Vrijdag 18/06/2021

InterviewKit Yates

Wiskundige Kit Yates: ‘Er zijn gezonde mensen met een te hoge BMI, en omgekeerd’

Kit Yates: 'Er worden in de VS elk jaar meer mensen gedood door een kleuter dan door een beer, maar daarom zijn kleuters niet gevaarlijker dan beren.'   Beeld Joe Hart
Kit Yates: 'Er worden in de VS elk jaar meer mensen gedood door een kleuter dan door een beer, maar daarom zijn kleuters niet gevaarlijker dan beren.'Beeld Joe Hart

Moet een Amerikaanse zwarte man banger zijn van een andere zwarte man dan van een agent? Kan statistiek je uit de cel halen? Wat misten we bij corona? Wiskunde is overal, schrijft Kit Yates in een prachtig boek.

Het is een misverstand dat haast onuitroeibaar is in rechts Amerika: dat je als zwarte man meer gevaar loopt in de buurt van andere zwarte mannen dan in de buurt van een politieagent, omdat er elk jaar meer zwarte mannen worden gedood door andere zwarte mannen dan door politieagenten. Ook na de veroordeling van ex-agent Derek Chauvin, na het proces over de dood van George Floyd, blijft dat riedeltje rondzingen. En het is verkeerd en buitengewoon misleidend, zegt de Britse wiskundige Kit Yates. “De vraag is uiteraard van wie je als zwarte man banger moet zijn: van een andere zwarte man of van de politie? En het klopt dat er meer zwarte mannen worden vermoord door een andere zwarte man dan door een agent, maar om het risico in te schatten, moet je natuurlijk de verhouding berekenen: er zijn pakweg 40 miljoen zwarte mannen in de VS, en pakweg 40.000 agenten. Als je moet kiezen wie je als zwarte man het liefste tegenkomt in een donker steegje, is het antwoord: liever een andere zwarte man dan een politieagent.”

Vergelijk het met beren en kleuters, zegt hij. “Er worden in de VS elk jaar meer mensen gedood door een kleuter dan door een beer – zo krijgen kleuters bijvoorbeeld soms een geladen pistool in handen. Daaruit zou je kunnen besluiten dat kleuters gevaarlijker zijn dan beren. Maar dat is niet zo: er zijn gewoon veel meer kleuters dan beren. Vraag je af met wie je het liefste in een afgesloten kamer zou zitten: met een kleuter of een beer? Dat zijn toch essentiële inzichten. Toch verstuurde ook voormalig president Trump tweets waaruit bleek dat hij de klacht van Black Lives Matter niet snapte.”

Kit Yates is wiskundige aan de universiteit van het Britse Bath. In zijn recente boek The Math of Life and Death vertelt hij op een zeer aanstekelijke en toegankelijke manier hoe groot de rol van wiskunde in álle aspecten van ons leven is. Dat heeft de coronacrisis nog maar eens bewezen. “Deze pandemie geeft aan hoe belangrijk het is om gecijferd te zijn, het wiskundige equivalent van geletterd. Als ik iets zou mogen veranderen, dan zou ik de gecijferdheid van de meeste journalisten toch willen opkrikken. Het zou de kwaliteit van de verslaggeving enorm ten goede komen.”

Geef eens een voorbeeld.

Kit Yates: “Er zijn nog altijd ontkenners die op sommige plekken een platform krijgen om te verklaren dat covid niet erger is dan griep, terwijl het ondertussen duidelijk is dat de zogenaamde infection fatality rate – het aantal mensen dat sterft na een besmetting – ongeveer 1 procent is. Dat is een gemiddelde, want het ligt natuurlijk hoger voor oudere mensen. Ook politici hebben het moeilijk gehad om cijfers goed te interpreteren. Vooral het fenomeen exponentiële groei blijkt lastig te begrijpen.”

Hoe zou dat komen?

“We hebben de neiging om te denken dat de dingen op lineaire wijze evolueren, als een rechte lijn op een grafiek. Maar bij een exponentiële curve is dat niet zo: die groeit veel sneller. Als elke besmetting tot verschillende nieuwe besmettingen leidt, dan verdubbelt het totale aantal besmettingen om de zoveel dagen. Doordat velen, vooral politici, dat fenomeen niet goed begrepen, hebben ze op heel wat plekken veel te laat ingegrepen. Terwijl het perfect mogelijk is om het probleem bevattelijk voor te stellen.”

‘Zelfs een ziekte die relatief zeldzaam is, zal bij het screenen van een grote populatie veel valse positieven opleveren.’
 Beeld Joe Hart
‘Zelfs een ziekte die relatief zeldzaam is, zal bij het screenen van een grote populatie veel valse positieven opleveren.’Beeld Joe Hart

U verwijst naar de ALS Bucket Challenge.

“De meest succesvolle virale campagne die volgens mij tot dusver ooit werd gevoerd via sociale media. Doordat iedereen die meedeed, een filmpje op sociale media postte en drie andere mensen aanduidde om ook mee te doen, was ook daar sprake van exponentiële groei. Het was voor een goed doel, mensen vonden het leuk, en zo ging het viraal. Die challenge had trouwens elementen van een seizoensvirus, want zodra het wat kouder werd, was het niet zo leuk meer om buiten een emmer water over je hoofd te kappen.”

