Zaterdag 06/03/2021

Wil de echte Saddam dan nu opstaan?

Als de Amerikaans-Britse armada in de Golf groen licht krijgt om Irak aan te vallen, zullen elitetroepen meteen de klopjacht op Saddam Hoessein openen. Maar krijgen ze de Iraakse dictator ooit te pakken? De Duitse patholoog Dieter Buhmann en zijn collega's analyseerden honderden beelden van Saddams oren en gezicht. Volgens hen is de kans groot dat enkel een dubbelganger bij de lurven kan worden gevat. 'De echte Saddam is allang dood', beweren sommige Iraakse dissidenten dan weer.

Maarten Rabaey

De geruchten doen al langer de ronde maar sinds enkele maanden staat het ook wetenschappelijk vast: Saddam Hoessein laat zich bij zijn publieke optredens vervangen door dubbelgangers. Dat een einde kon worden gemaakt aan de golf van speculaties is vooral te danken aan de spitsvondigheid van enkele Duitse journalisten en patholoog Dieter Buhmann. Sinds 1979 verbonden aan het Institut für Rechtsmedizin van de Universiteit van Homburg, Saarland, vergeleek hij in opdracht van het Auslandjournal van de televisiezender ZDF maar liefst 450 videobeelden van de Iraakse dictator. Daarbij kwam hij al vrij snel tot verbazende besluiten: drie mannen, die als twee druppels water op hem lijken, hebben Saddam de afgelopen drie jaar tijdens al zijn publieke optredens vervangen.

"Er kunnen zelfs nog meer dubbelgangers zijn dan drie mensen", zegt de 53-jarige wetenschapper, die bij de Duitse justitie en zijn collega's van de Deutschen Gesellschaft für Rechtsmedizin een uitstekende reputatie geniet als forensisch onderzoeker. "Ik ben verrast dat nog niemand eerder op het idee kwam om de dubbelgangerstheorie te toetsen met mijn methode, die eigenlijk vrij eenvoudig is."

Buhmann neemt als uitgangspunt 'gegarandeerd echte' foto's die hij inscant op de computer. Dat doet hij ook met een flink pak andere beelden, die hij vervolgens op hetzelfde scherm naast het origineel legt. Het unieke beeld wordt dan via een grafisch programma voorzien van mathematische ijkpunten op de markantste lichaamskenmerken zoals de neusvleugels, de wenkbrauwen, levervlekken, de oren en de handen. De ijkpunten worden vervolgens gekopieerd en op de andere beelden geprojecteerd. "Vallen ze gelijk, dan gaat het om een en dezelfde persoon", stelt Buhmann. "Wijken ze te veel af, dan is het afgebeelde individu vals." Naar het foutenpercentage is het nu nog gissen, maar twee van Buhmanns medewerkers maken er werk van in een doctoraatsthesis.

Normaal past Buhmann die procedure toe met foto's of video's die in rechtszaken als bewijslast wordt gebruikt tegen beklaagden, maar deze keer moest de patholoog toch wel even slikken: Saddam krijg je niet elke dag onder de loep. Vooral de oren van de Iraakse leider trokken zijn bijzondere aandacht.

De originele oren van Saddam zijn groot en beschikken over een diepe, op tweederde doorgebroken, lange vouw. Op recente foto's is de vouw verdwenen. De ijkpunten op de beelden van Buhmann tonen aan dat de afstand tussen beide oren en de hoeken waarin de oren aan het hoofd verbonden zijn de afgelopen jaren groter waren dan bij de originele Saddam. Die ijkpunten bedriegen nooit. Met plastische chirurgie kan iemands gezicht bij benadering wel worden gekopieerd, maar de exacte manier waarop de oren staan is operatief niet na te bootsen.

Het oor openbaart zich immers als een vingerafdruk. Het is uniek. Je kunt ter wereld geen twee dezelfde oren vinden. "Een deel van een oor volstaat soms al. Als je ze op beelden moet onderzoeken is het alleen belangrijk dat je ze in hetzelfde beeldperspectief kunt vergelijken op de referentie- en de bewijsfoto."

Los van Buhmann kwam in Iran ook de Iraakse oppositiedokter Moslim Asassedi tot die vaststelling. Aan een correspondent van NRC Handelsblad zei hij eerder deze week dat Saddams dubbelgangers ook door de mand vallen door hun kaken en ondertanden. De echte Saddam heeft op oude foto's uitstekende ondertanden, die zijn onderlip naar voren duwen. Dat is duidelijk te zien op beelden uit 1979, zijn beginperiode. Op beelden die nauwelijks een maand geleden zijn verspreid vallen zijn boventanden boven Saddams ondertanden. Niet andersom.

Idem voor de handen. Op oude foto's is duidelijk te zien hoe de zwaaiende Saddam grote, vierkante 'arbeidershanden' heeft met duidelijke lijnen. Op recente beelden is dat anders: daar zijn de handen fijner, wat niet strookt met de praktijk dat oudere mensen dikkere, gezwollen handen krijgen door verslappende spieren. Ook het kuiltje van Saddams kin zit voor de aandachtige toeschouwer niet iedere keer op dezelfde plek.

Volgens het onderzoek van Buhmann, die tien dagen lang dertig videobanden analyseerde met beelden van Saddam in hetzelfde perspectief, werd de internationale gemeenschap zo maar liefst vijf jaar lang voor het lapje gehouden: de authentieke Saddam is al niet meer in het openbaar gezien sinds 1998. Zelfs heel veel staatsmannen die Irak bezochten zouden bijgevolg de hand geschud hebben van een dubbelganger. Een van de bezoekers die om de tuin werd geleid, was de Oostenrijkse uiterst-rechtse leider Jörg Haider, die in 2000 een 'Saddam' bezocht.

