jonger dan 21, wat impliceert dat men daar de volgende tien jaar een slordige zes miljoen nieuwe banen zal moeten scheppen. Geen kleine uitdaging, dat spreekt, maar de snelheid en doordachtheid waarmee men daar - en ook in andere groeilanden uiteraard - problemen erkent en aanpakt, dat werkt nogal inspirerend.

"Als ik die aanpak naast het totale immobilisme en de traagheid van besluitvorming hier in België plaats, dan word ik behoorlijk lastig. En nee, vertel me niet dat heel Europa in hetzelfde bedje ziek is: kijk naar het sociale model in Zweden vandaag, of wip eens over de grens naar Duitsland. De integratie van het vroegere Oost-Duitsland in een tijdspanne van 25 jaar, hoedje af daarvoor."

Bij het grote publiek bent u niet zo bekend, de kans dat N-VA u heeft binnengehaald als een nieuw stemmenkanon lijkt dan ook eerder gering. Waarom heeft de partij dan wel aan u gedacht?

"Ik mag hopen dat ze in mij geen groot stemmenkanon zien (grijnst), maar gelukkig kan een partij ook links en rechts nog mensen aantrekken vanwege hun expertise en geloofwaardigheid in bepaalde thema's. Op de keper beschouwd heb ik bij McKinsey mijn hele carrière lang niets anders gedaan dan bedrijven en regeringen advies gegeven bij het oplossen van strategische problemen of het uittekenen van reorganisaties en herstructureringen.

"Een van de interessantste studies die ik ooit heb moeten maken, was er een om het Saoedische ministerie van Buitenlandse Zaken te hervormen. Wel, als we het dan hebben over tegenwerking van binnenuit of over vastgeroeste ideeën: daar heb ik mijn strepen wel verdiend. Om maar te zeggen: ik ben op dat vlak niet aan mijn proefstuk toe."

Misschien bent u gewoon ook binnengehaald omdat u, met een cv als het uwe, ongetwijfeld heel goed ligt in ondernemerskringen?

"We moeten niet flauw doen: natuurlijk heb ik een stevig netwerk in die kringen, ook internationaal, maar zelfs daar geniet ik toch vooral de reputatie een creatief ondernemend type te zijn, iemand die graag dingen in vraag stelt, out of the box durft te denken en complexe problemen kan aanpakken. Ik vermoed dat die argumenten dan toch een stuk doorslaggevender zullen zijn geweest dan mijn pure naamsbekendheid in de bedrijfswereld en de eventuele stemmenwinst daaraan gekoppeld. Volgens mij heeft de N-VA die vijver - de traditionele blauwe kiezers, zeg maar - de voorbije jaren al behoorlijk grondig leeggevist. Mijn toegevoegde waarde op dat vlak lijkt me dus relatief beperkt."

Is het al een uitgemaakte zaak dat u niet ergens op een lijst zult opduiken?

"Op dat vlak zijn er nog geen knopen doorgehakt. Mijn voornaamste eis was dat ik op een geloofwaardige manier zou worden ingezet in de campagne. Nu, laten we wel wezen: als je op geen enkele lijst figureert, lijkt het me niet evident om geloofwaardig mee te spelen in een campagne. Het schrikt me ook niet af om mijn hoofd op een verkiezingsbord te zien staan."

Schrikken was het wel toen u zich in 2005, na een vlekkeloze carrière van 25 jaar én als toenmalig topman van McKinsey Benelux, plots op een mening liet betrappen: u ondertekende het zogenaamde Warandemanifest voor een zelfstandig Vlaanderen in Europa en meteen was het kot te klein.

"Ik had in die periode ook al enkele keren de vraag gekregen om een aantal pamfletten te tekenen die pleitten voor meer België, op initiatief van een aantal vooraanstaande bedrijfsleiders. Ikzelf heb dat altijd geweigerd, sommige collega-bedrijfsleiders deden dat wel en dat verscheen toen ook in de kranten, maar geen haan die ernaar kraaide. Toen ik de vraag kreeg om mijn naam en schouders mee onder het Warandemanifest te zetten, vond ik dat ook ik intellectueel gezien dat recht had.

