Woensdag 11/12/2019

WIJZE STEDEN

Een leerrijke tocht door Oxford en Cambridge

Eind september, begin oktober: de start van het academiejaar. Ook in Oxford en Cambridge, twee van 's werelds bekendste universiteitssteden. DMM trok naar de rivaliserende kennishavens, werd ondergedompeld in de droge cultuur van de colleges, kwam in een Harry Potter- en Alice in Wonderlandlocatie terecht en schoof mee aan tafel met Oscar Wilde.

Door Geert De Weyer

Zijn blik is hol en sinister. Hij draagt een zwarte vest, een zwarte strik, een zwarte lever. "Onder mijn voeten bevinden zich minstens zeventig skeletten", zegt hij zo dreigend als hij kan. Sissend maakt hij zijn bijna dertig koppen tellende publiek attent op de ontelbare misnoegde geesten rondom ons. Bill Spectre is zijn naam, en hij doet wat in Oxford sinds enkele jaren een lucratieve bezigheid aan het worden is: ghost trails. "Oxford heeft zo'n maffe geschiedenis dat het je bloed zal doen stollen", klinkt het. Spectre start zijn tour op het pleintje voor Oxford Castle, een voormalige gevangenis met een ongehoord wrede geschiedenis, waarvan één vleugel enkele jaren geleden werd omgedoopt tot hotel Malmaison, en de andere vleugel het decor vormt voor Unlocked, Oxfords bekendste attractie, die vanuit individuele cellen de verhalen brengt van de duizenden gevangenen die hier sinds 1071 werden vastgehouden, gefolterd en vermoord.

Spectre wijst met onheilspellende stem op het houten schavot voor de ingang van Unlocked: "Het was in die tijd niet voldoende hun hoofd en twee handen door het publieke schavot te steken en hen te laten verhongeren, noooooo, men vond het ook nodig hun twee oren vast te spijkeren aan het schavot. Het duurde dagen voor ze bezweken. Als je het geluk had vrienden of familie te hebben, dan konden zij aan je benen gaan hangen in een poging het stervensproces te versnellen." Wanneer hij later uitlegt hoe men via een duimschroef heksen identificeerde ("als na het aandraaien het bloed en botsplinters uit de top van de duim spoot, was het een mens"), een vrijwilligster uit het publiek zo'n duimschroef aanschroeft en enkele tellen later met veel lawaai en bloedrode slingers een fopduim tot ontploffing brengt, tovert hij zelfs bij de grootste droogstoppel een grijns om de lippen.

In Oxford rept niemand erover, maar in Cambridge doet een verhaal de ronde over hoe studenten Oxford, de oudste Britse universiteit, ontvluchtten. In 1209 werd een gemeenteraadslid er dood aangetroffen. Vermoord. Met een pijl. De inwoners beschuldigden de studenten, die ijlings de stad verlieten richting Cambridge. Ze verkozen Cambridge in de veronderstelling dat ze er geschikte docenten zouden vinden onder monniken. Misschien klopt dat verhaal wel een beetje.

Het christelijke Cambridge groeide hoe dan ook uit tot 'die andere universiteitsstad' toen in 1284 het eerste college, Peterhouse, werd opgericht door een bisschop die besloot dat het onderwijs beter georganiseerd moest worden, met Oxford als grote voorbeeld. Zijn idee bleek succesvol. Na Peterhouse werden steeds meer middeleeuwse colleges uit de grond gestampt, vaak gefinancierd door notabelen van de Kerk. En door vrouwen, al duurde het eigenaardig genoeg tot het einde van negentiende eeuw voor ze er zelf college mochten lopen.

Romantici zijn het er niet over eens of Oxford dan wel Cambridge de meeste intimiteit uitstraalt, maar feit is dat Oxford, met 134.000 bewoners en 39 colleges in totaal, in de jaren tachtig veel auto-industrie heeft aangetrokken. Die was vooral in de voorstad Cowley gesitueerd, maar de impact op het stadsgebeuren bleek groot, met voorspelbare, niet eens zo leuke winkelcentra als gevolg. Cambridge, daarentegen, is een groene stad met veel open ruimtes en aangenamere winkelstraten. Ondanks de 110.000 inwoners krijgt de stad naar verluidt zo'n vier miljoen toeristen per jaar over de vloer, evenveel als Oxford overigens.

