Woensdag 25/11/2020

Boeken

Wim Helsen pakt kinderen in met boek zonder prenten

Beeld © RV

YouTube-hit in de maak? In Amerika is 'Het boek zonder tekeningen' een groot succes, mede dankzij een YouTube-filmpje waarin auteur B.J. Novak het boek voorleest aan een dolenthousiaste klas. In Nederland en Vlaanderen zijn er 13.000 exemplaren van de vertaling verkocht, maar dat kan snel meer worden, nu Wim Helsen het Amerikaanse kunstje in het Nederlands heeft overgedaan.

Het filmpje waarin Novak 'The Book With No Pictures' voorleest aan kinderen van een school in Long Island City (New York) is een regelrechte internethit (zie hierboven). Op YouTube is het al meer dan twee miljoen keer bekeken. B.J. Novak is behalve auteur ook acteur: hij speelde mee in de Amerikaanse versie van de Britse sitcom 'The Office'. Zijn kinderboek is in de Verenigde Staten een enorm succes en intussen doet ook de Nederlandse vertaling het uitstekend. Het boek zonder tekeningen is aan zijn derde druk toe en werd eind februari verkozen tot Boek van de Maand in het populaire Nederlandse televisieprogramma 'De wereld draait door'.

Maar hoe komt het dat het jonge doelpubliek - tussen vier en acht jaar oud - zo enthousiast reageert op een boek met alleen maar woorden, uitgerekend in onze beeldcultuur waarin elk kinderboek uitvoerig geïllustreerd wordt?

"Er zijn ook prentenboeken zonder woorden. Waarom zou je ook eens geen boek zonder tekeningen en met alleen maar woorden maken?", reageert de vertaalster van 'The Book With No Pictures' Sylvia Vanden Heede, zelf auteur van de succesrijke - wélgeïllustreerde - reeks kinderboeken over Vos en Haas. "De kracht van 'Het boek zonder tekeningen' schuilt erin dat de grote volwassene, die het altijd voor het zeggen heeft, nu echt alles moet voorlezen wat er staat. Dat is de afspraak."

Blork

De volwassene moet dus ook een woord als 'blork' hardop lezen, dat in het knalrood en in koeien van letters gedrukt staat. Kinderen lachen dan en meteen leest de volwassene wat er in kleine lettertjes volgt: "Wacht eens even? Wat? Dit woord betekent niet eens iets!"

Wat verderop moet de voorlezer het volgende hardop zeggen: "Ik ben een aapje dat zichzelf heeft leren lezen." En er meteen op laten volgen: "Hela! Ik ben geen aap!"

"Novak vraagt de voorlezende volwassene om het spel helemaal mee te spelen", zegt Vanden Heede. "De hele situatie geeft de kinderen veel macht over de volwassene en dat leidt tot hilariteit. Maar je kunt het boek niet laten voorlezen door een strenge meester of een zure juf. De volwassene moet er echt helemaal in meegaan."

Apensmoeltje

Of de vertaling van het boek een moeilijke klus was? "Nee", antwoordt ze. "Ik heb wel rekening moeten houden met de fonetiek van het Engels. Ik heb alles eerst hardop voorgelezen om te zien welke keuzes ik in het Nederlands moest maken. Zo was het aantal lettergrepen vaak belangrijk."

De rare naam van het nijlpaard 'BooBooButt' wordt vertaald als 'Poepiekont'. "'Monkeyface' wordt 'apensmoeltje', omdat dat schattiger klinkt in het Nederlands", aldus Vanden Heede. "En een Engels onzinrijmpje met mieren wordt 'Hophop, ik heb een kippenkop'. (lacht) Ja, ook dat moet de volwassene uitspreken. Eigenlijk is het boek bijna conceptuele kunst: de act van de voorlezer is essentieel."

B.J. Novak, 'Het boek zonder tekeningen', Lannoo, 12,50 euro. Vertaald uit het Engels door Sylvia Vanden Heede.

Beeld rv
Beeld Bibliotheek Leuven

Wim Helsen leest voor: "Het gaat om het delen van plezier"

Cabaretier en acteur Wim Helsen (46) heeft Het boek zonder tekeningen in een Leuvense bibliotheek voorgelezen aan een groep kinderen van vijf en zeven jaar. 'Ze waren erg enthousiast', zegt Helsen. 'Het was trouwens erg leuk om te doen.' Het bijbehorende YouTube-filmpje is vanaf eind deze week te bekijken.

Hebt u toegehapt omdat u het een leuk idee vond?
"Ik vind het een grappig idee: een boek met alleen maar woorden, terwijl je voor jonge kinderen eerder een prentenboek met weinig woorden verwacht. Ik herinner me goed dat ik als kind ook veel plezier beleefde aan grote mensen die domme dingen zeggen en zichzelf tegenspreken. Dat is met dit boek ook het geval. Het is een simpel spel, maar het is - voor zover ik dat weet - de eerste keer dat zoiets in boekvorm gebeurt."

Het zijn alleen maar woorden.
"Dat is het verrassende en toffe, natuurlijk. Met woorden kun je beelden scheppen die veel indringender zijn dan de beelden zelf. Ik zeg nu niet dat dit in dit boek gebeurt..."

Hoe heeft u het voorgelezen?
"Ik heb het de eerste twee keer voorgelezen zonder telkens de pagina's van het boek te tonen en zelfs dat werkte al."

Heeft u iets speciaal grappigs gedaan tijdens het voorlezen?
"Toen ik het boek voorlas, heb ik geen moeite gedaan om het grappig te spelen. Integendeel. Voorlezers - of het nu ouders of leraars zijn - mogen niet denken dat het moeilijk zou zijn om dit te doen. Je moet het spel wel graag meespelen. Maar elke voorlezer kan hier zelf veel plezier aan beleven."

Reageerden de kinderen verschillend?
"De vijfjarigen konden er niet genoeg van krijgen en wilden het verhaal steeds opnieuw horen. De zevenjarigen vonden het na twee keer voldoende. Dan hadden ze er genoeg van. Ik denk dat het typisch is dat kinderen in de kleuterschool dingen graag opnieuw en opnieuw horen. Ergens tussen vijf en zeven jaar kantelt dat blijkbaar. De zevenjarigen zijn een beetje zoals wij, volwassenen: na één keer zijn ze niet meer verrast."

In hoeverre verschilt dit voorlezen van het gewone werk van Wim Helsen?
"Dit is helemaal anders. Normaal doe ik dit soort dingen niet, maar ik heb met plezier een uitzondering gemaakt omdat het idee van het boek zo leuk is. Het gaat om een vorm van spel: er ontstaat plezier en dat wil je delen met elkaar. Ik herkende het spel dat ik vroeger graag speelde."

Heeft u het voorlezen ook op uw eigen kinderen kunnen uitproberen?
"Ik heb een dochter van 16 en een zoon van 11 à 12. Ze behoren dus niet meteen tot de doelgroep." (lacht)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234