"Dat bleek achteraf bekeken een foute inschatting: de reacties vanuit de Franstalige bedrijfswereld waren ronduit virulent. Vooral figuren als Georges Jacobs (UCB) en Jean Stéphenne (GSK) ontbonden al hun duivels. Nu, tot daaraan toe, maar het duurde geen week of de consultants van McKinsey die op dat moment aan de slag waren bij enkele grote Franstalige bedrijven, kregen daar te horen dat ze welgeteld twee weken de tijd hadden om hun boeltje te pakken. Omwille van mijn handtekening onder een manifest. Faut le faire."

De wolven huilden in het bos, en u besloot een stap opzij te zetten?

"Aan de top van McKinsey werken we in een partnership. Op het moment dat ikzelf als managing partner persona nog grata word, ben ik de andere partners niet meer tot steun maar word ik een struikelblok in hun relatie met klanten. Dan kun je niet anders dan je conclusies trekken en terugtreden als boegbeeld van het bedrijf.

"Ik ben daarna nog enkele jaren in België blijven werken, waar ik de volledige social sector and leadership practice voor Europa heb geleid, maar toen ik via een vriend toevallig in Saoedi-Arabië belandde en zag welk potentieel daar nog was, heb ik meteen voorgesteld om er een nieuw kantoor te openen."

Wat hebben die woeste reacties uit Franstalige hoek u toen geleerd?

"Dat je de factor emotie nooit ofte nimmer mag onderschatten, en al zeker niet uitschakelen. Uiteraard had ik wel wat negatieve reacties verwacht, maar dat het er op dat niveau zo irrationeel aan toe zou gaan, daar ben ik toch wel van geschrokken. Mensen onderschatten systematisch het belang van de emotie. Ook in het bedrijfsleven, waar iedereen ervan uitgaat dat de harde cijfers finaal toch primeren, worden de belangrijkste beslissingen gestuurd door emoties. Wie de sleutel vindt tot de emotionele dimensie in een discussie, wint doorgaans het pleit. En omgekeerd: als mensen iets niet verwachten, is de reactie vaak heel extreem wanneer je in een debat of hervormingsproces plots een emotionele snaar beroert."

En dan gaat u nu uitgerekend naar een partij die, zeker in het zuiden van het land, de felst mogelijke emoties oproept?

"Ik denk dat net daar een deel van mijn toegevoegde waarde kan liggen voor de partij: hoe krijgen we onze boodschappen beter verankerd in een emotioneel verhaal? Hoe sterk je logica en argumentatie ook zijn - en die vind ik bij N-VA bijzonder sterk - je moet ze kunnen brengen op een wijze die emotioneel aanslaat. Ik denk dat de partij daar nog wel wat marge voor vooruitgang heeft."

Mensen die op het hoogste niveau hebben meegedraaid in het bedrijfsleven en dan de overstap maken naar de politiek, het is niet altijd een onverdeeld succes gebleken. Vraag maar aan de vroegere Volvotopman Peter Leyman.

"Ah, natuurlijk heb ik me die bedenking ook wel eens gemaakt, maar als ik onze huidige minister van Financiën Koen Geens bezig zie (die vanuit de advocatuur naar de politiek overstapte, FMI), dan hoeft dat niet altijd zo dramatisch te eindigen, toch? Ik ben geen klassieke ondernemer, maar heb altijd advies gegeven aan toppers uit het bedrijfsleven. Beslissend voor de slaagkansen bij dat soort strategisch advies waren vaak de omgeving en de omstandigheden waarin dat advies moest worden uitgevoerd. Het moest gedragen worden door de mensen die het uitvoerden, zij moesten het gevoel hebben dat ze daar zelf ook ergens beter van werden.