Dat Oxford in de loop der tijden de omschrijving 'de stad der dromerige spitsen' meekreeg, wordt duidelijk vanop the Saxon Tower, Oxfords oudste gebouw (uit 1040). Van hieruit zie je de bijna duizend jaar oude stadskern, en helaas ook hoe daarbuiten de nieuwe gebouwen dat authentieke karakter tenietdoen. Cambridge heeft daar minder last van, de historische gebouwen zijn er mooier verdeeld.

Het meest indrukwekkend in Cambridge is King's College, een gotische kathedraal uit 1441, gebouwd in opdracht van Henry VI. Achter de ontelbare privaatbordjes leven, studeren en werken gezamelijk zo'n zevenhonderd studenten en professoren. Enkel de kapel is open voor het publiek. Boven het altaar hangt een Rubens te pronken: The Adoration of the Magi. Om het doek van rookschade te vrijwaren, werden er in de jaren zestig al rookvrije kaarsen geïnstalleerd. Alleen al omwille van dit college, de hoofdattractie van de universiteitsstad, is een bezoek aan de Cambridge de moeite waard.

In Hotel Felix, een gerenommeerd hotel annex restaurant even buiten Cambridge-centrum, wordt onze aandacht getrokken door handtekeningenjagers. Met typisch Brits flegma signeert Stephen Fry servetjes, businesscards of inderhaast bijeengezochte verfomfaaide stukjes papier. De acteur, die in 1996 in de huid kroop van de extravagante schrijver Oscar Wilde, laat zich de aandacht welgevallen. Wanneer zijn jonge Belgische tafelgezel ons Nederlands hoort spreken, ontstaat er een gesprek, eentje waarin Fry zijn geliefde Cambridge met vuur verdedigt tegen aartsrivaal Oxford. "Om te beginnen: Cambridge brengt martelaren voort, in Oxford verbranden ze ze. Kijk, wij hebben hier in Cambridge veel belangrijkere revolutionairen en wetenschappers voorgebracht dan Oxford", zegt hij niet zonder enige trots. Cambridge heeft internationale allure als het aankomt op wereldberoemde academici. Het was hier dat Sir Isaac Newton in 1687 zijn bekende Principia Mathematica schreef -- het in die tijd uitermate christelijke Cambridge trok even ostentatief de neus op. Anderhalve eeuw later kreeg God er op diezelfde plek opnieuw van langs door een andere veelbelovende knappe kop. In The Origin of Species noteerde Charles Darwin de beginselen van de evolutieleer. En het hield niet op: rond 1900 splitsten twee wetenschappers in het Cavendish Laboratory het atoom, terwijl datzelfde labo een dikke vijftig jaar later het menselijk DNA ontrafelde. De eerste computer werd hier gebouwd en de jetmotor werd er ontwikkeld. Oxford stond erbij en keek ernaar. Cambridge mocht in de loop der tijden 81 Nobelprijzen in de wacht slepen, terwijl Oxford het moest stellen met 'slechts' 47. Alice in Oxfordland

De eerlijkheid gebiedt echter te zeggen dat, terwijl Cambridge een traditie heeft van revolutionaire denkers, Oxford zich meer toelegde op vrij denken, kunst en literatuur. Het bracht ook meer wereldse leiders voort, zoals Clinton en Thatcher (zie kaderstuk). Maar niet de politici worden hier uitgespeeld, wel de literatuur. In de straten rond het stadscentrum stoot je niet zelden op beeltenissen uit Alice in Wonderland. Het was immers hier dat schrijver Lewis Caroll (né Charles Dodgson) voor het eerst het verhaal van Alice vertelde. In het beroemde Christ Church College (1525), bekend om zijn riante twaalfde-eeuwse kathedraal, zijn in de glasramen van The Dining Hall enkele creaturen uit het beroemde boek verborgen. Niet zonder reden, want de geestelijke vader ervan gaf ooit wiskundeles in deze gebouwen. Sterker nog: Caroll zag er door de ramen hoe een kat zich steeds verstopte in een kastanjeboom. Dinah, de naam van het dier, werd één van de hoofdfiguren uit Alice in Wonderland. De kat behoorde toe aan Alice, de dochter van de toenmalige decaan voor wie Caroll zijn verhalen verzon. En de beroemde konijnengang zou gebaseerd zijn op een smalle wenteltrap achter de hoger geplaatste tafel die de decaan gebruikte om zich ongemerkt uit de voeten te maken.

