Vrijdag 19/08/2022

Wintersprookje met krokodillentranen als ijspegels

Wat gaan we met Kerstmis opvoeren? Iets voor de kinderen, Hänsel und Gretel van Humperdinck bijvoorbeeld? Of misschien Snegoerjotsjka, van Rimski-Korsakov? Nee, wij zijn niet van gisteren maar van vandaag, wij laten zelf een nieuwe opera schrijven. Een sprookje mag het zijn, met sneeuw en een ijsprinses. Maar wel iets waar ook de intellectueel een kluif aan heeft. A Winter's Tale van Shakespeare misschien?

Brussel

Van onze medewerker

Stephan Moens

Voor de laatste winter voordat de tellertjes van 999 op 000 springen, heeft de Munt dat wintersprookje besteld bij huiscomponist Philippe Boesmans en regisseur Luc Bondy, het span dat samen ook al een onzalige bewerking van Monteverdi's L'Incoronazione di Poppea en een ongemeen succesvolle en indringende Reigen naar Schnitzler op zijn naam had staan. Wat is het geworden? Een echte opera, dat wel, maar ook een bobsleerit door de operageschiedenis; een sprookje, jawel, maar ook een kerstverhaal met krokodillentranen als ijspegels, bij momenten meer Dickens dan Shakespeare. Kitsch, met andere woorden.

Het gevaar ligt al bij het gegeven van Shakespeare. Zijn 'romance' jongleert virtuoos met de menselijke gevoelens, waarbij het sprookje het groteske van de jaloezie en het buitenmaatse van de gevolgen ervan tegelijk uitvergroot en relativeert. Die 'truc' van de grote dramaturg geeft aan zijn stuk de nodige lichtheid. Maak je van een dergelijk stuk een opera, dan liggen er vele valkuilen open. Bondy en Boesmans zijn op z'n minst in één ervan getrapt: zij hebben in de muziek de truc van Shakespeare nog eens willen herhalen. Muziek heeft sowieso al de neiging en de kracht gevoelens te versterken. Door dat niet alleen toe te laten, maar het via het uitvoerige citatenwerk nog eens te beklemtonen en/of dubbel te ironiseren, glijdt het effect ervan al snel over het aanvaardbare heen. Van dik hout zaagt men planken.

De kitsch schuilt in alle ingrediënten. Boesmans is een bijzonder handig en onderlegd componist, de melodieën vloeien met evenveel gemak uit zijn pen als de ironische knipogen. De orkestratie is virtuoos; Richard Strauss is de componist die het vaakst in de herinnering opdoemt. Boesmans, ooit een onverbiddelijk modernist, heeft de geneugten van het modieuze terugblikken naar het vorige fin-de-siècle ontdekt en ledigt die champagnetulp (waar hij in vorige werken van nipte) nu tot op de bodem. Als tegenwicht meent hij in het derde bedrijf de ware hedendaagse muziek te moeten serveren. Dat wordt een gecultiveerde achterbuurtsessie met Aka Moon, twintig minuten vals gekoketteer met een vermeende jongerencultuur, met wat edel-jankend (als de wolven) geïmproviseer op de saxofoon en de even edel hijgende stem van Kris Dane.

De beeldvorming van deze scène is even vals: een basketpleintje tussen ijzerdraad, waar felgelokte punkers - Punkers! Wanneer was dat ook weer? - lelies tussen de mazen steken en waar de hoogste buit van de zakenroller uit een zilveren gsm bestaat. Uiteraard rijdt prins Florizel op een Vespa rond. Even denk je dat het weer goed komt als de stomme prinses Perdita (Johanne Saunier) heel sterk blijkt te kunnen dansen maar de cross-over tussen breakdance en Anne Teresa De Keersmaeker, hoe virtuoos ook gestalte gegeven, blijft een leeg ballet.

Alle andere scènes spelen zich af in het winterpaleis van Leontes. Dat toch wel indrukwekkende decor van Erich Wonder moet een soort koelkamer zijn, want als je je blik even van de op elkaar gestapelde ijsblokken en de neerdwarrelende sneeuw naar links (en dus naar buiten) laat dwalen, meen je in de achtergrond een iets warmer Sicilië te ontwaren. In het laatste bedrijf zal de warmte geleidelijk in het paleis binnendringen: de ijsblokken dooien en hier en daar breekt al wat groen uit. Zo kan ook de ingevroren koningin Hermione weer uit haar ijzige gevangenis breken. Het toverwoord dat daartoe wordt gezegd is 'muziek' en aangezien die dan uiteraard ook weerklinkt - we zijn tenslotte in een opera - glijden we weer over de ijsroetsjbaan naar de kitsch.

Voor de rest kan de Munt niets verweten worden. De hele voorstelling staat op een onwaarschijnlijk hoog technisch niveau. In de orkestbak drijft Antonio Pappano zijn orkest tot kleurenorgieën en detailflonkeringen die Richard Strauss doen verbleken; op het toneel wordt gezongen als gold het een echt meesterwerk. In die bezetting moet vooral Susan Chilcott als wondermooie Hermione genoemd worden: zoveel stem- en zangcultuur is op een podium zelden te horen. Het engagement dat Dale Duesing voor een moeilijke rol kan opbrengen is bekend: zijn Leontes is een toonbeeld van karakteruitwerking. Cornelia Kallisch en Franz-Josef Selig brengen veel vocale glans in de ondankbare rollen van de verstarde Paulina en de sullige Camillo; Anthony Rolfe Johnson heeft meer moeite om contouren te geven aan Polixenes.

Een buitenbeentje is Heinz Zednik in de (aan Shakespeare toegevoegde) rol van Green en de Tijd. Dat is een soort vierdewereldfiguur die door het stuk waart en het verloop enigszins bestiert en becommentarieert. Zednik doet dat bescheiden en goed en zorgt zelfs voor een van de meest Shakespeariaanse momenten van de avond als hij bij het begin van het derde bedrijf Perdita uit een grote golf op de Boheemse kust laat aanspoelen.

Dergelijke momenten redden het stuk echter niet van zijn fundamentele gebrek. Een kunstwerk kan zijn inspiratie vinden in zijn voorgangers maar nooit zijn verantwoording. Die krijgt het alleen uit zichzelf en vindt het nooit als de kunstenaar verliefd is op zijn kennis, zijn intelligentie of gewoon zichzelf. Op geen enkel moment heb je bij Wintermärchen de indruk dat er enige andere noodzaak is voor het stuk dan het kitscherige geflirt met het verleden en de eigen gecultiveerdheid. Daardoor wordt het een aangenaam kerstvertier voor would-be intellectuelen maar niet het kunstwerk dat we van Boesmans mochten verwachten.

Nog voorstellingen op 17, 21, 23, 28 en 30 december en op 2 januari om 20 uur en op 19 en 26 december om 15 uur.

Niet het kunstwerk dat we van Philippe Boesmans mochten verwachten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234