Vrijdag 18/06/2021

Opinie

Willen de Egyptenaren wel een democratie?

Campagnevoerders in de stad El-Minya steunen hun kandidaat voor de parlementsverkiezingen. Die werden lang uitgesteld, maar de drang naar medezeggenschap bij de Egyptenaren is niet verdwenen. Beeld BELGA
Campagnevoerders in de stad El-Minya steunen hun kandidaat voor de parlementsverkiezingen. Die werden lang uitgesteld, maar de drang naar medezeggenschap bij de Egyptenaren is niet verdwenen.Beeld BELGA

Annabell Van Den Berghe is arabiste en werkt als freelancejournalist voor onder meer The Guardian en de VRT. Vanuit Caïro brengt ze sinds 2009 verslag uit over het Midden-Oosten.

Zoals het een waardig staatsman betaamt, verbond ook de Egyptische president Adbel Fattah al-Sisi zich ertoe van zijn land een betere - en bovenal democratischere - plek te maken. Anderhalf jaar na het bestijgen van de faraonische troon, kondigde hij de maandenlang uitgestelde parlementsverkiezingen aan. Het parlement zou de sluitsteen worden van Sisi's democratie. Maar erg democratisch heeft de leider zich voorlopig niet getoond.

Gemaakte beloftes over sociale rechtvaardigheid zijn weggegleden naar de vergetelheid. De persvrijheid is aan banden gelegd en elke dissidente stem belandt genadeloos achter tralies. Voor het bloedbad dat werd aangericht tijdens een demonstratie waarbij honderden Moslimbroeders om het leven kwamen, is niemand verantwoordelijk gesteld. Met de antiprotestwet wordt elke vorm van publieke oppositie de mond gesnoerd.

Ook de parlementsverkiezingen maken onderdeel uit van de schijndemocratie waarin Egypte nu leeft. De liberale partijen vormen geen coherent front tegen de heersende macht en de partij van de Moslimbroederschap is sinds Sisi's leiderschap verbannen.

Maar willen de Egyptenaren wel democratie? Want met maar liefst 97 procent won Sisi de presidentsverkiezingen.

Annabell Van Den Berghe. Beeld rv
Annabell Van Den Berghe.Beeld rv

Er wordt wel vaker beweerd dat de Egyptenaren niet klaar zijn voor een democratie. Maar niets is minder waar. Miljoenen mensen kwamen de straat op in protest tegen voormalig dictator Hosni Moebarak. Ook de ondemocratische beslissingen onder Moslimbroeder Mohamed Morsi brachten de Egyptenaren tot collectieve actie. Dat het nu ogenschijnlijk rustig is in Egypte heeft niets te maken met gerealiseerde doelstelling van de revolutie of nagekomen beloftes van president Sisi. Het heeft daarentegen alles te maken met de terugkeer van de orwelliaanse machtsstructuur, waarbinnen de Egyptische veiligheidsdiensten opnieuw met harde hand regeren.

Maar hoe agressief het veiligheidsapparaat ook toeslaat, de drang naar medezeggenschap bij de Egyptenaren is niet verdwenen.

Een tafereel, gisteren om de hoek: een tiental tafels en wat stoelen liggen samen met een verfrommeld tinnen afdakje aan de kant van de weg. Dit is wat overblijft van Halawa, een koffiehuis in het centrum van Caïro en een van de weinige plekken waar men het nog over politiek durft te hebben.

Het is het zoveelste koffiehuis dat ik met de grond gelijkgemaakt zie worden. Met bulldozers rijden ze er op die etablissementen in. Het is nog maar eens een offensief om kritiek op het regime onmogelijk te maken. De overheid duldt geen tegenspraak. Maar mijn buren zijn alvast een paar stoelen gaan halen en hebben zich naast het puin verzameld. Ook zonder koffiehuis gaan hun gesprekken door.

Sisi beloofde het land te redden uit de chaotische naweeën van de revolutie. Het neerhalen van de koffiehuizen zou daartoe moeten bijdragen. Maar stabiliteit staat centraal, niet de democratie. En daar wringt nu net het schoentje. Ook het Westen maalt niet om een democratisch Egypte. Wat telt is een stabiele handelspartner en een militaire macht die de regio in het gareel helpt te houden. Democratie is bijzaak. Zo bleek al onder Moebarak en dat is in essentie nooit veranderd. Zelfs toen het volk massaal in opstand kwam, en het Westen niet langer kon wegkijken, bleek het gehoor aan het volk slechts van korte adem. Amper een half decennium later is het westen al hervallen in gekende patronen.

Maar dat teruggrijpen naar vertrouwde dynamieken is niet zonder gevaar. Het zijn precies die dictatoriale regimes die de voorbode vormen voor meer chaos in de verre of zelfs nabije toekomst. De rust waarvoor ze staan is niet meer dan een illusie. Het berust op het gedogen en aanmoedigen van geweld en de latente dreiging van geweld. De regering van Sisi heeft alle politieke oppositie schaakmat gezet en de publieke ruimte voor elke vorm van protest afgesloten. Maar het isoleren van burgers komt geen enkele president ten goede.

De reden waarom het volk zich lijkt te onderwerpen is het gebrek aan ruimte voor verzet, niet het instemmen met Sisi's bewind. Het volk maakt deel uit van een systeem waarover het zelf geen controle heeft. Om dat onvermogen te tackelen moeten we het antwoord dus niet zoeken in de aspiraties van de burgers, maar bij het overheersende systeem.

Dus ja, Egypte is klaar voor een democratie. En dat is het al een hele tijd. Maar zolang de mensenrechtenschendingen en de misdaden van de Egyptische overheid ongestraft blijven, en het Westen die overheden steunt die het volk niet vertegenwoordigen, zullen de diepgewortelde autocratische overheidsstructuren de overhand houden. Dit weerhoudt het volk niet om te streven naar een democratie, zij het in dan wel naast verwoeste koffiehuizen, maar het weerhoudt haar er wel van de democratische droom waar te kunnen maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234