Nog een bekend beeld waarin een dubbelganger zou zijn gebruikt, is de propagandascène waarin een lachende Saddam aan het baden is in de rivier Tigris. Die foto werd in 1993 vrijgegeven om aan te tonen dat de Iraakse leider zich optimistisch toonde over de toekomst ondanks de vernielingen die werden aangericht in de eerste Golfoorlog. Het beeld sierde wereldwijd de covers van vele tijdschriften. In werkelijkheid kregen de lezers evenwel een foto voorgeschoteld van zijn dubbelganger Fawaz al-Emari. Dat wordt ook beweerd door Latif Yahia, een Iraakse officier die naar het Westen vluchtte en beweerde vier jaar lang dubbelganger zijn geweest van Saddams brutale zoon Uday.

Beelden van de echte Saddam werden volgens Buhmann pas voor het eerst opnieuw vertoond op 21 september 2002, een week voor ZDF voor het eerst over de dubbelgangers zou berichten. Hoe recent de beelden waren kon niet niet worden uitgemaakt. Een beetje montage kan wonderen doen.

Voor Asassedi lijdt het geen twijfel. "De echte Saddam is al dood", meent hij. Dat is een gedurfde stelling, zo weet hij zelf ook, maar hij verklaart ze door naast de fysieke bewijzen ook te verwijzen naar politieke veranderingen die sinds eind 1999 in Irak plaatsvinden. De binnenlandse pers begon toen anders, afstandelijker, over Saddam te schrijven. "Zijn uitspraken hadden veel weg van laatste wensen. Bovendien kregen politieke tegenstanders daadwerkelijk amnestie. De aanstelling van Naji Sabri Aladish als minister van Buitenlandse Zaken was ook een teken aan de wand", zei de Iraakse dokter. "Saddam heeft alle broers van Aladish gemarteld en vermoord. Het is vreemd dat hij nu zo'n belangrijke functie bekleedt."

Echt vreemd vindt hij dat niet, want Aladish is een goede vriend van Saddam Hoesseins oudste zoon, Qussay. "Die heeft samen met vice-premier Tarek Aziz de macht overgenomen in Irak, nadat Saddam in 1999 is gestorven aan kanker", stelt de dissident. "Als hij niet dood is, is hij in ieder geval erg ziek." Daarmee verwijst Asassedi naar een boek van de in 1997 overgelopen dubbelganger Mikhael Ramadan. Die schreef toen al dat Saddam aan een agressieve vorm van kanker leed en een beroep moest doen op meerdere dubbelgangers, onder wie een zekere Jasem Mohammad Ali.

Het kan echter nog ingewikkelder: volgens overlopers zoals Udays dubbelganger Yahia is de echte Saddam niet dood maar legden al enkele van zijn dubbelgangers er het bijltje bij neer. De ex-officier beweert met grote stelligheid dat de eerste dubbelganger van Saddam al vermoord werd bij een bomaanslag in 1984. Een autobom ontplofte toen de vervanger in een zwaarbewaakt konvooi vanuit Bagdad naar Saddams noordelijke geboorteplaats Tikrit reed.

Inlichtingendiensten nemen dan ook het zekere voor het onzekere en gaan ervan uit dat Saddam nog leeft. Ze menen dat de Iraakse leider gewoon zo bang is geworden voor een aanslag dat hij al jaren het daglicht schuwt. De Iraakse leider zou zich schuilhouden in een bunker onder een van zijn geschatte twintig paleizen. Zijn paranoia zou zover gaan dat hij drie keer per dag een maaltijd laat bereiden nadat het voedsel, dat vers vanuit Bagdad wordt overgevlogen, door een team van specialisten met röntgenstralen is onderzocht. De Iraakse dictator verblijft ook nooit langer dan een paar uur op dezelfde plaats en wisselt elk etmaal van locatie om te overnachten. Gepantserde auto's met geblindeerde ramen verlaten dagelijks tegelijkertijd de vele paleizen met een dubbelganger aan boord, meestal terwijl Saddam zelf allang weg is.

De leider durft zich zelfs op zijn verjaardag niet meer in levenden lijve aan het volk te vertonen. Wie ook maar de geringste verdenking van verraad wekt, wordt geliquideerd door zijn conglomeraat van geheime diensten, de Al Mukhabarat al Iraqiyya, die daarnaast Saddams militair-strategisch belangrijke plaatsen en wapens bewaken. De top van de diensten is in handen van familieleden die hij vertrouwt.

Of Brits-Amerikaanse elitetroepen de echte Saddam te pakken zullen krijgen in het geval ze Irak binnenvallen, is dan ook nog maar zeer de vraag. Ze zijn in elk geval op dubbelgangers voorbereid. Het Amerikaanse Federal Bureau of Investigation (FBI) toonde al in juli 2000, op een congres van de International Association for Craniofacial Identification in Washington, interesse voor de methode van Buhmann. Aan toepassingsdomeinen is er geen gebrek. Naast Saddam worden immers nog heel wat andere gezochte figuren uit hun verlanglijstje ervan verdacht dubbelgangers te gebruiken. Binnenkort ligt bij Buhmann dan ook mogelijk een stapel videotoespraken van Osama bin Laden op de plank.

Saddam in 1980.Saddam in 1996.Saddam in 1998.Saddam in 2003.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234