"Voor mij is dat nu net dé uitdaging in de politiek: als minister, kabinetschef of partijvoorzitter kun je niet zomaar beslissen. Je moet alle betrokkenen, en ook andere partijen, duidelijk maken hoe en waarom we beter worden van een beleid of een beslissing. Trek je partners mee in het bad."

Overweegt u zelf ook een mandaat op te nemen, als uw partij mee aan de knoppen zou zitten?

"Ik hoef niets en moet niets op mijn leeftijd, maar ik wil wel graag de partij helpen. We zien wel waar we uitkomen."

U studeerde in Harvard, was jarenlang voorzitter van de Harvard Club of Belgium en legde professioneel een zeer internationaal parcours af: botst dat traject niet met het 'regionalistische en 'bekrompen' discours dat N-VA vaak wordt aangewreven?

"Ik heb nooit begrepen waar dat soort verwijten vandaan kwam. Misschien moeten mensen die daarmee komen aanzetten zelf eens wat meer reizen en zien hoe de wereld verandert. Onlangs las ik het boek Why Nations Fail - dat ik iedereen overigens sterk kan aanraden - en de essentie van dat betoog is net dat maatschappijen in verval raken wanneer zij er niet langer in slagen om grote delen van de bevolking een betere toekomst voor te spiegelen.

"Als maatschappij moet je zowat constant nieuwe dynamieken ontwikkelen om de bestaande orde te breken en de lat weer wat hoger te leggen. Dat impliceert dus ook dat je bestaande machtsstructuren moet afbreken. Waarom doen we er in België dan al decennia alles aan om het status quo te verdedigen?

"Wat me zo aanspreekt in het ideeëngoed van de N-VA is net dat streven naar structurele veranderingen. Kijk naar Ierland, Denemarken of Noorwegen: stuk voor stuk landen met minder inwoners dan Vlaanderen, maar evenzeer toonbeelden van dynamisme en maatschappelijke verandering. En wij zouden een kerktorenmentaliteit hebben omdat we streven naar een beleid op maat van eigen noden en problemen of omdat we desnoods zelfs zonder België verder zouden willen gaan? Flauwekul!"

U bent zestig geworden en dan geldt bij McKinsey de regel dat u moet vertrekken: wat drijft u dan nog om u hier in een politiek avontuur te storten, terwijl in Italië het mooie weer en uw wijngaard wenken?

"Ik voel het bijna als een verplichting om de jongere generaties hier iets terug te geven. Nee, geen schuldgevoel, maar ik ben zelf opgegroeid in een tijdperk waarin werk een evidentie was en waarin we zeker wisten later een mooi pensioen te zullen krijgen. Voor wie vandaag jong is, liggen de kaarten totaal anders, en daar heeft onze generatie deels schuld aan. Ik vind dan ook dat ik het niet kan maken om de huidige situatie in België nog maar wat te laten aanmodderen. Ik hoop binnen tien jaar te kunnen zeggen toch nog ergens een rol hebben gespeeld in het veranderen van het systeem."

De peilingen ogen behoorlijk rooskleurig voor uw partij, maar waar legt u zelf de kritische drempel?

"Ik vrees dat 30 procent van de stemmen niet voldoende zou zijn om ons echt incontournable te maken. Als daarentegen één op de drie Vlamingen op ons zou hebben gestemd, dan zou het bijna onfatsoenlijk zijn om de N-VA niet bij het beleid te betrekken."

BIO

Harvard Business School

ging meteen na zijn studie aan de slag bij McKinsey

werkte als consultant onder meer in Algerije, Mexico, Nederland, was jarenlang managing partner McKinsey België en trok toen naar Saoedi-Arabië

zes jaar voorzitter van de Harvard Club of Belgium

zat in het bestuur van onder meer VOKA, de International Crisis Group en de Vlaamse Management Associatie

nam eind vorig jaar, toen hij zestig werd, afscheid van McKinsey

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234