Een factor die in België meespeelt bij de volgorde van vaccinatie, is onze BMI. Maar dat is geen goede graadmeter voor gezondheid, schrijft u.

“Nee, het is een arbitrair getal, dat je niet altijd een goed beeld geeft van iemands gezondheid. Zo zijn er mensen met veel spiermassa die gezond zijn en toch een te hoge body mass index hebben, omdat een bepaald volume aan spieren meer weegt dan hetzelfde volume aan vet. Ook het omgekeerde komt voor: mensen die slank zijn, en dus een gezonde BMI, maar toch te veel vet en te weinig spieren hebben. Er zijn betere indicatoren van gezondheid. Maar we blijven die BMI gebruiken omdat het simpel is.”

Op intensieve zorg heeft wiskunde geholpen om de valse alarmen te beperken, schrijft u. Maar liever vals alarm dan geen alarm als het nodig is, toch?

“Dat klopt, het is altijd een afweging die je moet maken. Een alarm kan te gevoelig zijn of niet gevoelig genoeg. De kost van een iets té gevoelig alarm is het occasionale vals alarm – dat moet je erbij nemen. Maar op een afdeling intensieve zorg vreet elk vals alarm veel energie en mankracht. Daarom probeert men de apparatuur iets meer af te stellen op gemiddelde waarden. Dat wil zeggen: als uw bloeddruk maar één seconde daalt, is er niets aan de hand. De apparatuur neemt het gemiddelde over enkele seconden.”

U schrijft ook over kankerscreening. Die levert in een eerste fase vaak per definitie meer valse dan echte positieve gevallen op.

“Ja, en dat kan een groot probleem zijn. Zelfs een ziekte die relatief zeldzaam is, zal bij het screenen van een grote populatie veel valse positieven opleveren: mensen die dus niet ziek zijn, maar toch ongerust worden en vervolgonderzoeken moeten ondergaan. Soms leidt dat tot chirurgie die misschien niet nodig was geweest. Het zou goed zijn mochten die valse positieven zo veel mogelijk worden uitgesloten. Dat kan door alle positieve gevallen meteen een tweede keer te screenen. Dat helpt al veel.”

In uw boek staat ook het verhaal van Sally Clark, die veroordeeld werd voor de moord op haar twee kinderen. Ten onrechte, zo weten we nu.

“Ja, twee kinderen van die vrouw waren omgekomen door sudden infant death, een zeer zeldzame doodsoorzaak. Ze werd veroordeeld omdat de openbare aanklager de jury ervan had overtuigd dat de kans dat twéé van je kinderen daaraan sterven, zo klein is dat het wel moord moest zijn. En dat klopt niet. Bij twee kinderen van dezelfde ouders, kunnen er erfelijke of andere factoren meespelen. En dus zijn die twee sterfgevallen niet onafhankelijk van elkaar – zoals dat wel het geval is als je twee keer na elkaar de lotto wint, bijvoorbeeld. Ze is uiteindelijk vrijgesproken op basis van correcte statistiek.”

‘Als het bestaat, kan een middelbare scholier in theorie het oude, zeventiende-eeuwse bewijs voor de stelling van Fermat vinden.’ Beeld Joe Hart
‘Als het bestaat, kan een middelbare scholier in theorie het oude, zeventiende-eeuwse bewijs voor de stelling van Fermat vinden.’Beeld Joe Hart

Uw boek is een schatkist aan toegepaste wiskunde. Interesseren de fundamentele problemen u ook?

“Toen ik pas begon als wiskundige, vond ik het een romantisch idee om een van de grote onbeantwoorde vraagstukken op te lossen. Er is een handvol problemen waar je een miljoen dollar mee kunt verdienen. Maar ik vind dat te abstract, het is mijn ding niet.”

De Russische wiskundige Grigori Perelman heeft in 2010 een van de grote Millennium Prize Problems opgelost. Maar hij hoefde het geld niet.

“Hij heeft zijn bewijs zelfs niet gepubliceerd in een klassiek wetenschappelijk tijdschrift. Hij heeft het online gezet en dat volstond voor hem. Hij deed het niet voor het geld en niet voor de roem. Nu, zelf zou ik het geld niet weigeren. Als wiskundige met een gezin moet ik ook mijn hypotheek afbetalen.”

Slotvraag: uw landgenoot Andrew Wiles heeft ooit de zogenaamde stelling van Fermat bewezen, maar met moderne wiskunde, niet met de wiskunde uit de 17de eeuw, toen Fermat leefde. Zou dát oude bewijs nog gevonden kunnen worden?

“Fermat beweerde dat hij een bewijs had, maar dat weten we niet zeker. Als het bewijs bestaat, is het niet uitgesloten dat iemand dat alsnog vindt. En aangezien het gaat om 17de-eeuwse wiskunde, is het in theorie mogelijk dat een middelbare scholier het vindt.”

Alle informatie op www.kityates.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234