Christ Church College heeft niet alleen de blonde Alice om zich te verkopen aan het toerisme. Aan de ingang van het college werd een bord geplaatst: 'The Harry Potter films have been filmed here', luidt het. Een viertal foto's tonen de imposante trappenhal nabij de inkom, inclusief enkele camera's. Het werd het decor voor Hogwarts Hall. Ook de beroemde Bodleian Library even verderop, een meesterwerk van Britse gotische architectuur waar acht miljoen boeken een onderkomen vinden op zo'n honderdtachtig kilometer boekenplanken, werd gebruikt als decor; het werd getransformeerd tot Hogwarts' ziekenhuisafdeling. Een kilometer verderop werden de kloostergangen van New College dan weer gebruikt in Harry Potter and the Goblet of Fire. Sinds dit jaar is er zelfs een Harry Potter guided tour in navolging van de Tolkientour en de waanzinnig populaire Inspector Morsetour. Of: hoe je de moderne fast see tourist naar een in eerste instantie saai college kan lokken. 'Look, inspector Morse suffered his final heart attack here', waarmee het Exeter College wordt bedoeld. Nu al wordt ook gesproken over twee upcoming films en mogelijke kaskrakers, allebei net opgenomen in Oxford. De ene is The Golden Compass, de verfilming van Oxford-auteur Philip Pullmans bestseller His Dark Materials, met Nicole Kidman in de hoofdrol. John Hurt en Elijah Wood zullen in de The Next Big One dan weer, zo luidt alvast het commentaar van het productiehuis, The Da Vinci Code naar de kroon steken met een film over waargebeurde moorden in Oxford.

Oxford mag dan zijn beroemde Oxford Castle hebben, Cambridge heeft iets veel leuker en attractiever: punting. In 1910, nu bijna honderd jaar geleden, werd op de rivier The Cam, naar waar Cambridge werd genoemd, de Scudamore Punting Company opgericht. Bootjes met een platte stabiele bodem, die eerder nog werden ingezet om de rivierbodem te vrijwaren van algen en onkruid, werden plots plezierbootjes. Om te varen is slechts één lange stok nodig, waarmee je tegelijkertijd kunt sturen en je op de rivierbodem kunt afduwen. Het werd al snel de toeristische attractie bij uitstek van Cambridge. "Op zaterdagen zijn al onze 150 boten verhuurd," zegt supervisor Marcello Ferro. "En men blijft het het hele jaar door doen, zelfs op kerstavond verhuren we boten." Punting is dé manier om de universiteiten (of hun indrukwekkende tuinen) te zien vanuit een meer intimistische hoek. Je kan nergens aanmeren, maar het zicht op King's College Chapel, Wren Library (waar Newtons aantekeningen en de eerste schetsen van A.A. Milne's Winnie the Pooh opgeslagen liggen) of Mathematical Bridge, een houten brug uit 1749 die lang onterecht aan Sir Isaac Newton werd toegeschreven, blijft fabelachtig vanop het water. Idem voor Magdalene Bridge uit 1823. Maar het is oppassen geblazen, want wie te ver wegdroomt bij deze negentiende-eeuwse brug, kan er een nat pak aan overhouden. De punting company waarschuwt voor de zeer diepe rivier op dit punt (tot 4,5 meter diep). Punting wordt ook in Oxford beoefend, maar nergens is de omgeving zo mooi als in Cambridge. En een recente enquête onder reislustige Britten plaatste punting in Cambrigde op een vijfde plaats van beste Britse reisattracties.

