Woensdag 08/12/2021

'Willen we meespelen in het planetaire dorp of niet?'

'Er is geen Delors meer, geen Kohl, geen Mitterrand. Als Europees federalist, als iemand die wil dat Europa een rol speelt in de wereld naast de VS of China, zit ik met een klein bang hartje.' Willy Claes (SP) stond als minister van Buitenlandse Zaken mee in voor het succes van het vorige Belgische voorzitterschap. ( Johan Corthouts / Dirk De Wilde )

Het Belgische voorzitterschap van 1993 wordt als een succes beschouwd. Samen met de Europese Commissie werden aartsmoeilijke dossiers opgelost. Vandaag liggen die kansen er niet en is er een zwakke commissie.

Claes: "De regering heeft het voorzitterschap goed voorbereid. Men heeft de competentste diplomaten en technici maximaal op de moeilijke dossiers geplaatst. De regering wil het voorzitterschap ook buiten Brussel laten opmerken, in Washington, Moskou, Peking.

"Het is waar dat de troefkaarten die wij kregen, er nu niet liggen. Ik ben niet optimistisch. De jongste tijd dendert de EU achteruit, dat is mijn aanvoelen en mijn overtuiging. De nieuwe commissie straalt weinig uit. De as Berlijn-Parijs werkt niet voorbeeldig. Tony Blair neemt weinig risico's. De euro is totnogtoe geen topper. Conjunctureel moet men de vooruitzichten van enkele maanden terug matigen.

"Het belangrijkste is echter dat de hernationaliseringstendens het in de geesten opnieuw haalt. We kregen al een voorsmaakje op de top van Amsterdam. Sindsdien is het er niet op verbeterd. Zeker in het licht van de uitbreiding verontrust dat me. Ik vrees dat we met het veiligheids-, het defensie-, het buitenlands beleid geleidelijk naar een tragikomedie evolueren. Zolang we de regel van de unanimiteit niet kunnen laten verdwijnen, zullen we ter plaatse blijven trappelen of achteruitgaan. Dan wordt de EU een goed werkende interne markt, punt.

"We staan dus voor een historische keuze: hebben we de ambitie om een belangrijke rol te spelen in het planetaire dorp, samen met de VS, China en andere of laten we ons herleiden tot een avondland, rijk aan economische potentialiteit, maar politiek een dwerg. Ik heb altijd naar het compromis gezocht, maar hier is geen ruimte voor een compromis."

Wat betekent ...

"Dat betekent dat we een deel van de nationale souvereiniteit moeten transfereren naar het Europese niveau. Je moet in de richting gaan die de Duitse kanselier Schröder heeft voorgesteld, niet dus die de Franse premier Jospin voorstelt, van een federatie. Parijs moet begrijpen dat de tijd van het grote Frankrijk voorbij is en London dat het British Empire niet meer bestaat, anders vrees ik dat we de erfenis van onze Europese voorvaderen geen eer zullen aandoen. Ik pleit er dus voor dat ook een klein land als België gebruik en misbruik maakt van de regel van de unanimiteit om onder geen beding toe te geven op het essentiële.

"Ik ben pessimistisch, niet over de Belgische regering, wel over bepaalde partners: de Britten, de Fransen, maar ook de Scandinavische landen, die in naam van een voorbijgestreefde neutraliteit op de rem gaan staan. Ik vrees dat, zelfs als we tot teksten voor een nieuw verdrag komen - wat ik Verhofstadt toewens - ze in de lidstaten niet goedgekeurd zullen worden."

En dan valt Europa uit elkaar?

"Hangt ervan af wat je daaronder verstaat. Mijn conclusie is dat als we niet slagen we maar definitief moeten kiezen voor de politiek van de twee snelheden: verder werken aan de politieke integratie met de landen die willen. Economisch zal men echter wel bij elkaar blijven."

U spreekt over een tragikomedie wanneer u het heeft over het buitenlands beleid. Intussen trekt Javier Solana, de vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid, de wereld rond.

"U weet dat ik een persoonlijke vriend ben van Solana. Hoezeer ik zijn inspanningen ook bewonderenswaardig vind, het heeft iets tragikomisch. Overal waar hij komt, vraagt men zich af in wiens naam hij spreekt.

"Ik heb het drama van de Europese Gemeenschap beleefd in Bosnië, als minister en als voorzitter van de Gemeenschap. De verdeeldheid heeft ons jarenlang belet daar efficiënt tussen te komen. Wij faalden terwijl iemand die er met de vuile voeten doorging, Richard Holbrooke, een vredesverdrag bereikte omdat hij Amerikaan was. Solana maakt hetzelfde mee. Wanneer hij opdaagt in het Midden-Oosten, wordt hij wel met protocollair respect ontvangen, maar daar houdt het op.

"En dan spreek ik nog niet over het defensiebeleid, met de snelle interventiemacht. Misschien wordt dat geen fiasco, maar het wordt wel een operatie met weinig geloofwaardigheid, door onze technologische achterstand én door het gebrek aan politieke en budgettaire wil. Europa is niet bekwaam om een militaire operatie van de allure van Bosnië of Kosovo uit te voeren zonder een zeer belangrijke Amerikaanse inbreng. Dat geldt niet alleen voor de intelligence, maar ook voor control and command en bepaalde logistieke domeinen. Om onze achterstand in te halen, is eerst een gezamenlijk buitenlands beleid nodig. Als de wil daartoe er is, zal de rest wel volgen.

"Ik benijd de Belgische ministers niet die aan dit voorzitterschap moeten beginnen, al is er het gezegde dat Europa groot is geworden van crisis tot crisis."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234