Woensdag 20/10/2021

Wil de echte Brangwyn nu opstaan

Frank Brangwyn is in zijn geboorteland België en zijn echte vaderland Engeland een grote onbekende. Nochtans was hij tijdens zijn leven gevierd als vooruitstrevend ontwerper en virtuoos etser en schilder. Een uitvoerige en aangename tentoonstelling in Brugge, de stad waar hij in 1867 werd geboren, brengt hem weer helemaal in beeld. Een terechte hommage aan een geniale duizendpoot.

door Eric Rinckhout

De tentoonstelling Frank Brangwyns wereld is verdeeld over twee musea. Vaak is dat niet zo'n gelukkige oplossing, maar hier werkt het wel omdat de sfeer in elk museum anders is.

Het verdient voorkeur om eerst het Arentshuis te bezoeken. Daar wordt de relatie van Brangwyn met Brugge belicht en krijgen zijn art-nouveau- en art-deco-ontwerpen voor meubels en interieurs veel aandacht en vooral veel ruimte.

Brangwyn werd in Brugge uit Engelse ouders geboren. Zijn vader, William Curtis Brangwyn, was architect en kerkdecorateur. Hij vestigde zich in 1865 in Brugge omdat hij er opdrachten had gekregen voor de Heilig Bloedbasiliek. Frank werd er twee jaar later geboren. Lang zouden de Brangwyns er evenwel niet blijven. Het gezin verhuisde weer naar Engeland toen Frank zeven was. Toch zou Brugge een speciale plaats in zijn leven blijven bekleden.

Brangwyn schonk grote delen van zijn oeuvre aan zijn geboortestad. In 1936, richtte de stad een Brangwyn Museum in, nota bene in het Arentshuis. Die verjaardag is, met de vijftigste sterfdag van Brangwyn, de aanleiding voor de tentoonstelling.

Brangwyn was een autodidact, maar daar is niets van te merken. Hij was een virtuoos in alles wat hij ondernam. Toen hij vijftien was, werd hij opgemerkt toen hij zat te schetsen in een Londens museum. Niemand minder dan William Morris nam hem in dienst, maar Brangwyn was rusteloos en begon te reizen. Net als zovele tijdgenoten zag hij het licht en de kleur in het Zuiden. Reizen naar Turkije, Zuid-Afrika, Spanje en Marokko beïnvloedden zijn onderwerpen en palet.

Siegfried Bing, de Parijse kunsthandelaar die aan de basis lag van de art nouveau en aan wie onlangs een tentoonstelling in Brussel werd gewijd, oefende een cruciale invloed op de jonge Brangwyn uit. Hij stimuleerde hem om nieuwe richtingen en nieuwe disciplines te ontdekken: muurschilderingen, glasramen en tapijtontwerpen, zoals het baanbrekende De wingerd. Op dat moment stond Brangwyn mee aan de top van de moderne kunst.

Hoe sterk hij was, blijkt uit zijn strakke en toch sierlijke ontwerpen voor meubels, hele slaapkamers als gesamtkunstwerk, mozaïeken, complete zalen voor het Britse paviljoen op de Biënnale van Venetië in 1905, muurschilderingen voor het Rockefeller Center in New York en de inrichting van een luxelijnschip. Zijn opdracht voor de decoratie van het House of Lords in Londen werd niet gerealiseerd wegens 'te exotisch'. Veel daarvan is in Brugge te zien in vitrinekasten naar een ontwerp van Brangwyn zelf.

In het Groeningemuseum komt hij dan als etser, schilder, boekillustrator en aquarellist aan de beurt. Door zijn voorkeur voor monumentaal bouwwerk (vaak bruggen en stadspoorten) en zijn dwingende licht-donkercontrasten doen zijn grootschalige etsen aan Piranesi en Rembrandt denken. Zijn schilderwerk, boordevol spanning, kleur en beweging, heeft wat van Delacroix, neigt soms naar het fauvisme of expressionisme. Van dat laatste zijn zijn hoekige houtsneden van boksers een voorbeeld: duister en dreigend. Er zijn ook parallellen met Meunier en Van Mieghem in zijn aandacht voor hard labeur en het werk van havenarbeiders, mijnwerkers of matrozen.

Brangwyn kon alles en het leek ook allemaal vanzelf te gaan. Dat is misschien de reden waarom hij snel vergeten werd. Men houdt immers niet van artistieke duizendpoten die een niet meteen herkenbare stijl hanteren. Het is een lot dat iemand als Floris Jespers ook beschoren is. Het is de hoogste tijd om Brangwyns adembenemende virtuositeit weer te ontdekken.

> Brangwyns wereld. Kunst en design op zoek naar het modernisme, tot 17 september in Groeningemuseum en Arentshuis, Dijver 12 en 16, Brugge. Dagelijks 9.30 tot 17 uur, maandag gesloten, www.museabrugge.be

Brangwyn kon alles. En men houdt nu eenmaal niet van duizendpoten die geen herkenbare stijl hanteren

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234