Zaterdag 19/10/2019

Slaappillen

Wim Lybaert is verslaafd aan slaappillen, net als een op de acht Belgen

Wim Lybaert. Beeld Photo News

Is de verkoop van slaap- en kalmeer­middelen in ons land aan een kentering bezig? In 2018 gingen bij onze apothekers bijna 435 miljoen dosissen over de toonbank, een daling van 12 procent op vijf jaar. Toch slikken we nog altijd te veel. ‘Er is veel inzet nodig om te stoppen.’

“Het is niet gezond. Maar het is dat of niet slapen.” Tv-gezicht Wim Lybaert komt er dit najaar in het Canvas-programma De slapelozen voor uit: hij is verslaafd aan zijn dagelijkse slaappil. Een problematiek die onze gezondheidszorg al jaren domineert. Het aantal precieze gebruikers is niet bekend, want slaapmedicatie wordt niet terugbetaald door de ziekteverzekering. Uit de laatste Gezondheidsenquête van Sciensano uit 2013 blijkt wel dat een op de drie landgenoten een slaapprobleem ondervindt en een op de acht daarvoor naar een slaappil grijpt. 

Volgens nieuwe cijfers van de Algemene Pharmaceutische Bond (APB) verkochten apothekers in 2018 dagelijks 1,19 miljoen dosissen slaap- en kalmeringspillen, de groep van de zogenaamde benzodiazepines en z-drugs die enkel op voorschrift te verkrijgen is. In 2013 waren dat er nog 1,35 miljoen. Een kleine daling, mogelijk het gevolg van de campagne die minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) begin vorig jaar opstartte. Onder meer door brochures worden artsen en patiënten aangemoedigd minder vaak naar slaapmiddelen te reiken. Ook ijverde de overheid bij farmabedrijven al voor kleinere verpakkingen. 

Slaapmedicatie kan immers gevaarlijk zijn, weet professor farmacologie Thierry Christiaens (UGent). “Benzodiazepines werken in op specifieke receptoren in de hersenen”, legt hij uit. “De spieren worden slapper en je wordt slaperig. Het gewenste effect voor wie slaapproblemen heeft. Maar de medicatie heeft ook een invloed op de concentratie, en bij sommige gebruikers werkt ze langer dan de normale 6 tot 8 uur. We zien dan een stijging in het aantal verkeers- en arbeidsongevallen.” 

Daarnaast kan een slaapmiddel erg verslavend zijn. “Wie na langdurig gebruik plots stopt, slaapt zelfs nog slechter dan voordien. Het lijkt alsof je niet meer zonder kan, waardoor je ook psychische afhankelijkheid ontwikkelt. Voor wie de medicatie echt nodig heeft, raden we dus aan die periode zo kort mogelijk te houden. Maximaal een week.” Volgens de Gezondheidsenquête wordt slaapmedicatie vaker gebruikt door vrouwen (16 procent) dan door mannen (10 procent) en vaker door laagopgeleiden. Het gebruik stijgt ook met de leeftijd: 40 procent van de vrouwen boven de 75 gaf aan slaap- en kalmeringsmiddelen te nemen, bij mannen 24 procent.

Rol huisarts

“Mindering moet van twee kanten komen”, stelt Christiaens. “Veel huisartsen gaan ervan uit dat de patiënt komt voor een pilletje, terwijl die gewoon geholpen wil worden. Dus geven ze best andere adviezen, zoals een aangepast voedingspatroon, elke dag op hetzelfde uur opstaan of geen schermgebruik voor het slapen. Voor wie toch medicatie wil opstarten, moet een goede aanpak besproken worden. Stoppen is een werk van lange adem, plots stoppen zelfs uit den boze. Mensen die na jarenlang gebruik stelselmatig minderen, hebben daar tot wel zes tot acht weken voor nodig. Daar is inzet en motivatie voor nodig.” 

“De patiënt moet dan weer begrijpen dat het niet zomaar een ‘pilleke’ is, zoals het in Vlaanderen intussen bekend staat”, gaat Christiaens voort. “Het zijn echte geneesmiddelen. Geef ze dus ook nooit door aan iemand anders.”

Naast de campagne werkt ook de APB mee aan de afbouw van overmatig gebruik. “Zo loopt er in tientallen woonzorgcentra in Vlaanderen een initiatief waarin we aan de apotheker en het zorgteam gebruiksstatistieken beschikbaar maken”, licht woordvoerder Lieven Zwaenepoel toe.

Zwaenepoel ziet mogelijk een andere reden voor de daling. “Steeds vaker wordt Trazolan voorgeschreven, een antidepressivum dat geen verslavende werking heeft en ook bij slaapproblemen werkt. Maar of het om een verschuiving gaat, kan ik niet zeggen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234