Ach, Cambridge is gewoon romantischer, meent Stephen Fry. En is er niet nog een belangrijk verschil tussen Oxford en Cambridge? "Maar natuurlijk", beaamt Fry onze voorzichtige observatie. "U hebt overschot van gelijk: de mensen zijn hier inderdaad veel, veel mooier dan in Oxford (grijnst). Waarom denk je dat ik hier woon?" n

De wraak van de Belg

Op 6 juli 1577 werd een zekere Rowland Jencks, een schrijver van Belgische afkomst, veroordeeld voor de radicale religieuze ideeën die hij erop nahield. Hoewel hij voorzien was van een radde tong kon hij de jury van het Assizes Court in Shire Hall niet overtuigen van zijn onschuld. Het vonnis repliceerde dat zijn oren zouden worden afgesneden. Jencks sprak daarop een vloek uit. Het onmogelijke gebeurde. De dag van het vonnis werden zo'n zevenhonderd mensen in en rond Oxford ernstig ziek. Fysiek en mentaal. Enkele dagen later stopte de besmetting even plots als ze gekomen was, met een dodental rond de vijfhonderd. Opmerkelijk aan het hele verhaal is dat de besmetting geen effect had op vrouwen of armen. Onder de slachtoffers zaten vooral magistraten, bijna alle juryleden die Jencks veroordeelden, de sheriff en zo'n honderd geletterden. Het verhaal staat in het register van het Merton College te boek als 'The Black Assizes'. Geruchten als zou er hekserij mee gemoeid zijn staken de kop op, maar Jencks zelf overleefde zijn vonnis, reisde terug naar België, werd er (een oorloze) bakker en stierf op zeer oude leeftijd. Volgens latere wetenschappers zou Jencks enkel drager zijn geweest van een erg besmettelijke ziekte en infecteerde hij de mensen in zijn onmiddellijke omgeving. Als schrijver vertoefde hij voornamelijk onder notabelen, wat zou kunnen verklaren waarom armen gevrijwaard bleven van de ziekte.

Bekende koppen

Oxford en Cambridge pakken graag uit met de bekende koppen die aan hun universiteit school liepen of er gehuisvest waren. In dat opzicht wint Oxford zonder omkijken van Cambridge. Een greep van beroemde Oxfordstudenten: de acteurs Rowan Atkinson, Hugh Grant en Dudley Moore; de politici Bill Clinton en Margaret Thatcher; de schrijvers William Golding, Lewis Caroll, Oscar Wilde en diens jonge vriend Alfred Douglas, J.R.R. Tolkien, C.S. Lewis, Philip Pullman en Colin Dexter (geestelijke vader van Inspector Morse).

Het Cambridgelijstje: onder meer twee Pink Floyd-leden (Syd Barret en David Gilmour) werden er geboren, alsook Musezanger Matthew Bellamy en econoom John Maynard Keynes. Vijftien voormalige Britse Prime Ministers studeerden hier, alsook Francis Bacon, de schrijvers Lord Byron, Nick Hornby en Salman Rushdie, en politicus Oliver Cromwell en prins Charles. Volgens de toeristische dienst kan je hier ook Stephen Hawking in zijn rolstoel voorbij zien rijden. Leven of leefden in Cambridge: Stephen Fry, Clive James, Douglas Adams, Monty Python en Winnie the Pooh.

Praktisch

Oxford

* Tourist Information Centre: 15-16 Broad Street, 0044-1865/72.68.71, www.visitoxford.org

* Bill Spectre's Ghost Trail: 5 pond voor volwassenen, www.ghosttrail.org

* Unlocked: www.oxfordcastleunlocked.co.uk

* Overnachting: in Oxford verbleven we in Five Star Luxury Apartments nabij het centrum, maar het is geen aanrader en is maximum twee tot drie sterren waard. Probeer zeker Hotel Malmaison, de voormalige gevangenis, nu het bekendste hotel in Oxford.

* Transport: 1 uur met de trein vanuit Londen,

www.BritRail.com

Cambridge

* Tourist Information Centre: Wheeler Street. 0044-1223/32.26.40, www.visitcambridge.org

* Overnachting: in Cambridge verbleven we in Crown Plaza en het rustige, stijvolle, maar dure hotel/restaurant Felix (vanaf 175 pond voor een double), www.hotelfelix.co.uk

* Transport: Cambridge ligt op zo'n 80 kilometer van Londen, 1 uur rijden met de trein, www.BritRail.com

Met dank aan Eurostar (www.eurostar.com).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234